Bước khởi đầu suôn sẻ…
Thực hiện chính sách thí điểm chi trả dịch vụ môi trường rừng (CTDVMTR) theo Quyết định 380/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Lâm Đồng (một trong hai tỉnh được chọn thí điểm) đã triển khai thu phí dịch vụ đối với các đơn vị khai thác tài nguyên từ rừng như: Thủy điện Đa Nhim, thủy điện Đại Ninh, các công ty cấp nước, các đơn vị kinh doanh du lịch trên địa bàn. Nguồn thu này sau đó sẽ được dùng để chi trả cho công tác bảo vệ rừng vì vậy trong thời gian qua, người dân tham gia nhận khoán bảo vệ rừng tại lưu vực hồ thủy điện Đa Nhim đã nhận được mức CTDVMTR lên tới 290.000 đồng/ha/năm. Theo đại diện UBND xã Đa Nhim, nơi đây chủ yếu là người dân tộc Cờ Ho (C’Ho) sinh sống theo tập quán du canh du cư nên tỷ lệ hộ nghèo khá cao nhưng từ năm 2009, từ sau khi việc CTDVMTR được bắt đầu thực hiện đã có những tác động tích cực đến đời sống dân sinh kinh tế của xã một cách rõ rệt. Đối với hộ nhận khoán bảo vệ rừng trong vùng thí điểm, đơn giá khoán tăng nhiều hơn, diện tích nhận khoán cũng tăng theo nên thu nhập bình quân từ tiền nhận khoán tăng thêm 2,3 triệu đồng/hộ/năm. Người dân hưởng lợi từ rừng nên đã trách nhiệm hơn trong công tác bảo vệ rừng. Mô hình hiện nay ở Đa Nhim đó là Ban quản lý Rừng phòng hộ đầu nguồn cùng phối hợp với lãnh đạo thôn phân chia tổ nhóm để hợp đồng nhận khoán, sau đó phân công tổ trưởng đại diện kí hợp đồng xác định rõ quyền và nghĩa vụ của từng hộ nhận khoán. Do có chính sách kết hợp với cơ chế giám sát, quản lý chặt chẽ nên năm 2009 số vụ vi phạm xâm hại rừng ở Đa Nhim giảm 50% so với năm 2008. Đây có thể được coi là bước khởi đầu suôn sẻ trong việc thực hiện CTDVMTR.
Đến nay 2 tỉnh thực hiện thí điểm CTDVMTR là Lâm Đồng và Sơn La đã tổ chức xong việc rà soát diện tích rừng đã giao, cho thuê hoặc khoán bảo vệ cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư để làm cơ sở cho việc xác định đối tượng được CTDVMTR. Trong đó tỉnh Lâm Đồng với diện tích rừng rà soát là 545.657 ha, đã xác định được 720 chủ rừng bao gồm 13 tổ chức nhà nước, 564 hộ gia đình, 143 DN tư nhân. Tỉnh Sơn La với diện tích rà soát là 50.893,90 ha cũng đã xác định được 4.507 chủ rừng, trong đó 4.094 chủ rừng là hộ gia đình; 136 chủ rừng là nhóm hộ, 105 chủ rừng là cộng đồng và 3 chủ rừng là các tổ chức kinh tế nhà nước…
Cần thêm những hành lang rõ ràng
Mặc dù mô hình ở Đa Nhim đã bước đầu cho thấy chính sách CTDVMTR là một hướng đi đúng, “lợi cả đôi đường”, cả về mặt kinh tế xã hội và môi trường. Tuy nhiên, để nhân rộng chính sách này trên phạm vi cả nước đòi hỏi phải huy động một nguồn lực tài chính lớn mà không phải tất cả các tổ chức, cá nhân nào đang khai thác, sử dụng nguồn lợi từ rừng đều thực sự có ý thức bảo vệ rừng và sẵn sàng chi trả một cách tự nguyện và sòng phẳng. Đề cập đến vướng mắc này, đại diện Bộ NNPTNT cho rằng: Song song với chương trình thí điểm, các Bộ liên quan cần khẩn trương xây dựng Nghị định để phân định rõ các đối tượng phải chi trả, phân định rõ các nguồn thu để tránh chồng chéo, đồng thời phải lưu ý tới quy trình phân phối, quản lý các nguồn thu sao cho công bằng, hợp lý.
Theo đánh giá, trong năm 2009, tổng số tiền chi trả DVMTR mà Lâm Đồng phải thu là gần 55,5 tỉ đồng nhưng đến cuối tháng 1/2010 mới chỉ thu được 40,3 tỉ đồng. Tại các tỉnh triển khai thí điểm, hiện mới tạm xác định được một số nhóm đối tượng như: các nhà máy thủy điện, các doanh nghiệp cấp nước, tổ chức cá nhân kinh doanh du lịch…Hiện nguồn thu chủ yếu tập trung vào các nhà máy thủy điện là đơn vị sử dụng nguồn nước nhiều nhất, mà họ cũng đã phải chịu thuế tài nguyên nước…còn số tiền thu được từ hệ thống các doanh nghiệp cấp nước và tổ chức du lịch là không đáng kể.
Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng nhận định, đây chính là một chính sách xã hội có tác động giảm nghèo và cũng là một cơ chế quản lý rừng hiệu quả. Tuy nhiên, phải tiếp tục nhấn mạnh vào công tác tuyên truyền để làm cho mọi người cùng hiểu bảo vệ rừng không chỉ là biện pháp bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng quốc gia mà còn là biện pháp chống biến đổi khí hậu hữu hiệu…Vì vậy không chỉ người dân ở gần rừng mà mọi người đều phải có ý thức bảo vệ rừng, đặc biệt là các tổ chức, cá nhân khai thác sử dụng nguồn lợi từ rừng càng không nên lảng tránh trách nhiệm./.
Nguyễn Tiến Dũng
Đến nay 2 tỉnh thực hiện thí điểm CTDVMTR là Lâm Đồng và Sơn La đã tổ chức xong việc rà soát diện tích rừng đã giao, cho thuê hoặc khoán bảo vệ cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư để làm cơ sở cho việc xác định đối tượng được CTDVMTR. Trong đó tỉnh Lâm Đồng với diện tích rừng rà soát là 545.657 ha, đã xác định được 720 chủ rừng bao gồm 13 tổ chức nhà nước, 564 hộ gia đình, 143 DN tư nhân. Tỉnh Sơn La với diện tích rà soát là 50.893,90 ha cũng đã xác định được 4.507 chủ rừng, trong đó 4.094 chủ rừng là hộ gia đình; 136 chủ rừng là nhóm hộ, 105 chủ rừng là cộng đồng và 3 chủ rừng là các tổ chức kinh tế nhà nước…