Con đường của sách bạc bìa sờn gáy
Phía tay trái đường Trần Nhân Tôn hướng từ quận 5 về quận 10 là những cửa hàng sách cũ nối tiếp nhau. Những ai thường đi qua con đường này có thể nhận ra một sự bù trừ thú vị. Đối diện với dãy cửa hàng sách là một công ty thuốc lá, lúc nào cũng tỏa mùi váng vất. Thế nhưng, dọc theo hàng rào công ty người ta trồng một hàng phượng vĩ.
Buổi sáng, nếu đi chậm qua con đường này, sẽ thấy một bên là hàng phượng rụng lá lả tả, bên kia mọi người chăm chú tìm sách, đọc sách. Những người yêu kính vị vua của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - Trần Nhân Tôn hẳn cũng vui khi tên ngài được đặt cho con đường có dãy cửa hàng sách đượm màu thời gian. Nhưng dù có tên đường hẳn hoi, người ta vẫn thường gọi con đường với cái tên khác - đường mọt sách.
Các cửa hàng sách ở đây đều bán sách cũ, số lượng cũng như chủng loại rất phong phú. Từ văn hóa xã hội, kinh tế, chính trị, âm nhạc, hội họa cho tới tôn giáo, triết học, ẩm thực, sức khỏe… Việc sắp xếp sách như thế nào cho phù hợp, dễ tra cứu là điều hoàn toàn không đơn giản. Với chủ cửa hiệu sách Minh, anh đã tận dụng chiều sâu và cao của tường nhà, phân lô và phân rõ từng loại sách. Các mặt bằng cửa hiệu ở đây tương đối nhỏ, nên đã góp phần tạo ra cho khách tâm thế của những người đi mua và đọc sách cũ "đi khẽ, nói nhẹ".
Nhà sách (mới) ở TP.HCM rất nhiều, nhưng có những cái thú mà chỉ ở nhà sách cũ mới có. Với những kẻ yêu sách, thì hành trình tìm được một quyển sách ưng ý cho mình ở trong đống sách cũ là cả một lực hút lớn, một niềm thú vị. Có những quyển sách cũ sờn gáy bạc bìa, trang giấy hẩm màu và giá trị gốc chỉ được tính bằng vài đồng song về nội dung thì không thể tính được. Văn hóa thì không cũ bao giờ. Tìm được một quyển như vậy, dĩ nhiên người sở hữu là chủ nhân của một món hàng vô giá. Lâu dần, cái mùi ngai ngái ẩm mục của những trang sách như là một thứ nghiện - một thứ nghiện cho dân mọt sách.
Con đường của người bị sách bỏ bùa
Lần đầu tiên tôi đến cửa hàng sách cũ này là để tìm tài liệu cho một bài tiểu luận về mỹ học. Giảng viên hướng dẫn gợi ý “hãy đến các cửa hàng sách cũ, ở đó là cả một kho tàng để nghiên cứu!”.
Trước tầng tầng những quyển sách sờn cũ, ai cũng ngại phải tìm kiếm. Hỏi bâng quơ chủ cửa hàng sách Kim Huệ về những quyển sách cần tìm. Trái với dự đoán, ông chủ đã say sưa kể về những tác phẩm kinh điển, từ Hồng lâu mộng, Tây du ký, Chuyện làng nho, đến Trăm năm cô đơn, Đỉnh gió hú… Ông chủ nhớ chính xác vị trí của từng quyển ở ngăn nào, hàng thứ mấy! Một ấn tượng mạnh mẽ đáng để người ta lui tới và gắn bó với những cửa hàng sách cũ.
Anh Nghĩa, chủ hiệu sách Tín Nghĩa tâm sự: “Trước đây, tôi có thói quen sưu tầm sách. Sau mấy lần chuyển nhà, tôi phải bán sách đi, cứ tiếc hoài. Giờ đã có điều kiện hơn, tôi quyết tâm sưu tầm lại. Rồi chợt nghĩ, tại sao không để thói quen của mình trở thành niềm đam mê chung của mọi người. Vậy là cửa hàng sách cũ ra đời”.
Có nhiều người gần như thuộc nằm lòng nhà sách cũ trên con đường này. Cho đến bây giờ, tôi vẫn còn nhớ như in cái cảm giác khi tìm được một cuốn sách về các triều vua Việt Nam. Tôi như thuộc lòng từng con chữ trong đó và đã đóng gói cẩn thận cuốn sách làm quà cho người thầy thời phổ thông.
Sài Gòn cũng như nhiều thành phố khác có rất nhiều phố buôn bán theo phường hội độc đáo, như đường điện tử Sư Vạn Hạnh, đường lồng đèn Dương Tử Giang, đường thời trang Nguyễn Trãi... Chúng gặp nhau ở một điểm chung: ồn ào, tất bật, mua đi đổi lại, kỳ kèo mặc cả. Đường mọt sách thì khác, lặng lẽ, chỉ có sách, sách, và người yêu sách. Hẳn đã có không ít người thành đạt trên đường đời nhờ những kiến thức quý giá từ những nơi bình dị như thế này.
Tôi mỉm cười khi nghe điện thoại của thầy giáo cũ “Em là đứa học trò mà thầy nhớ nhất, quyển sách em tặng thầy rất ý nghĩa…”.
Lúc ấy, tôi đang đứng ở một cửa hàng sách cũ đường Trần Nhân Tôn.
Trần Nguyên Nhật
