Ba năm từ khi thành lập Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng cấp tỉnh (BCĐ PCTN), nhiều ý kiến vẫn cho rằng: Hoạt động của BCĐ chưa hiệu quả so với “tham vọng” ban đầu. Một trong những nguyên nhân là người đứng đầu chính quyền cấp tỉnh cũng là trưởng BCĐ đã làm hạn chế, thậm chí cản trở mục tiêu của công cuộc PCTN.
Ai lấy búa đập chân mình?
Ông Lê Hiếu Đằng, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ TP.HCM, nói: “Hoạt động của BCĐ còn mờ nhạt, tham nhũng ngày càng có vẻ phổ biến hơn”. Ông phân tích lý do: Với cơ cấu người đứng đầu chính quyền lại là trưởng BCĐ thì rất khó kiểm soát, phát hiện và trừng trị tham nhũng. Thử hỏi, nếu tham nhũng có xảy ra, có ông lãnh đạo nào “bêu” cái xấu của địa phương? Còn nếu như chính cấp lãnh đạo đó tham nhũng (gần đây đã xảy ra) thì càng khó phát hiện hơn bội lần.
Tiến sĩ Lê Văn In, chuyên gia trong lĩnh vực hành chính, cũng cho rằng người đứng đầu cũng là trưởng BCĐ đã kiềm chế, thậm chí vô hiệu hóa sức công phá cần thiết của một cơ quan PCTN. Bản thân người tham nhũng là người có chức quyền mà tham nhũng chủ yếu ở lĩnh vực quản lý điều hành. Lãnh đạo địa phương vừa có quyền vừa cầm tiền trong tay thì làm sao tầm soát tham nhũng được. “Khó có ai lại tự cầm búa đập vào chân mình”.
Theo ông Đằng, việc phòng chống tham nhũng không nhất thiết phải là người đứng đầu cơ quan hành pháp mới tổ chức phòng ngừa tốt nhất. Một đơn vị độc lập với chính quyền sẽ tổ chức các biện pháp phòng chống một cách triệt để hơn. Ông nói: “Ngay như chuyện công khai, minh bạch, một trong những biện pháp phòng ngừa nhưng BCĐ các địa phương không thực hiện và giám sát tốt. Thực tế, không nhiều cơ quan công khai, minh bạch những vấn đề đáng phải công khai để mọi người và các cơ quan giám sát. Gần đây nhất là việc các địa phương không công khai các dự án cho thuê đất rừng. Dự án có liên quan đến dân sinh và an ninh quốc phòng mà người dân không biết. Đến khi hai vị tướng phát hiện và lên tiếng với báo chí mọi người mới hay. Vậy thì công khai nỗi gì?”. Phải chăng vì thế mà hoạt động của BCĐ PCTN các địa phương trong thời gian qua chủ yếu diễn ra ở các mặt: tuyên truyền, phổ biến pháp luật và tập huấn cán bộ về công tác PCTN?
Nên có cơ chế mạnh hơn, tạo thế đối trọng với cơ quan công quyền để phòng chống hiệu quả tham nhũng. Trong ảnh: Một phiên tòa mà những quan chức địa phương phạm tội tham nhũng. Ảnh: HTD
Nên có cơ chế “nặng cân” hơn
“Muốn phòng chống hiệu quả tham nhũng thì cần phải có một cơ chế mạnh hơn, tạo thế đối trọng hơn với cơ quan công quyền, nơi có khả năng xảy ra tham nhũng nhiều nhất. Tôi nghĩ Đảng và nhà nước đã xác định tham nhũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của đất nước thì cũng cần phải có một cơ quan phòng chống tham nhũng “nặng ký” hơn. Cơ quan đó nên giao cho Quốc hội nắm để thực sự độc lập và huy động sức mạnh của đại biểu Quốc hội ở các địa phương. Chỉ có sự độc lập tương đối và đối trọng mới có thể giám sát hiệu quả nạn tham nhũng, cũng như tạo được cái uy đối với các cơ quan chính quyền. Duy trì cơ chế như hiện nay không chỉ khó phát hiện, xử lý tham nhũng mà còn làm cho cán bộ “lờn thuốc””.
TS Lê Văn In cũng cho rằng cần tìm một cơ chế khác, không nên để người có khả năng tham nhũng đứng đầu BCĐ PCTN và nên huy động những lực lượng đã có hiện nay trong Đảng, HĐND và MTTQ. Trong đó Đảng phải đóng vai trò nòng cốt và đi đầu trong công tác này. Việc vào cuộc của Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng với những vụ có dấu hiệu tham nhũng gần đây đã khẳng định được uy tín và quyết tâm của Đảng trong việc chống tham nhũng.
“Cần thiết phải phát huy hơn nữa sức nặng của Ủy ban Kiểm tra Đảng, HĐND cũng như các tổ chức chính trị-xã hội ở các địa phương. Giao quyền nhiều hơn để họ có thể giám sát chặt hơn cũng như có thể kết luận được các vụ việc có liên quan đến tham nhũng” - TS In đề xuất.
MINH CƯỜNG