Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng nhận định, việc Bộ đề xuất thu phí lưu hành ô tô, xe máy là để giảm tắc đường và có thêm kinh phí đầu tư hạ tầng giao thông. Lật đi, lật lại vấn đề, có chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu không tính toán kỹ, đề xuất của Bộ GTVT sẽ giống như chuyện "tham bát bỏ mâm"…
Lập luận của đại diện Bộ GTVTTheo đề xuất của Bộ GTVT, xe ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống có ba mức phí: 20 triệu đồng/năm đối với xe dung tích xi lanh dưới 2.000cm3; 30 triệu đồng/năm với xe dung tích 2.000 - 3.000cm3 và 50 triệu đồng/năm với xe dung tích trên 3.000cm3. Mức phí với xe mô tô hai bánh, ba bánh của 5 TP trực thuộc Trung ương là Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Cần Thơ, Hải Phòng có hai mức thu là 500.000 đồng và 1 triệu đồng/năm. Quanh chuyện tăng phí lưu hành ô tô đã có không ít thông tin trái chiều. Có người còn nói thẳng "nếu đề xuất trên được thực hiện thì không khác gì chuyện đổ gánh nặng cho dân". Cũng có người phản biện: "Liệu tăng phí có đảm bảo hết ùn tắc đường?". Về vấn đề này, Bộ trưởng Thăng đã rất khéo khi nói rằng, ông không nói tăng phí ô tô xe máy sẽ hết tắc đường, chỉ… giảm tắc đường thôi. Có nghĩa là, ở vế thứ nhất của lý do tăng phí lưu hành ô tô, hiệu quả chống ùn tắc của nó đến đâu còn phải đợi(?!)
Vế thứ hai của đề xuất tăng phí lưu hành ô tô, xe máy nằm ở chỗ: Ngân sách sẽ có kinh phí để bảo trì, duy tu đường bộ hàng năm. Xem ra, lập luận này đang có vẻ bất ổn. Một chuyên gia kinh tế phân tích: "Nếu tăng phí lưu hành ô tô để lấy tiền đầu tư cho giao thông là hạ sách vì thu được một nhưng mất mười".
Thêm phí lưu hành, lượng xe nhập chắc chắn sẽ giảm. Ảnh: M.Tuấn
Hiện giá ô tô ở Việt Nam đang ở mức cao so với thế giới. So với ngay 2 nước bạn là Lào và Campuchia thì đã cao hơn khoảng 2 - 3 lần. Một chiếc xe Toyota Camry cũ, đời 2005 ở Campuchia có giá khoảng 250 triệu đồng. Tuy nhiên, tại thị trường như Hà Nội, loại xe này không dưới 750 triệu đồng/chiếc. Tại thị trường Mỹ, một chiếc Hyundai Tucson đời 2011 có giá gần 400 triệu đồng. Về đến Việt Nam, nếu tính cả thuế và phí, vào thời điểm này, giá của nó khoảng 1,2 tỷ đồng. Những sản phẩm ô tô siêu sang đặt đơn chiếc theo yêu cầu của khách như Phantom, Jagua, Maybach… giá tại Việt Nam cao hơn ở Mỹ gần 4 lần. Nguyên nhân giá xe ô tô tại Việt Nam cao như vậy là do thuế và mới đây lại tăng thêm bởi việc tăng thuế trước bạ từ 12% lên 20%, phí biển số từ 2 triệu đồng lên 20 triệu đồng mỗi xe tại Hà Nội.
Nói như vậy để thấy rằng, khi mỗi chiếc xe ô tô nhập khẩu vào Việt Nam, người mua đã phải nộp một khoản thuế và phí khá cao. Trung bình loại xe ô tô có giá khoảng 1 tỷ đồng thì đã có khoảng 600 triệu đồng thuế và phí. Đến đây thì đã rõ, nếu việc thu phí lưu hành được áp dụng, lượng xe nhập khẩu giảm thì các khoản tiền trên chắc chắn sẽ giảm. Nếu một chiếc ô tô như Toyota Altis trị giá 1 tỷ đồng không được nhập về vì người tiêu dùng không thể kham thêm các khoản phí, chuyển sang đi xe buýt như ý kiến của Bộ trưởng Đinh La Thăng thì Nhà nước sẽ không thể thu được khoản tiền khoảng 600 triệu đồng từ các loại thuế và phí.
Bài toán đặt ra là, cứ cho rằng khoản phí lưu hành sẽ thu được 50 triệu đồng/xe/năm nhưng cứ 5 người muốn mua xe mới thì có 1 người bỏ ý định mua xe để đi xe buýt thì con số thuế và phí từ chiếc ô tô không được nhập về Việt Nam kia vẫn lớn gấp nhiều lần khoản thu từ phí lưu hành. Vậy có phải là chuyện "tham bát bỏ mâm" như một nhà kinh tế đã nhận định?
Bài toán trên không phải không có cơ sở vì ở Việt Nam chuyện một ai đó có ô tô không đồng nghĩa với việc họ giàu có. Có những chiếc ô tô chỉ gần trăm triệu đồng và đương nhiên nếu khoản tiền phí lưu hành hàng năm là vài chục triệu đồng thì sẽ có rất nhiều người bán ô tô, chuyển sang phương tiện khác. Ô tô cũ không bán được thì ô tô mới bán chậm là chuyện hiển nhiên. Đối với ngay cả những gia đình có đủ tiền mua ô tô mới thì khoản phí lưu hành (còn đủ loại phí khác…) vài chục triệu đồng mỗi năm kia cũng rất cần phải cân nhắc. Điều đó cũng thể hiểu là: Nếu tăng phí lưu hành ô tô để lấy kinh phí đầu tư, duy tu bảo dưỡng giao thông thì có thể sẽ xảy ra câu chuyện được ít, mất nhiều… Nói một cách hình ảnh, nó là câu chuyện "tham bát bỏ mâm".
M.Tuấn