Theo số liệu được công bố tại hội thảo phòng chống tác hại của thuốc lá vừa được tổ chức tại Hà Nội vừa qua, có khoảng 50% nam giới và khoảng 2% phụ nữ Việt Nam thường xuyên hút thuốc.
Cùng với tỷ lệ hút thuốc lá ngày càng tăng, cứ mỗi ngày trôi qua, lại có 100 người tử vong vì các bệnh liên quan đến thuốc lá. Riêng trong năm 2008, có tới 40.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá và con số này sẽ tăng lên 50.000 ca vào năm 2023.
Nếu như giá sữa - mặt hàng mang tính chiến lược đối với sức khỏe người dân và phát triển trẻ em tại Việt Nam được đánh giá là đắt nhất thế giới, thì thuốc lá - mặt hàng độc hại đối với sức khỏe con người, cũng tại Việt Nam, lại rẻ nhất thế giới! Giá thuốc lá rẻ nhất thế giới, mua được một cách dễ dàng đã phần nào lý giải vì sao tỷ lệ người hút thuốc ở Việt Nam được liệt vào hàng cao nhất thế giới.
Để hạn chế tỷ lệ hút thuốc gia tăng, các chuyên gia đề xuất tăng thuế đối với thuốc lá. Với việc đánh trực tiếp vào túi tiền của người sử dụng (cùng với việc tăng thu được cho ngân sách), các chuyên gia cho rằng, chắc chắn tỷ lệ người hút thuốc sẽ giảm mạnh. Nhiều thống kê cũng cho thấy, nếu giá thuốc lá cứ tăng thêm 10%, đồng nghĩa với việc giảm được 4% người hút thuốc. Thậm chí, có chuyên gia còn dẫn chứng một kinh nghiệm hay mà nhiều chính phủ đang áp dụng: cứ mỗi khi ngân sách bị “thâm thủng”, nhà nước lại “gỡ” lại bằng thuế thuốc lá, mà không gặp bất kỳ phản ứng nào của người dân (chẳng hạn như tại Pháp).
Tăng thuế để giảm tỷ lệ người hút thuốc đúng là một giải pháp hiệu quả và đã được chứng minh trong thực tế. Tuy nhiên, nếu chỉ nhất nhất trông chờ vào giải pháp này, e rằng chỉ có thể hạn chế được phần nào mà thôi. Bởi có một thực tế, dù giá một bao thuốc có tăng lên gấp đôi, người nghiện thuốc vẫn không ngần ngại bỏ tiền ra mua để thỏa mãn… cơn ghiền.
Tại Việt Nam, quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng, cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi đã có từ lâu, theo Chương trình phòng chống tác hại của thuốc lá. Mới nhất, Chính phủ ra quyết định cấm hút thuốc nơi công cộng từ ngày 1/1/2010.
Theo đó, ngoài việc cấm tuyệt đối tại lớp học, nhà trẻ, rạp chiếu phim.., các nơi công cộng trong nhà (sân vận động có mái che, trung tâm triển lãm, phòng đợi nhà ga, bến xe…) cũng như các khu vui chơi giải trí (nhà hàng, quán bar, karaoke, vũ trường) bắt buộc phải treo biển “cấm hút thuốc lá”. Tuy nhiên, trên thực tế, quy định này vẫn chưa đi vào cuộc sống, do việc tuyên truyền và tổ chức thực hiện rất yếu. Đến nay, vẫn chưa có một thống kê nào về số người bị phạt do vi phạm quy định. Cũng chính vì không được phổ biến, lại chẳng thấy ai đi xử phạt, người dân vẫn vô tư hút thuốc.
Vào bất cứ nhà hàng, quán bar nào, người ta dễ dàng chứng kiến những “con ghiền” thi nhau nhả khói, cũng như nhân viên “váy ngắn chân dài” của nhiều hãng thuốc lá tha hồ đi tiếp thị, mời chào… mà không vấp phải bất kỳ phản ứng nào. Ngoài ra, một chính sách trong phòng, chống tác hại của thuốc lá khác là quy định cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá, hiện cũng đang được thực hiện hời hợt. Trong khi nhiều nước trên thế giới đã thực hiện cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 50% diện tích bao thuốc lá, thì tại Việt Nam, nhiều nhà máy sản xuất mới chỉ cảnh báo bằng chữ với diện tích 30%.
Cùng với tình trạng thuốc lá nhập lậu còn chưa kiểm soát được, việc thực hiện các chính sách chưa đồng bộ, chưa quyết liệt đã khiến các chuyên gia đánh giá công tác phòng chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam vẫn như kiểu “đánh trống mà không có dùi”, chống theo kiểu nửa vời. Chừng nào còn nửa vời như thế, chừng đó sẽ không có được một môi trường trong sạch, không khói thuốc và sức khỏe của cộng đồng còn bị đe dọa từng ngày, từng giờ.