Những ngôi nhà với các ô cửa kính vỡ, tấm biển đèn neông có dòng chữ “Restaurant” treo lủng lẳng trên nóc nhà...
Nằm trên vùng đất thảo nguyên ở phía bắc thủ đô Kiev, với những cánh rừng và hồ vây quanh, thành phố Prypiat - nơi đóng đô Nhà máy điện Nguyên tử Chernobyl - có khung cảnh đẹp và lãng mạn. Nhưng nó đã trở thành cơn ác mộng, sau khi các kỹ thuật viên của nhà máy thực hiện thử nghiệm với hệ thống cung cấp điện dự phòng cho lò phản ứng hạt nhân số 4. Cuộc thử nghiệm diễn ra vào lúc 1 giờ 23 phút 04 giây (giờ địa phương), chỉ 36 giây sau đó sự cố đã xảy ra: Lò phản ứng nhảy lên mức 30 GW, gấp mười lần hiệu suất hoạt động thông thường. Các thanh nhiên liệu bắt đầu chảy ra và áp lực hơi nhanh chóng tăng lên gây ra một vụ nổ hơi lớn, làm bắn tung và phá hủy nắp lò phản ứng, làm vỡ các ống dẫn nước làm mát và sau đó thổi bay một mảng trần.
Phóng xạ phát tán từ vụ nổ đã gây ảnh hưởng lớn tới môi trường ở hai nước Ukraina và Belarus, theo một số tài liệu thì cao gấp 20 lần so với phóng xạ trong vụ nổ bom nguyên tử ở Hiroshima và Nagasaki. Do vậy Chernobyl được đánh giá là vụ tai nạn hạt nhân tồi tệ nhất thế giới và được xếp vào mức độ 7 theo INES (International Nuclear Event Scale).
Xung quanh khu vực Chernobyl, Chính phủ Ukraina lập nên một khu vực cách ly có bán kính 30km, không trồng cấy canh tác gì. Một số lượng nhỏ du khách được phép vào khu vực này thực hiện chuyến thăm ngắn. Các nhà khoa học vẫn đang tranh cãi về việc đã có thể đưa con người trở lại sinh sống ở Prypiat hay chưa.
Volodymyr Palkin, năm nay 69 tuổi là một trong những công nhân đầu tiên được huy động dọn dẹp vụ rò rỉ phóng xạ. Giờ đây cứ mỗi năm ông phải nằm viện ít nhất 2 tháng. Ngồi trên giường bệnh, ông giở lại những tấm ảnh của các đồng nghiệp cũ, khoảng 30 người trong số đó đã chết trong những tuần đầu tiên sau thảm họa.
Vài tuần sau khi tham gia công tác dọn dẹp, ông Palkin nhập viện với triệu chứng xuất huyết trong họng và dạ dày. “Sức khỏe của tôi rất tốt, nhưng giờ đây tôi đi lại rất khó khăn. Tôi còn có vấn đề về tuyến giáp, răng thì rụng sạch” – ông Palkin kể. Tham gia vào công việc trọng trách như vậy, nhưng ông Palkin chỉ nhận được mức lương hưu 202USD, cộng thêm phụ cấp 300 hryvnia (38USD) dành cho những người làm nhiệm vụ đặc biệt và được giảm 50% tiền nhà.
Một phần tư thế kỷ đã trôi qua, nhưng vấn đề Chernobyl vẫn chưa chịu buông tha Ukraina nói riêng và Châu Âu nói chung. Người ta vẫn tiếp tục tranh cãi về số người đã thiệt mạng và sắp thiệt mạng vì thảm họa này. Kênh truyền hình Mỹ CNN dẫn lời các nhân viên cứu trợ cho hay khoảng 140 nghìn người được huy động để làm sạch phóng xạ đã chết kể từ thảm họa tới nay.
Các tổ chức hoạt động vì môi trường, trong đó có tổ chức Hòa bình Xanh, cảnh báo rằng có thể có đến 100 nghìn trường hợp bị ung thư do có liên quan trực tiếp đến rò rỉ phóng xạ ở Chernobyl. Nhưng những số liệu trên vấp phải sự phản đối gay gắt từ Ủy ban Khoa học về Bức xạ Nguyên tử của Liên Hợp Quốc (UNSCEAR). Tháng 2 vừa qua ủy ban này công bố một báo cáo, ước tính số người thiệt mạng ở Chernobyl chỉ ở hàng chục, chứ không phải hàng nghìn.
Theo họ, ngoài 2 công nhân chết ngay trong vụ nổ và 28 nhân viên và lính cứu hỏa bị nhiễm xạ ngay sau đó, thì chỉ có 19 người bị nhiễm xạ chết cho đến năm 2006. Không những thế, họ bị chết cả vì những nguyên nhân không liên quan đến nhiễm xạ. Cũng theo bản báo cáo, hậu quả ảnh hưởng lớn nhất đến sức khỏe dân chúng là 6000 ca ung thư tuyến giáp ở trẻ em uống phải sữa nhiễm độc khi đó. Cho đến năm 2005, thì chỉ có 15 em trong số đó bị thiệt mạng. Ung thư giáp là căn bệnh có thể điều trị được. Còn đối với đội quân dọn dẹp rò rỉ phóng xạ, thì cho đến nay “ngoài việc tăng tỷ lệ mắc bệnh bạch cầu và đục thủy tinh thể trong số những người bị phơi nhiễm cao hơn, không có bằng chứng cho thấy ảnh hưởng tới sức khỏe từ sự phơi nhiễm phóng xạ”, báo cáo của UNSCEAR viết.
Những kết luận này đã trở thành ngòi nổ chính trị ở Ukraina nơi những người dọn dẹp ô nhiễm phóng xạ lâu nay đổ lỗi cho thảm họa Chernobyl gây ra bệnh tật cho họ và chỉ trích gay gắt chính quyền Ukraina đã không đền bù cho họ một cách thỏa đáng. Một số chuyên gia cho rằng hậu quả tồi tệ nhất mà Chernobyl ảnh hưởng tới sức khỏe người dân là về mặt tinh thần. Họ bị tổn thương sâu sắc vì những ký ức nặng nề về tháng Tư 1986. (còn tiếp)
S.L (Theo báo chí nước ngoài)