Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tích rất ấn tượng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Tỉ lệ hộ nghèo chiếm hơn 60% vào năm 1990 giảm xuống còn 18,1% năm 2004 và 11% năm 2009. Chỉ còn gần 10 tháng nữa là kết thúc Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010 và bước sang một giai đoạn mới với nhiệm vụ khá nặng nề là làm sao để đưa 11% hộ nghèo cuối cùng này thoát nghèo. Chương trình Diễn đàn các vấn đề xã hội, Đài TNVN, do BTV Lê Hằng thực hiện, phát sóng mới đây đã bàn đến các giải pháp để thực hiện hiệu quả chương trình xóa đói giảm nghèo trong giai đoạn tới.
Bà Võ Hoàng Nga, Đại diện UNDP tại Việt Nam: Cần một cơ quan giám sát về xóa đói giảm nghèo
PV: Bà đã từng nói, chương trình xóa đói giảm nghèo (XĐGN) của Việt Nam còn nhiều chồng chéo dẫn đến lãng phí nhân lực, vật lực. Vậy theo bà, Việt Nam cần có những giải pháp gì để tháo gỡ những tồn tại trên?
Thời gian tới, chiến lược giảm nghèo trước hết cần phải được gắn kết trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm tiếp. Tức là chiến lược giảm nghèo phải gắn kết vào hệ thống chiến lược kinh tế vĩ mô, chiến lược an sinh xã hội cũng như các mục tiêu khác của Việt Nam.
Cách tiếp cận của chiến lược giảm nghèo cũng không nên tiếp cận từ trên xuống như hiện nay mà phải lấy người nghèo làm trung tâm, tức là khi xác định đối tượng cần xác định nhu cầu gắn kết với họ. Những nội dung thực hiện trong chiến lược giảm nghèo cũng cần giải quyết được cái gốc của đói nghèo chứ không chỉ xuất phát từ những nhu cầu mang tính đơn lẻ. Những thiết kế của chương trình giảm nghèo phải làm sao để theo dõi, giám sát được hệ thống bộ máy quá cồng kềnh và phức tạp như hiện nay. Nghĩa là, các ngành lập kế hoạch thực hiện nhưng phải có một cơ quan giám sát. Các ngành chuyên môn sẽ chịu trách nhiệm triển khai các công việc trong hệ thống của mình nhằm phục vụ nhu cầu của địa phương mình. Điều này sẽ phân định rõ vai trò của từng cấp như thế nào, vai trò chuyên môn; vai trò Bộ, ngành điều phối; vai trò của cấp địa phương trong đề xuất nhu cầu, kế hoạch triển khai để đáp ứng yêu cầu chung của chương trình giảm nghèo quốc gia.
PV: Theo bà, đâu là mô hình mà Việt Nam cần nhân rộng trong thời gian tới?
Tôi muốn đề cập đến góc độ về thể chế, chẳng hạn như mô hình phân cấp cho xã làm chủ đầu tư những công trình trong Chương trình 135 của Chính phủ. Những mô hình tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình lập kế hoạch và thực hiện cũng như giám sát đánh giá, góp ý về chất lượng dịch vụ công của Chính phủ cũng là một chương trình nên tiếp tục được nhân rộng. Những cải cách trong nâng cao năng lực cán bộ, ngoài đào tạo kiến thức còn đào tạo kỹ năng cho các cán bộ cũng là bài học nên tiếp tục được triển khai trong thời gian tới.
PV: Bà có nhận định gì về sự tham gia của các tổ chức quốc tế trong chương trình giảm nghèo của Việt Nam trong thời gian tới?
Các tổ chức quốc tế đang hỗ trợ Việt Nam rất nhiều trong công tác giảm nghèo dựa trên cam kết rất mạnh của Chính phủ Việt Nam và cũng là nhu cầu bức thiết của các địa phương trong quá trình nâng cao năng lực. Sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế bao gồm cả hỗ trợ về tài chính, nhưng đặc biệt quan trọng là hỗ trợ về kỹ thuật, tăng cường năng lực, triển khai các mô hình, các công cụ, phương thức quản lý cho phía Việt Nam. Trong những giai đoạn vừa qua, các nhóm đối tác của Chương trình 135 giai đoạn 2 bao gồm 7 nhà tài trợ lớn đã tạo ra một diễn đàn lớn về chính sách. Các nhóm đối tác cùng với các cơ quan của Chính phủ thường xuyên đi giám sát, triển khai việc thực hiện Chương trình 135, do đó, chương trình này đã đạt được kết quả và những cải tiến rõ rệt. Trong tương lai, sự tham gia của các đối tác nước ngoài phải đặc biệt chú trọng vào việc tăng cường năng lực trong giám sát, đánh giá các chương trình giảm nghèo. Ở cấp địa phương, sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đưa những hoạt động của các tổ chức phi chính phủ lồng ghép vào các chương trình mục tiêu của Chính phủ.
PV: Xin cảm ơn bà!./.
** Ông Ngô Trường Thi, Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ LĐ-TB&XH: Cơ chế hỗ trợ người nghèo chưa phù hợp
Chương trình XĐGN thời gian gần đây mặc dù diện đối tượng hưởng lợi đã có nhiều tiến bộ song vẫn thiếu tính liên kết chặt chẽ giữa các hoạt động cơ bản nhất của chương trình là: xác định mục tiêu, xây dựng ngân sách và giám sát đánh giá. Vì thiếu sự gắn kết, phối hợp nên trong quá trình thực hiện, chương trình đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Một trong những tồn tại lớn đó là cơ chế hỗ trợ người nghèo chưa phù hợp. Chính cơ chế hỗ trợ người nghèo chưa hướng vào nâng cao nhận thức, năng lực và tính làm chủ nên một bộ phận không nhỏ người dân, thậm chí cả chính quyền địa phương các cấp còn nặng tư tưởng ỷ lại, cá biệt còn có tâm lý “thích nghèo”. Vì vậy, chúng ta phải xem xét lại cả hai khía cạnh, thứ nhất, chính sách có tạo ra cho người nghèo cơ hội trông chờ, ỷ lại hay không, thứ hai là làm tốt công tác tuyên truyền để người nghèo thấy, việc giảm nghèo là nhu cầu thiết thực của bản thân.
** GS.TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam: Không thể "bê" nguyên cách giảm nghèo cũ
Trước hết phải xác định được tiêu chí nghèo “tĩnh” hay “động”, nghĩa là cái nghèo tuyệt đối hoặc nghèo tương đối. Bên cạnh đó, cần nhận diện được các nguyên nhân của đói nghèo trong điều kiện mới gồm những tiêu chí nào, có lẽ là cần nhấn mạnh đến tiêu chí “động” nhiều hơn là quá chú trọng đến tiêu chí “tĩnh”. Tiêu chí “tĩnh” làm chúng ta chú ý nhiều đến những tiêu chuẩn hình thức, ví dụ như thu nhập mà không tính đến lạm phát. Trong giai đoạn mới cũng không thể “bê” nguyên cách giảm nghèo cũ. Không thể mãi ưu tiên xóa nghèo bằng tặng nhà, tặng phương tiện sống, tặng ruộng đất, cơ sở hạ tầng, ưu đãi vốn mà cần phải chú trọng cung cấp cho người nghèo phương thức, năng lực gắn với phát triển doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần chú trọng, ngăn ngừa, loại trừ các yếu tố gây rủi ro hơn là nỗ lực làm từ thiện và tăng cường các nền tảng phát triển bền vững bằng chiến lược, chính sách và luật pháp, tức là làm cho tính bấp bênh của những người thoát nghèo giảm đi.
** Ông Nguyễn Hữu Dũng, Trợ lý Bộ trưởng Bộ LĐ-TB&XH: Phải xây dựng cơ chế phân quyền
Chương trình giảm nghèo thời gian tới phải được thiết kế linh hoạt, đặc biệt ưu tiên các vùng đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, tỷ lệ hộ nghèo cao, trình độ dân trí thấp. Cần xây dựng cơ chế phân quyền từ cấp huyện xuống cấp xã, nâng cao vai trò tự chủ của huyện và xã, mở rộng sự tham gia của người dân. Để XĐGN có hiệu quả, phải biết dựa vào doanh nghiệp, giao trách nhiệm cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp ở địa bàn nào thì phải giúp người dân địa bàn đó thoát nghèo, nếu không làm được việc đó là doanh nghiệp không hoàn thành nhiệm vụ.
** Ông Vũ Tuấn Anh, Viện Kinh tế Việt Nam: Lồng ghép chương trình giảm nghèo với các chương trình khác
Trong thời gian tới, việc thiết kế, xây dựng chương trình giảm nghèo không thể chỉ nhìn phiến diện ở góc độ đói ăn, thiếu mặc mà phải cần xem xét ở mọi nhu cầu cơ bản của con người. Nói cách khác là phải nhìn nhận đa chiều và độ sâu của cái nghèo. Chúng ta không chỉ đặt ra mục tiêu giảm hộ nghèo xuống bao nhiêu phần trăm mà còn hàng loạt các chỉ tiêu khác. Với cách tiếp cận đa chiều chúng ta phải lồng ghép chương trình giảm nghèo với các chương trình khác, ví dụ chương trình dinh dưỡng trẻ em, nước sạch môi trường…./.
Theo Báo TNVN