…Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, chiến sĩ Nguyễn Văn Trúc được điều sang công tác tại Tổng trạm tù binh Điện Biên Phủ. Ở đây có gần 5.000 tù binh, tất cả đều là lính lê dương, chủ yếu là người châu Phi và một số nước châu Âu.
Cuối tháng 7-1954, Nguyễn Văn Trúc được cử vào tổ công tác dẫn tù binh (chủ yếu mang quốc tịch Đức, An-giê-ri và Ma-rốc) đi bộ từ Thọ Xuân (Thanh Hóa) theo bờ Nam sông Mã về đóng tại các làng gần cầu Hàm Rồng. Hôm ấy, vào khoảng 14 giờ, các anh cho đoàn tù binh dừng lại, giải lao tại thị trấn Hậu Hiền (Thiệu Hóa). Trên hai dãy phố của thị trấn có nhiều hiệu ảnh bày bán một loại huy hiệu in hình Bác Hồ. Lúc đầu, lác đác tù binh người Đức vào mua đeo lên ngực. Sau, mỗi lúc một đông, tù binh đua nhau tìm mua hết số huy hiệu Bác Hồ có trong các cửa hiệu. Từ tám mươi đồng một chiếc, tăng lên đến một trăm năm mươi đồng, rồi hai trăm đồng một chiếc. Thấy vậy, anh Trúc rất bối rối. Chưa xác định được việc để tù binh mua huy hiệu Bác Hồ là đúng hay sai, chỉ nghĩ rằng các cửa hàng tăng giá lên gấp hai lần là không tốt, nên đề nghị cấp trên ra lệnh buộc tù binh trả lại huy hiệu cho các chủ hàng và yêu cầu các chủ hàng trả lại tiền cho tù binh. Tất cả đều nghiêm túc thực hiện.
Tù binh về đến nơi ở mới thì đã 18 giờ, ổn định mọi việc, anh Trúc báo cáo với chỉ huy Tổng trạm toàn bộ tình hình. Qua điều tra của cấp trên, phần đông tù binh đều xuất thân từ tầng lớp lao động, bị chính quyền thực dân ép đi lính, xâm lược nước ta. Bởi vậy, sau khi được giác ngộ tư tưởng vô sản, nhiều người dù là phận tù nhưng cũng hiểu rõ tội ác mà mình gây ra đối với nhân dân Việt Nam. Trong sâu thẳm trái tim, họ yêu quý lãnh tụ Hồ Chí Minh. Vì vậy, chỉ huy Tổng trạm lệnh cho anh Trúc tức tốc trở lại phố Hậu Hiền, mua toàn bộ số huy hiệu Bác Hồ hiện có.
Hôm sau, chỉ huy Tổng trạm mời các bà mẹ, các em thiếu nhi quàng khăn đỏ trong xã đến, tổ chức thành đoàn xuống từng trại tù tặng những tù binh tiến bộ được trao trả đợt đầu mỗi người một tấm huy hiệu Bác Hồ. Tù binh đứng nghiêm, các mẹ, các em gắn huy hiệu lên ngực họ, đồng thời hô vang: "Chúng tôi yêu quý Bác Hồ". Sau đó, mọi người cùng liên hoan văn nghệ, hát vang những bài hát ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tất cả tù binh đều rất cảm động. Họ tỏ ý vui mừng vì sẽ được mang tấm huy hiệu in hình Bác Hồ về quê hương.
Bài và ảnh: PHẠM XƯỞNG