Từ tháng 2 đến nay, nhiều tỉnh, thành ở ĐBSCL đã bị khô hạn và xâm nhập mặn nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của người dân trong khu vực. Hướng tới một vụ hè thu hiệu quả, các cấp, các ngành và người dân ĐBSCL đang chung tay ra sức chống hạn, ngăn mặn.
Hiện nay, hầu khắp các tỉnh ven biển ở ĐBSCL đều bị nước mặn lấn sâu vào hàng chục km; độ mặn đo được từ 3 - 7 phần ngàn. Nước mặn đang xâm nhập vào khoảng 100.000ha lúa đông xuân và toàn bộ hơn 120.000ha lúa xuân hè đã và đang xuống giống. Nhiều nơi như Bình Đại, Bến Tre, người dân do thiếu nước sinh hoạt đã phải mua với giá hơn 60.000đồng/m3; trong khi các hòn đảo của tỉnh Kiên Giang giá nước ngọt được đẩy lên hơn 120.000đồng/m3. Điều báo động hơn, hiện hầu hết các diện tích rừng ở khu vực ĐBSCL đang bị khô hạn nghiêm trọng; đều ở mức báo động cháy cấp 5, cấp cực kỳ nguy hiểm; khả năng thiếu nước ngọt để chữa cháy cho rừng đang là bài toán nan giải.
Để khắc phục từng bước tình trạng xâm nhập mặn và hạn hán hiện nay, trước mắt, các tỉnh cần tuyên truyền vận động người dân trong vùng không xuống giống lúa xuân hè ở các chân ruộng có nguy cơ bị nước mặn xâm nhập. Với hơn 87.000ha lúa xuân hè đã xuống giống, cần chủ động các biện pháp kỹ thuật để đảm bảo đủ nước tưới. Về lâu dài, cần cơ cấu lại mùa vụ một cách hợp lý; ở những vùng vào mùa khô bị hạn mặn, cần nghiên cứu gieo trồng các giống lúa chịu mặn và phèn cao; nơi bị mặn nhiều nên trồng các cây rau màu thích hợp.
Tiến sĩ Phạm Văn Dư, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cảnh báo: Việc bố trí thời vụ nên tránh gieo sạ lúc độ mặn cao. Tổ chức cố bờ bao, thủy lợi nội đồng. Hiện nay thủy lợi nội đồng của chúng ta chưa đáp ứng được yêu cầu khi trữ ngọt ngăn mặn.
Đối với sinh hoạt của người dân, theo dự báo, sắp tới toàn vùng ĐBSCL sẽ có khoảng hơn 4 triệu người bị ảnh hưởng do hạn mặn. Do vậy, các địa phương cần triển khai lực lượng, phương tiện, thực hiện nạo vét, khai thông các kênh trục, các cửa lấy nước để cung cấp cho các nhà máy nước, các trạm cấp nước tập trung. Ông Lê Thiếu Sơn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia nước sạch và vệ sinh môi trường cho hay: Các ngành các cấp cần tuyên truyền vận động người dân sử dụng tiết kiệm nước sạch. Đặc biệt là hướng dẫn các biện pháp công nghệ tích trữ nước. Chủ động tiến hành bảo dưỡng các công trình nước không để rò rỉ. Vận hành hợp lý để đảm bảo đủ nước ăn uống cho người dân.
Một vấn đề đặt ra hiện nay, là những năm qua, do yêu cầu của việc nuôi trồng thủy sản, trong đó chủ yếu là nuôi tôm, nhiều địa phương ven biển ĐBSCL đã chủ động cho nước mặn vào để sản xuất; trong khi các công trình thủy lợi chưa đồng bộ, khép kín dẫn đến tình trạng nước mặn lấn nước ngọt. Việc quản lý, vận hành các công trình thủy lợi, các cống, đập chưa nhanh nhạy, kịp thời, thiếu tính toán khoa học đang tác động xấu đến quá trình khắc phục thực trạng khô hạn và xâm nhập mặn ở ĐBSCL.
Hiện nay, dưới sự tác động của biến đổi khí hậu, tình trạng khô hạn và xâm nhập mặn ở ĐBSCL đã mang tính chu kỳ, mà theo các nhà khoa học, “lũ mặn” sẽ về hàng năm. Các giải pháp mà các cấp, các ngành các tỉnh, thành trong khu vực đang triển khai mới chỉ mang tính tình thế. Về lâu dài, rất cần sự chung tay của các cấp, các ngành, các nhà khoa học từ trung ương đến địa phương nghiên cứu, xây dựng các phương án cụ thể để đối phó với hạn mặn ở ĐBSCL một cách bền vững./.
Trọng Điển (Báo TNVN)