- Lâu nay chúng ta vẫn thấy sự bất ổn trong ngành mía đường Việt Nam, nhất là cảnh tượng nhiều nhà máy đóng cửa bởi không đủ nguyên liệu để sản xuất. Làm thế nào để có câu trả lời cho bài toán này đã và đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của ngành mía đường trong nước.
Còn nhiều bất ổn
Từ năm 2000 trở lại đây, diện tích trồng mía trên cả nước giảm dần do không cạnh tranh nổi với một số cây trồng có thu nhập cao hơn khiến tình trạng thiếu nguyên liệu thường xuyên xảy ra. Điển hình Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là nơi có diện tích trồng mía lớn nhất cả nước với khoảng 60.000ha, giảm gần 10.000ha so với các niên vụ trước, sản lượng mía nguyên liệu ước đạt 3,8 triệu tấn. Với 10 nhà máy đường trong vùng, tổng công suất ép mía lên đến 22.500 tấn/ngày, nếu cân đối thời gian sản xuất của các nhà máy thì số mía nguyên liệu trên chỉ đủ dùng trong 5 - 6 tháng. Đó là chưa kể cả nước còn khoảng 30 nhà máy đường nằm rải rác từ Bắc vào Nam, công suất bình quân 2.644 tấn mía cây/ngày, nhưng hoạt động chỉ đạt hơn 60% so với công suất thiết kế.
Nhìn lại niên vụ 2008 - 2009, do thiếu nguyên liệu mà nhiều nhà máy phải đóng cửa một thời gian dài. Và mới đây nhất, theo Bộ NN&PTNT cho biết, trong tháng 4/2010 đã có 35 nhà máy đường dừng sản xuất, chỉ có 5 nhà máy hoạt động. Nguyên nhân của tình trạng này là do ngành mía đường chưa giải quyết được vấn đề quy hoạch vùng trồng mía, thêm vào đó, các nhà máy đường thời gian qua được xây dựng một cách ồ ạt mà không tính tới hiệu quả cũng như quy hoạch vùng nguyên liệu, do đó đã gây tổn thất không nhỏ.
Cũng theo Bộ NN&PTNT, lượng đường bán ra thị trường từ này 15/3 đến ngày 15/4 là 44.300 tấn, thấp hơn cùng kỳ năm trước 90.200 tấn. Trong đó lượng đường tồn tại kho các nhà máy tính đến giữa tháng 4/2010 là 382.700 tấn, cao hơn cùng kỳ năm trước 111.400 tấn.
Nguyên nhân lượng đường bán ra thấp hơn và tồn kho cao hơn là do ảnh hưởng của đường nhập khẩu chính ngạch và nhập lậu tràn lan. Về giá đường, hiện giá đường cũng đã và đang giảm mạnh, giá đường trắng loại I tại kho nhà máy đã có thuế VAT chỉ còn từ 14000-14500 đồng/kg.
Bộ NN&PTNT cũng cho biết, với lượng đường hiện có và lượng đường nhập khẩu, đảm bảo cung cấp đủ đường đến hết tháng 8/2010 với nhu cầu tiêu thụ trong nước ở mức cao nhất.
Cần quy hoạch vùng nguyên liệu
Để các nhà máy đường có thể tồn tại và phát triển, ngoài việc đổi mới công nghệ, dây chuyền sản xuất thì việc trước mắt phải làm là phát triển bền vững vùng nguyên liệu. Cho tới nay, toàn vùng ĐBSCL chỉ tỉnh Sóc Trăng đã có quyết định phê duyệt vùng nguyên liệu để phân bổ cho 3 nhà máy, còn lại các nơi khác vẫn chưa xác lập được vùng nguyên liệu. Đây đang là thách thức lớn đối với ngành mía đường trong nước.
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Diệp Kỉnh Tần: “Đến năm 2011, thị trường đường sẽ tự do. Vì thế, ngay từ bây giờ các nhà máy phải tự cứu lấy mình, ngồi lại với nhau để giải quyết vấn đề quy hoạch, đầu tư vùng nguyên liệu, chấm dứt tình trạng tranh giành nguyên liệu diễn ra trong nhiều năm để cùng phát triển bền vững”.
Còn theo ông Hà Hữu Phái, Tổng thư ký Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho rằng, để giải được bài toán đối với ngành mía đường, phải quan tâm chỉ đạo công tác quy hoạch vùng mía một cách nghiêm túc, đảm bảo cho các nhà máy đủ nguyên liệu để sản xuất đường cũng như hướng dẫn, thông tin thị trường kịp thời, tránh việc mất cân bằng cung cầu.
Bên cạnh đó, cần quan tâm đến vấn đề về liên kết, ký hợp đồng tiêu thụ thu mua giữa các nhà máy với bà con. Các nhà máy cũng phải sòng phẳng trong đánh giá lượng đường trong mía để định giá hợp lý. Về phía người sản xuất, bà con nông dân cần đầu tư giống mía cao sản, nhằm tăng năng suất, cho sản lượng, đáp ứng yêu cầu của các nhà máy .