QĐND - Xuất hiện ở Việt Nam từ năm 2000, đến nay thực phẩm chức năng (TPCN) trở nên khá quen thuộc với một bộ phận người dân. Trên thực tế, TPCN có tác dụng hỗ trợ tốt cho sức khỏe, tuy nhiên, hiện nay, nhiều sản phẩm đang bị thổi phồng công dụng như “thần dược” chữa bách bệnh với giá cao ngất ngưởng. Trong khi đó, phần lớn người tiêu dùng bị nhiễu thông tin, không biết đâu là tác dụng đích thực và giá cả thực tế của TPCN... Theo yêu cầu của bạn đọc, chúng tôi giới thiệu bài viết về vấn đề này.
|
| Người tiêu dùng băn khoăn lựa chọn sản phẩm chức năng. |
Hoa mắt về công dụng, mù mờ về giá cả
Nôn nóng muốn giảm cân, chị Út Phương, sống tại quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh, đã không ngần ngại bỏ ra gần 12 triệu đồng mua 5 hộp TPCN nhập ngoại có tên Anna Julia từ một người bạn thân. Sản phẩm là những viên nang màu trắng, bao gồm nhiều thành phần được chiết xuất từ thiên nhiên.
Theo người quen của chị, sản phẩm này có công dụng giảm cân nhanh, đồng thời còn tăng sức đề kháng của cơ thể, chống mệt mỏi và chữa được chứng đau nửa đầu-căn bệnh kinh niên của chị. Tin tưởng vào phương pháp giảm cân “thần kỳ”, chị Phương chăm chỉ uống theo đúng quy định. Sau hai tuần, chị vẫn chưa thấy giảm cân mà lại có dấu hiệu tăng. Được bạn giải thích là có thể thực phẩm chưa phát huy tác dụng, chị tiếp tục uống thêm hai tuần nữa. Kết quả sau một tháng dùng sản phẩm đặc biệt trên, chị tăng 1,5kg! Trong khi đó, chứng đau nửa đầu có dấu hiệu nặng hơn khi chị suốt ngày xót xa vì đã bỏ ra số tiền lớn mà không mang lại hiệu quả. Ngại vì sợ mọi người cười chê, chị đành “ngậm bồ hòn làm ngọt”, chấp nhận mất tiền. Sau này, qua tìm hiểu chị mới biết số TPCN kia chỉ có tác dụng hỗ trợ sức khỏe, giúp việc ăn kiêng có hiệu quả chứ không có tác dụng làm giảm cân và chữa bệnh đau nửa đầu.
Chị Phương là một trong rất nhiều trường hợp mù mờ về công dụng và giá cả nhưng vẫn mua và sử dụng dẫn đến hiệu quả không như mong đợi. Theo bác sĩ Trần Văn Ký, Phụ trách chuyên môn Văn phòng phía Nam, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam: “Hầu hết người tiêu dùng không biết rõ về tác dụng thực sự của TPCN. Trên thực tế, TPCN chỉ là một loại thực phẩm giúp hỗ trợ chức năng của một bộ phận nào đó trong cơ thể, từ đó tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ bệnh tật và hoàn toàn không có tác dụng chữa bệnh”. Dù thâm nhập thị trường Việt Nam đã khá lâu nhưng cứ nói đến TPCN, không ít người lại nghĩ là thuốc chữa bệnh. Nhiều người tiêu dùng còn cho rằng, dùng TPCN thay thuốc chữa bệnh rất an toàn cho cơ thể, không có tác dụng phụ vì thành phần được làm từ thiên nhiên. Bác sĩ Ký lưu ý: Tất cả các TPCN lưu thông trên thị trường thường phải có dòng chữ “thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”, nếu không thấy dòng chữ trên khách hàng nên thận trọng khi sử dụng.
Người tiêu dùng không chỉ "hoa mắt" về công dụng mà còn lơ mơ về giá cả của các sản phẩm TPCN. Anh Phước, sống tại huyện Bình Chánh, TP Hồ Chí Minh, đã bỏ hơn 10 triệu đồng mua TPCN có tên là Thiên Lực Nguyên với công dụng tăng cường sức khỏe nam giới sau khi xem quảng cáo trên truyền hình. Anh tâm sự: “Nếu ai bị bệnh như tôi thì mất bao nhiêu tiền cũng mua sản phẩm đó”. Anh cho biết, nhân viên bán hàng rất nhiệt tình gọi điện tư vấn, thuyết phục cả vợ anh cho đến khi anh mua sản phẩm trên. Bàn bạc với vợ, anh quyết định trích số tiền dành dụm của gia đình đi mua thuốc dù biết rằng rất đắt. Sau khi dùng đến 7 liệu trình trong nhiều tháng trời, tình hình của anh vẫn không có gì cải thiện.
Kiểm soát khó, xử phạt nhẹ
Những năm gần đây, thị trường TPCN Việt Nam trở nên rất sôi động khi xuất hiện hàng nghìn sản phẩm nội, ngoại mới. Nếu như năm 2000, chỉ có hơn chục công ty nhập khẩu TPCN với khoảng hơn 200 sản phẩm thì hiện nay, đã có hơn 1000 công ty, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh với khoảng 3.700 sản phẩm. Sự hiện diện của “rừng” sản phẩm TPCN không chỉ làm người tiêu dùng hoa mắt mà còn gây không ít khó khăn cho các cơ quan chức năng kiểm soát và xử lý.
Theo bác sĩ Trần Văn Ký: Bất kỳ sản phẩm TPCN nào muốn vào thị trường Việt Nam đều được các cơ quan chức năng kiểm tra và cấp phép. Tuy nhiên, các cơ quan trên lại chưa làm tốt công tác hậu kiểm dẫn đến tình trạng nhiều doanh nghiệp sau khi có giấy phép đã quảng cáo thổi phồng công dụng thông qua nhiều kênh khác nhau. Không chỉ được giới thiệu từ người này qua người khác, TPCN còn được quảng cáo công khai trên nhiều mặt báo, trang điện tử và các đài truyền hình địa phương. Thông qua các hình thức quảng cáo trên, nhiều người tiêu dùng đã tin tưởng và bỏ ra số tiền lớn mua TPCN.
Một nguyên nhân khác dẫn đến việc khó khăn trong quản lý TPCN là phần lớn sản phẩm này được bán qua các hệ thống bán hàng đa cấp và qua người quen giới thiệu. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp kinh doanh TPCN tự định giá các sản phẩm và thường cao hơn nhiều so với giá trị thực. Ông Nguyễn Khắc Hiếu, đại diện Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh cho biết: Có khoảng 70% doanh nghiệp bán hàng đa cấp có bán các sản phẩm TPCN. Phương thức bán hàng đa cấp theo phương thức truyền miệng thông qua các nhân viên thuộc nhiều cấp nên rất khó quản lý. Ông thừa nhận: “Chúng tôi có thể quản lý được phần lớn các doanh nghiệp kinh doanh sản phẩm TPCN nhưng chưa có biện pháp quản lý đội ngũ nhân viên bán hàng đa cấp”. Nhiều nhân viên bán hàng vì hoa hồng đã không tuân theo quy định doanh nghiệp, giới thiệu về công dụng của TPCN quá mức để bán được hàng.
Theo ông Hiếu, các vi phạm về TPCN chủ yếu là: Xuất xứ hàng hóa không rõ ràng, không đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, vi phạm về nhãn mác, quảng cáo sai sự thật và không niêm yết giá theo đúng quy định. Hình thức xử phạt các doanh nghiệp vi phạm trong kinh doanh TPCN được quy định rõ trong các nghị định, tuy nhiên, không có nhiều doanh nghiệp bị xử phạt.
Mới đây, Cục An toàn vệ sinh thực phẩm Bộ Y tế đã có văn bản yêu cầu thu hồi một số loại TPCN không đạt tiêu chuẩn chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm và chứa hoạt chất cấm Sibutramine. Hình phạt đưa ra chỉ là thu hồi thì liệu có đủ sức ngăn chặn các vi phạm tiếp theo của các doanh nghiệp kinh doanh TPCN? Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp hữu hiệu hơn để bảo vệ người tiêu dùng. Và người tiêu dùng hãy cảnh giác và thận trọng khi mua những loại TPCN này.
Bài và ảnh: THUẬN MINH