Không do thắt chặt tiền tệ
Theo đánh giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), việc nới lỏng chính sách tiền tệ, nhất là thực hiện cơ chế hỗ trợ lãi suất trong năm 2009, khiến cho tổng phương tiện thanh toán và dư nợ tín dụng đang ở mức cao, ảnh hưởng đến việc kiểm soát lạm phát, ổn định lãi suất trên thị trường và tình hình có thể diễn biến phức tạp, kéo dài sang năm 2010 do độ trễ của tác động chính sách tiền tệ.
Tháng 12/2009, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng khá cao, lên mức 1,38% so với tháng trước. Sau tháng 12 sẽ là các tháng giáp Tết. Và thông thường trong khoảng thời gian này CPI sẽ tiếp tục tăng mạnh. Điều này làm nảy sinh mối lo về chuyện giá cả tiếp tục tăng cao trong năm tới, mối lo toan không phải không có cơ sở.
Vấn đề thanh khoản của nền kinh tế đang là vấn đề thời sự. TS. Lê Duy Hiếu, Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng: “Chuyển từ tình trạng lạm phát cao sang tình trạng lạm phát được ngăn chặn, cầu tiền phải tăng vọt. Do vậy, tiền trong lưu thông đương nhiên thiếu hụt. Sự thiếu hụt này chắc chắn trở nên nghiêm trọng hơn trong điều kiện thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản tụt dốc. Bởi lẽ một khối lượng lớn tiền sẽ được rút khỏi lưu thông, chuyển thành tiền dự trữ hay tài sản dưới dạng khác”.
Bà Dương Thu Hương, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA), phân tích: “Theo thời vụ, cứ đến quý IV hàng năm, nhu cầu nguồn tiền bao giờ cũng căng hơn vì đó là thời điểm toàn bộ nền kinh tế đẩy mạnh hoạt động quyết toán công nợ, thực hiện cam kết giải ngân, doanh nghiệp giải quyết hàng tồn kho... Chúng tôi vẫn gọi đó là “tính thời vụ” trong hệ thống chứ hoàn toàn không phải do chính sách thắt chặt tiền tệ, đã tạo nên yếu kém thanh khoản đối với một số ngân hàng”.
Hiện tượng ngân hàng thương mại (NHTM) bị “rỗng ruột” còn xuất phát từ hỗ trợ lãi suất. Trong năm 2009, doanh nghiệp được hỗ trợ lãi suất. Nhờ có được nguồn vốn giá rẻ (6%/năm) nên một số doanh nghiệp không phải lấy tiền của mình để sản xuất kinh doanh, mà để số tiền đó trên tài khoản tiền gửi. Khi dừng hỗ trợ lãi suất, buộc lòng họ phải rút tiền ra khỏi tài khoản tiền gửi của ngân hàng để sản xuất kinh doanh. Trong khi đó, nguồn tiền các NHTM đã giải ngân cho hỗ trợ lãi suất chưa kịp thu về. Thực tế này đã tạo ra thế “kẹt” cho các ngân hàng về mặt thời gian giữa “thu về” và “cho ra”.
Từ đó, có một số NHTM bị căng thẳng về nguồn vốn, tuy nhiên trên thực tế tình hình chưa đến nỗi mất khả năng về thanh khoản.
Hiện tại, NHNN đang theo dõi sát sao mọi sự biến động để can thiệp, giữ thị trường tiền tệ vận hành thông suốt trong điều kiện có biến động.
Nguy cơ tái lạm phát chưa cao
Một số chuyên gia nhận định nếu có can thiệp để bảo đảm thanh khoản trong thời điểm cuối năm thì tác động lên lạm phát cũng không nhiều. Khả năng tái lạm phát trong năm 2010 khó xảy ra. Năm 2009, tăng tín dụng “nóng” chỉ là hệ quả tất nhiên để đáp ứng nhu cầu vận hành bình thường của nền kinh tế.
“Điều này còn biểu hiện có sự “phục hồi” tăng trưởng, nghĩa là phải coi nó như chỉ báo cần phải nới lỏng chính sách thắt chặt tiền tệ để phục hồi tăng trưởng, chứ không phải chỉ báo về nguy cơ tái lạm phát cao” - ông Hiếu nhận định.
Tình trạng thiếu hụt cung tiền chắc chắn còn tạo nên sức ép làm cho giá nhiều mặt hàng giảm. Tình thế này, cần phải nhìn nhận một nguy cơ hiện hữu là nếu chính sách thắt chặt tiền tệ tiếp tục kéo dài, suy giảm tăng trưởng và thiểu phát gần như sẽ xảy ra...
Quan điểm của NHNN là trong năm 2010 sẽ giảm lượng cung tiền hơn năm 2009 với mức tăng trưởng tín dụng dự kiến chỉ 25%.
Ông Lê Đình Ân, Giám đốc Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội quốc gia, cho rằng đó là động thái cần thiết để ngăn nguy cơ tái lạm phát: “Ngay trong quý 1/2010, chúng ta phải tính toán xem xét kỹ vấn đề lạm phát. Chính sách tiền tệ cần được thắt chặt một cách linh hoạt, không gây “sốc” để vừa kiềm chế lạm phát, vừa bảo đảm thuận lợi cho sản xuất kinh doanh”.
Từng có nhiều kinh nghiệm trong điều hành chính sách, TS. Cao Sỹ Kiêm cho rằng tình trạng căng thẳng cung tiền sẽ chấm dứt sau Tết Nguyên đán. Khi đó, tình hình sẽ diễn biến ngược lại, với cung tiền khá dồi dào nhờ vào các nguồn: Tiền bán hàng Tết doanh nghiệp chưa sử dụng ngay, lượng tiền nhàn rỗi trong dân nhiều... Ngoài ra, theo quy luật, sau Tết Nguyên đán, lượng vốn huy động được của các NHTM tăng khá mạnh, trong khi nhu cầu vay của các khách hàng, nhất là doanh nghiệp chưa nhiều. Vào dịp đầu năm gần như không bị áp lực khống chế tăng trưởng tín dụng, nên các NHTM sẽ mở rộng hầu bao đáp ứng nhu cầu đa dạng của người vay.
Theo ông Kiêm, để hài hòa hai mục tiêu tăng trưởng nhanh và kiềm chế lạm phát trong năm 2010, đòi hỏi chính sách tài khóa phải được điều hành chủ động, linh hoạt, hỗ trợ đắc lực cho chính sách tiền tệ. Trong đó, cần tập trung dồn sức cho giải ngân hiệu quả nguồn vốn FDI, ODA vào những dự án sớm hoàn thành, tạo ra nhiều hàng hóa, công ăn việc làm. Đối với các dự án có vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, cần tiếp tục rà soát, loại bỏ các dự án kém khả thi, hiệu quả không cao, để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách. Khi chỉ số ICOR giảm sẽ tiết kiệm nguồn vốn đầu tư cho cả khu vực công và khu vực tư.
Hàm Yên
