Chỉ số tự do kinh tế của Việt Nam 6 tháng cuối năm 2008 và 6 tháng đầu năm 2009 tăng 1 bậc so với năm trước, nhưng lại giảm 1,2 điểm, đạt 49,8 điểm nên Việt Nam xếp thứ 144 trên thế giới và xếp hạng 33 trong tổng số 41 nước và lãnh thổ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Điểm số tổng cộng của Việt Nam thấp hơn mức trung bình của khu vực châu Á – Thái Bình Dương và thế giới.
Theo phân tích 10 nhân tố tính điểm cho Việt Nam năm nay, các tiêu chí về tự do thuế và chi tiêu của chính phủ đạt điểm số cao nhất. Tiêu chí tự do về thuế đạt 76,1 điểm nhờ việc Việt Nam tái thiết lại hệ thống thuế hồi tháng 1.2009. Thuế thu nhập cao nhất được hạ từ 40% xuống 35%, và thuế doanh nghiệp giảm từ 28% xuống 25%. Chi tiêu của chính phủ đạt 73,4 điểm (năm gần đây nhất), mức chi tiêu tương đương 29,8% GDP. Tuy nhiên, mức độ tái cơ cấu các doanh nghiệp quốc doanh và tư nhân hóa vẫn còn khiêm tốn, các doanh nghiệp nhà nước vẫn chiếm 40% GDP.
Tự do thương mại của Việt Nam đạt 68,9 điểm nhờ việc chính phủ cố gắng tự do hóa mậu dịch. Nhưng Việt Nam mất 10 điểm trong năm nay do một số lệnh cấm hoặc hạn chế đối với nhập khẩu, xuất khẩu, yêu cầu giấy phép nhập khẩu, áp thuế nhập khẩu, những quy định không rõ ràng ... Tự do tiền tệ của Việt Nam đạt 58,1 điểm. Tuy nhiên lạm phát của Việt Nam ở mức cao, trung bình 18,1% từ năm 2006-2008. Chính phủ đã phải can thiệp vào giá cả thông qua các quy định, chính sách trợ giá các doanh nghiệp nhà nước và ngân hàng. Điều này khiến điểm về tự do tiền tệ của Việt Nam giảm 15 điểm.
Quyền sở hữu tài sản, sở hữu trí tuệ, tham nhũng và tự do lao động là các nhân tố chính khiến Việt Nam bị hạ điểm.
Quyền sở hữu tài sản và sở hữu trí tuệ ở Việt Nam chỉ đạt 15 điểm. Dù đã có hệ thống luật pháp bảo vệ các quyền này, nhưng việc bảo vệ quyền này không tốt. Nhiều hợp đồng không được tôn trọng và các vụ tranh chấp kéo dài nhiều năm. Việt Nam đang bị xếp vào nhóm 15 nước vi phạm bản quyền phần mềm máy tính cá nhân cao nhất thế giới, và là một trong 33 nước được bộ Thương mại Mỹ theo dõi đặc biệt đối với các đối tác thương mại liên quan đến vấn đề vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Về đầu tư nước ngoài, Việt Nam đạt 20 điểm. Mọi dự án đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đều phải qua các giai đoạn kiểm tra gắt gao và phê chuẩn. Đầu tư nước ngoài vẫn bị cấm hoặc giới hạn ở một số lĩnh vực. Ngoài ra hệ thống luật pháp còn bất cập cũng gây trở ngại cho các hoạt động đầu tư nước ngoài.
Nhân tố tự do lao động của Việt Nam năm nay đạt 68,4 điểm vì pháp luật lao động của Việt Nam chưa linh hoạt. Trong khi đó, việc chính phủ tăng mức lương tối thiểu cho lao động tại các doanh nghiệp trong nước và có vốn đầu tư nước ngoài khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại.
Theo bảng phân tích, chỉ số tự do kinh tế trung bình của toàn thế giới năm nay là 59,4, giảm 0,1 điểm so với trước. Theo các nhà phân tích, nguyên nhân là do cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến chính phủ các nước can thiệp mạnh vào kinh tế thông qua các gói kích cầu. Hong Kong, Singapore, Úc, New Zealand và Ireland là những nền kinh tế đứng đầu danh sách chỉ số tự do kinh tế 2010.
K.D (IEF 2010)