Tokyo và Washington cho biết trong một tuyên bố chung rằng, căn cứ lính thủy đánh bộ Futenma sẽ được di dời, theo như thỏa thuận năm 2006, từ một thành phố đông dân tới khu vực bờ biển Henoko thuộc phía Nam hòn đảo.
Từ lâu người dân địa phương đã giận dữ trước sự hiện diện của binh lính tại đây. Họ phàn nàn về tiếng ồn, ô nhiễm môi trường, nguy cơ xảy ra các cuộc đụng độ và căng thẳng với binh lính Mỹ, đặc biệt sau vụ 3 quân nhân Mỹ hiếp dâm 1 bé gái 12 tuổi vào năm 1995.
Hai bên đã thông báo thỏa thuận trên sau một hội nghị qua điện thoại giữa Thủ tướng Nhật Bản Hatoyama và Tổng thống Mỹ Barack Obama.
Nhà Trắng cho biết, hai nhà lãnh đạo này “đã bày tỏ hài lòng với tiến bộ hai bên đạt được liên quan đến căn cứ Futenma”.
Tuy nhiên, thỏa thuận giữa Tokyo và Washington gây ra những chia rẽ chính trị tại Tokyo.
Ông Hatoyama đã sa thải Bộ trưởng phụ trách các vấn đề tiêu dùng Mizuho Fukushima – người từ lâu ủng hộ phong trào phản đối sự hiện diện của căn cứ Futenma tại Okinawa.
Việc ra đi của bà Mizuho Fukushima – người lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội theo chủ nghĩa hòa bình – làm cho chính phủ liên minh của Hatoyama yếu đi. Chính phủ liên minh này hiện giữ đa số ghế trong cả hai viện, trước thềm cuộc bầu cử thượng viện vào tháng 7 tới.
Bà Fukushima hôm 25/5 đã tới thăm hòn đảo Okinawa để bày tỏ sự ủng hộ đối với các nhà hoạt động chính trị phản đối sự hiện của Futenma. Các nhà hoạt động chính trị này đã tiến hành cuộc biểu tình quy mô lớn trong những tuần gần đây. Hôm 28/5, bà từ chối tán thành thỏa thuận với Washington.
Sau cuộc họp với thủ tướng, bà khẳng định: “Việc sa thải tôi đồng nghĩa với giải tán Okinawa. Sa thải tôi đồng nghĩa với phản bội người dân Nhật Bản”.
Sau đó, ông Hatoyama cho biết, ông muốn duy trì đảng của bà trong liên minh, nhưng đảng dân chủ xã hội tỏ ý rút lui, với việc thông báo trong một tuyên bố rằng họ sẽ đưa ra “quyết định quan trọng” tại một cuộc họp đảng vào hôm nay.
Trong khi đó người dân Okinawa bày tỏ thái độ giận dữ trước quyết định của Thủ tướng Nhật Bản.
Susumu Inamine, thị trưởng thành phố Nago – nơi bao gồm khu vực Henoko, cáo buộc Thủ tướng Hatoyama là “người phản bội người dân Okinawa” và tuyên bố tiếp tục từ chối đàm phán với Tokyo.
Hatoyama, người thắng cử vào tháng 8 năm ngoái, ban đầu tuyên bố ngừng thỏa thuận 2006 và di chuyển căn cứ này ra khỏi đảo Okinawa, nhưng sau đó lại không tìm ra được một vị trí thay thế.
Ông đã thay đổi chính sách vào đầu tháng này khi ông cho biết căn cứ Futenma sẽ vẫn hiện diện tại Okinawa – nơi quân đội Mỹ có mặt kể từ Thế chiến II.
Hôm 28/5, Thủ tướng Hatoyama nhấn mạnh, “các căn cứ quân sự Mỹ hiện rất cần thiết đối với an ninh Nhật Bản. Có những yếu tố bất ổn tại châu Á Thái Bình Dương”.
“Đông Á vẫn còn căng thẳng, trong đó có vụ chìm tàu Cheonan hồi tháng 3 khiến 46 thủy thủ thiệt mạng”, ông cho biết.
Sau nhiều tháng căng thẳng, Bộ Ngoại giao và Quốc phòng hai nước khẳng định rằng khối đồng minh Mỹ - Nhật 50 tuổi “vẫn không thể thiếu được không chỉ đối với việc bảo vệ Nhật Bản mà còn đối với hòa bình, am ninh và phát triển của khu vực châu Á – Thái Bình Dương”.
Theo tuyên bố chung, cả hai bên đều “thừa nhận tầm quan trọng của việc phản ứng lại những lo ngại của người dân Okinawa”.