Theo báo cáo của Cục Cảnh sát môi trường - Bộ Công an, hiện nay, vi phạm và tội phạm trong lĩnh vực môi trường đang có nhiều diễn biến phức tạp. Tình trạng nhập khẩu phế liệu nguy hại vẫn diễn ra hết sức nghiêm trọng với thủ đoạn “tạm nhập, tái xuất” hoặc nhập làm nguyên liệu sản xuất. Điển hình là vụ một số công ty tại Hải Phòng và Quảng Ninh nhập 37 container chứa tới hơn 800 tấn nhựa phế liệu lẫn tạp chất độc hại.
Tại các cảng biển trên toàn quốc đang tồn đọng hàng trăm container phế thải chứa chất độc hại vô chủ hoặc các chủ hàng không chịu nhận vì sợ bị truy cứu trách nhiệm, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Việc xử lý trái phép chất thải nguy hại, phế thải vẫn tiếp diễn ở nhiều nơi. Nhiều nhà máy, cơ sở sản xuất sử dụng hệ thống ngầm dẫn nước thải chưa qua xử lý ra môi trường gây ô nhiễm nghiêm trọng đến nguồn nước các sông, hồ. Mặc dù công tác xử lý đã nghiêm khắc hơn nhưng việc khắc phục của các cơ sở vi phạm chuyển biến rất chậm nên ô nhiễm vẫn xảy ra và kéo dài. Tài nguyên rừng, khoáng sản và nguồn lợi thủy sản biển vẫn bị xâm hại nghiêm trọng.
Nhiều khu vực rừng phòng hộ, khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên bị tàn phá do các đối tượng lợi dụng dự án “chuyển đổi mục đích rừng nghèo”, trồng cây cao su, khoán đất lâm nghiệp để khai thác khoáng sản hoặc lâm sản trái phép. Việc khai thác khoáng sản và cát, sỏi diễn ra bừa bãi trên các tuyến sông Hồng, sông Tiền, sông Gia Vu… đã tạo nên các dòng xoáy nguy hiểm, làm sạt lở, biến đổi dòng chảy. Tại các vùng ven biển miền Trung, một số đối tượng lợi dụng ngư nghiệp để khai thác trái phép, gây cạn kiệt và hủy hoại nguồn lợi thủy sản, trong đó có các loài quý hiếm như rùa biển, san hô…
Tình trạng vi phạm các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm vẫn luôn là vấn đề nhức nhối, gây bức xúc trong dư luận. Các đối tượng thường dùng thủ đoạn tẩy, dán chồng nhãn hàng hóa để kéo dài thời hạn sử dụng đối với thực phẩm đã hết hạn trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ, gây hoang mang cho người sử dụng. Tại các tỉnh phía Bắc, phổ biến là tình trạng nhập khẩu trái phép các loại gia cầm không rõ nguồn gốc, chưa được kiểm dịch. Hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả, thực phẩm và đồ uống kém chất lượng như mỳ chính, rượu giả, sữa nhiễm melamine, nước uống đóng chai nhiễm khuẩn bị phát hiện tại nhiều nơi.
Trong thời gian cuối năm 2009 và tháng 1-2010, lực lượng cảnh sát môi trường đã phát hiện nhiều vụ tàng trữ, chế biến các sản phẩm động vật thối, hỏng được chế biến làm thức ăn như mỡ, bì lợn, xương trâu bò… gây mất an toàn vệ sinh thực phẩm và ô nhiễm môi trường. Hoạt động mua bán, vận chuyển, nuôi nhốt động vật hoang dã, quý hiếm vẫn diễn ra phổ biến, chưa có giải pháp hữu hiệu. Tại một số nơi còn diễn ra công khai dưới hình thức nuôi nhốt sinh trưởng với các loài động vật thường nên khó phát hiện.
Tại các trại gấu ở Quảng Ninh, mặc dù đã tăng cường biện pháp quản lý việc nuôi gấu nhưng vì hám lợi nhuận, nhu cầu tiêu dùng cao, hoạt động chích hút mật gấu bán cho du khách du lịch vẫn diễn ra công khai. Nạn khai thác, vận chuyển trái phép các loại gỗ quý hiếm xảy ra ở nhiều nơi, bằng các phương tiện vận tải như xe tải, xe khách và thậm chí dùng biển kiểm soát giả nhằm tránh sự kiểm tra, bắt giữ của lực lượng chức năng.
Theo Đại tá Nguyễn Xuân Lý, Cục trưởng Cục Cảnh sát môi trường, hiện nay, công tác quản lý Nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm còn nhiều hạn chế, nhất là trong hoạt động nhập khẩu, trong khi đó phần lớn người dân có nhu cầu tiêu dùng cao, tâm lý mua hàng giá rẻ đã tiếp tay cho hoạt động kinh doanh này. Công tác tổ chức giám sát, thực hiện quy chế quản lý chất thải nguy hại chưa nghiêm, chưa thường xuyên đã tạo điều kiện cho các đơn vị vi phạm. Hoạt động sản xuất của các khu công nghiệp phát triển nhanh, số lượng nhà máy, cơ sở sản xuất tăng cao, trong khi lực lượng chức năng còn thiếu, không đủ mạnh để kiểm soát tình hình, hoạt động thanh tra, kiểm tra còn mang nặng tính chất hành chính.
Một số quy định của pháp luật về động vật hoang dã, quý hiếm còn chưa chặt chẽ nên rất khó khăn trong công tác xử lý. Công tác quản lý Nhà nước về môi trường tại nhiều địa phương chưa được coi trọng và bị buông lỏng trong thời gian dài nên chưa hình thành ý thức bảo vệ môi trường của người dân và doanh nghiệp, làm cho các vi phạm diễn ra phổ biến. Hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường chưa được hoàn thiện, nhất là các chế tài xử lý vi phạm còn nhẹ và chưa đầy đủ, việc xử lý về hình sự đối với các vi phạm pháp luật về môi trường gặp rất nhiều khó khăn.
Dự báo trong thời gian tới, cùng với sự phát triển của xã hội thì tình hình vi phạm và tội phạm trong lĩnh vực môi trường cũng sẽ tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp. Do vậy, đòi hỏi cần một hệ thống pháp luật môi trường hoàn chỉnh để tạo hành lang pháp lý chặt chẽ trong bảo vệ môi trường, không để các đối tượng có khe hở để lợi dụng. Đồng thời, các ngành, các lực lượng chức năng cần có biện pháp hiệu quả hơn trong việc phòng chống và nâng cao nhận thức, ý thức tự giác hành động của cộng đồng về việc bảo vệ môi trường. Có vậy, mới có thể bảo vệ được bền vững môi trường của nước ta và đáp ứng được các yêu cầu, cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế về bảo vệ môi trường trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế.