Theo ghi chép lịch sử, đảo Ngọc Sơn khi xưa được gọi là Tượng Nhĩ (tai voi). Khi Vua Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long đặt tên là Ngọc Tượng, đến đời Trần đổi tên là Ngọc Sơn. Một ngôi đền được dựng lên trên đảo Ngọc Sơn để thờ những binh sĩ đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông... Đường vào đảo Ngọc lúc này chỉ là chiếc cầu tre lắt lẻo.
Đến năm Tự Đức thứ mười tám (năm 1865), Phương đình Nguyễn Văn Siêu đứng ra vận động tu sửa đền. Đền mới được sửa đắp thêm đất và xây kè đá xung quanh. Nối từ bờ vào đảo Ngọc, Phương đình Nguyễn Văn Siêu cho xây một cây cầu. Mỗi buổi sáng, những tia nắng bình minh quét thẳng vào ngọn tháp và lan can tay vịn cây cầu. Vì vậy, thần Siêu đặt tên cho cây cầu là Thê Húc, tức là cầu đón ánh sáng ban mai đậu lại...
Cầu Thê Húc (ảnh chụp 1884). Vào đêm giao thừa năm 1952, do lượng người vào lễ đền quá đông, cây cầu không chịu nổi sức nặng đã sụp xuống. Chính quyền Pháp đã dựng một chiếc cầu tạm, sau đó khẩn cấp cho xây lại cây cầu mới. Người được giao trọng trách khảo sát và xây lại cây cầu là cụ Phạm Ngọc Lan (1902 - 1964). Sau khi giải phóng thủ đô, cụ làm việc tại Sở Kiến trúc, nay là Sở Giao thông - Vận tải Hà Nội.
Ông Phạm Bích Ngọc - người con trai út của cụ Lan - bao năm nay đã gìn giữ những bức ảnh tư liệu quý giá về quá trình thi công cây cầu, coi như bảo vật mà cha để lại. Bà Phạm Thị Mùi - một trong những người con của cụ Lan - bồi hồi nhớ lại: “Cuối năm 1953, sau khi giao cho một người xây lại cầu nhưng không xong, chính quyền Pháp đã yêu cầu cha tôi khảo sát lại và phải gấp rút hoàn thành cầu trước dịp tết năm 1954. Trong 3 tháng, cha tôi đã phải gấp rút khảo sát địa chất, vẽ thiết kế và giám sát xây cầu”. Để ghi lại công sức của cụ Lan, chính quyền Pháp đã tặng gia đình cụ 1 album về quá trình thi công cầu Thê Húc.
Chuyên mục “Thăng Long – Hà Nội: Ngàn năm văn hiến” không chỉ là nơi đăng tải những bài viết của các nhà lịch sử, các chuyên gia nghiên cứu về Hà Nội, những nhà văn hóa am tường mảnh đất thủ đô, các nhà báo, nhà văn mà còn là diễn đàn để các độc giả yêu, quý Hà Nội gửi gắm thể hiện tình yêu Hà Nội của mình vào những trang viết. Những bài vở cho chuyên mục có thể gửi về Ban Thời sự (Báo Lao Động) theo địa chỉ 15/167 Tây Sơn, Đống Đa, Hà Nội hoặc gửi qua email vukieuminh@gmail.com. Xin chân thành cám ơn sự cộng tác của quý vị độc giả.
