Trong hai vụ cháy đó, vụ cháy ở chung cư JSC 34 (ngõ 164 Khuất Duy Tiến, quận Thanh Xuân, Hà Nội), dù thiệt hại về nhân mạng ít hơn nhưng đã để lại nhiều nỗi lo lắng cho cư dân đô thị, nhất là tại các chung cư cao tầng.
Những cảnh báo về cháy tại các khu nhà cao tầng đã tốn không ít giấy mực của giới truyền thông bởi còn quá nhiều bất cập. Và trên thực tế, đó không phải là những vấn đề mới được phát hiện, mà nó đã hiển hiện trước mặt mọi người, “công khai, minh bạch”. Ngay Bộ Xây dựng cũng từng nhận xét rằng: công tác phòng chống cháy nổ trong nhà chung cư chưa được quan tâm đúng mức.
Trang thiết bị phòng chống cháy nổ sơ sài, không đúng yêu cầu. Nhiều nơi được trang bị đầy đủ thì vì sợ mất cắp nên bị cất vào kho. Có nơi thì để lâu quá, không kiểm tra nên hoen rỉ… Thiết kế nhiều tòa nhà cũng không đảm bảo tiêu chuẩn, nhất là hệ thống thang thoát hiểm. Ở các chung cư cũ, tình hình càng tệ hại vì cầu thang thoát hiểm chỉ được làm chắp vá, mang tính đối phó cơ quan chức năng.
Tại một số chung cư tái định cư, có khi hệ thống thoát hiểm được làm bằng sắt, bố trí xoáy trôn ốc, đèn báo mờ… nên nếu xảy ra hỏa hoạn thì đây lại chính là lối dẫn đến nguy hiểm. Điều đáng lo ngại nhất là trong khi thang cứu hộ chỉ đảm bảo độ cao của tòa nhà 17 tầng (phổ biến chỉ 11 tầng) thì nhiều chung cư hiện đại đang tiếp tục nâng lên trên 20, thậm chí 30 tầng.
Cái cảnh mà người dân ở tầng 18 của chung cư JSC buộc một cháu bé bằng dây vải để chuyển xuống tầng 17 nhờ hàng xóm cứu hộ khiến ai nghe thấy cũng phải nhói lòng. Chuyện trực thăng cứu hộ đã nghe nói nhiều nhưng hiện nay, chung cư nào khá lắm thì mới có bãi đáp trực thăng cứu hộ. Việc cứu hộ bằng trực thăng cũng chưa được ai thấy bao giờ.
Về phía người dân, những kỹ năng tối thiểu cho một cư dân sống trong các khu nhà cao tầng cũng chưa được chú ý trang bị. Khi xảy ra sự cố, hầu hết đều sa vào tình trạng hoảng loạn. Việc diễn tập, lẽ ra là chuyện phải thực hiện định kỳ thường xuyên, chí ít là với đội ngũ cán bộ quản lý vận hành tòa nhà, cũng là việc hiếm thấy. Tất cả những yếu tố trên khiến các tòa nhà cao tầng luôn là nơi tiềm ẩn nguy cơ cháy cao, và nếu đã xảy ra cháy thì dự báo hậu quả là vô cùng nghiêm trọng.
Phòng chống cháy nổ là công tác có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển bền vững của mô hình nhà chung cư cũng như sự phát triển bền vững của đô thị. Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện TP HCM có khoảng 1.000 chung cư. Tại Hà Nội, tuy số lượng ít hơn nhưng cũng khoảng vài trăm. Cách tỉnh, thành phố khác thì chung cư cũng đã bắt đầu mọc lên như nấm tại các khu vực đô thị hóa.
Thực tế trên đòi hỏi phải siết chặt hơn nữa công tác phòng chống cháy nổ trong các khu nhà chung cư. Không chỉ “siết” bằng chủ trương, bằng quy định trên văn bản pháp luật mà thiết thực hơn bằng những hành động cụ thể ở từng địa phương, ban quản lý và cả các hộ cư dân. Rà soát lại tất cả những vấn đề liên quan đến phòng cháy chữa cháy nhà cao tầng là việc làm cần thiết và vô cùng cấp bách.