Trải qua 65 năm ra đời, xây dựng và trưởng thành, Quân đội nhân dân Việt Nam đã cùng với toàn Đảng, toàn dân ta làm nên những kỳ tích oai hùng. Một trong những phẩm chất và truyền thống quý báu của quân đội ta- “Bộ đội Cụ Hồ”- mà ít có quân đội nào có được là “Tình đồng chí đồng đội - nét đẹp của chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa quốc tế vô sản cao cả” trở thành giá trị văn hóa đặc thù của Quân đội ta.
Cán bộ, chiến sĩ đơn vị M02 (Đoàn Quân Tiên Phong) trong giờ nghỉ. Ảnh: Lâm Sơn
Cơ sở hình thành nét đẹp truyền thống của tình yêu thương đồng chí đồng đội trong Quân đội ta là sự hội tụ của nhiều yếu tố như bản chất giai cấp công nhân, truyền thống dân tộc, tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh, mục tiêu lí tưởng cách mạng của Đảng… Được hiện thực hóa trong nhận thức và hành vi ứng xử, giải quyết mối quan hệ giữa các quân nhân Quân đội nhân dân Việt Nam ở tầng nấc cao là chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa nhân đạo và chủ nghĩa quốc tế vô sản cao cả của mô hình con người mới trong lực lượng vũ trang là chiến đấu bảo vệ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
Tình đồng chí, đồng đội của Quân đội ta còn là sản phẩm kết tinh giá trị nếp sống tình cảm, truyền thống “tương thân tương ái”, “lá lành đùm lá rách” của dân tộc ta đã được hình thành qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước. Mỗi quân nhân sinh ra ở mỗi miền quê khác nhau, mang theo những phong tục tập quán khác nhau, nhưng đều có chung một cốt cách là sống có nghĩa có tình, đều coi đơn vị là nhà, đồng đội là anh em. Cán bộ, chiến sĩ Quân đội từ Bắc chí Nam, từ miền xuôi đến miền ngược, đều là con em của nhân dân 54 dân tộc trong cộng đồng dân tộc Việt Nam. Đó là những người lính được giác ngộ lí tưởng cách mạng, chiến đấu vì chân lí lớn của dân tộc và thời đại “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, “Thà hi sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”.
Sự ảnh hưởng tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh là một trong những cơ sở quan trọng hình thành nếp sống tình đồng chí đồng đội của quân đội. Người dạy rằng “Dùng binh là việc nhân nghĩa, muốn cứu dân, cứu nước”. Người nhắc nhở cán bộ quân đội: “... phải thương yêu săn sóc đội viên. Cán bộ phải chăm lo đội viên đủ ăn đủ mặc. Cán bộ có coi đội viên như chân tay, đội viên mới coi cán bộ như đầu như óc… Cán bộ phải dạy cho đội viên biết kính trọng dân, thương yêu dân…”. Tình đồng chí, đồng đội của Quân đội nhân dân Việt Nam là sản phẩm tất yếu sự lãnh đạo của Đảng đối với quân đội. Đó là động lực tinh thần để mỗi cán bộ và chiến sĩ quân đội luôn nêu cao tinh thần yêu nước, khát vọng độc lập tự do và nêu cao ý chí “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, thực hiện quyết tâm “Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu quét sạch nó đi”. Do đó, trong gian nan thử thách quyết liệt khi đất nước gặp tình thế hiểm nghèo, ở những thời điểm lịch sử thách thức ác liệt cán bộ, chiến sĩ quân đội ta vẫn đoàn kết “muôn người như một”, “Sống tương thân tương ái” trên lập trường cách mạng vượt qua mọi khó khăn và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.
Những biểu hiện tình đồng chí đồng đội của Quân đội nhân dân Việt Nam, được tỏa sáng cả trong thời chiến và cả thời bình, các lĩnh vực và ngành nghề, ở mỗi cán bộ, chiến sĩ, được kết tinh trong lời thề thứ bảy trong 10 lời thề danh dự của quân nhân. “Đoàn kết chặt chẽ với nhau như ruột thịt, trên tình thương yêu giai cấp, hết lòng giúp đỡ nhau, lúc thường cũng như lúc ra trận, thực hiện toàn quân một ý chí”. Hình tượng anh Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót, chị Đặng Thùy Trâm và anh Nguyễn Văn Thạc… là những điển hình của tình đồng chí đồng đội trong cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, hi sinh để bảo vệ nhau và giành khó khăn gian khổ về mình, nhường thuận lợi cho đồng đội, là những hình ảnh tiêu biểu cho chủ nghĩa nhân văn và chủ nghĩa quốc tế vô sản cao cả.
Hiện nay, trong điều kiện đất nước đã giành được độc lập tự do, hòa bình và tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện, hội nhập quốc tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội, tình yêu thương đồng chí đồng đội cũng có những phát triển mới đa dạng và phong phú, cả về nội dung và hình thức, ở cả quân nhân đang tại ngũ và ở cả những người đã nghỉ hưu, mất sức - những cựu chiến binh. Phong trào xây nhà tình nghĩa, nhà “Đồng đội”, “Quỹ nghĩa tình đồng đội” được triển khai rộng rãi ở các đơn vị quân đội, ở mỗi địa phương. Phong trào xây dựng quỹ ủng hộ “Nạn nhân chất độc da cam”, phong trào “Tìm mộ liệt sĩ” thể hiện tình đồng chí đồng đội, giữa người còn sống và người đã hy sinh trong chiến đấu… Nét đẹp Tình đồng chí đồng đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam ngày càng tỏa sáng, ngày càng trở thành giá trị bền vững và là một trong những biểu hiện cao đẹp làm phong phú thêm, đậm đà hơn bản sắc văn hóa dân tộc. Mặt khác, sức mạnh của giá trị truyền thống Tình đồng chí đồng đội, khiến cho những nhà nghiên cứu lịch sử, nhà quân sự nước ngoài phải đau đầu tìm kiếm lời kiến giải trong nhiều năm qua. Nói về Quân đội nhân dân Việt Nam, Raonl SaLan, Tổng chỉ huy lực lượng vũ trang Pháp ở Đông Dương từ 1952 đã viết trong cuốn Đông Dương đỏ là “Quân cộng sản được võ trang hùng mạnh, lại mạnh thêm vì cơ cấu chính trị đặc biệt… và tấm gương này đáng để chúng ta suy ngẫm”.
Thực tế những năm gần đây do có sự tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp và những âm mưu, thủ đoạn trong chiến lược “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đế quốc cùng các thế lực thù địch muốn “phi chính hóa quân đội”. Do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, tình đồng chí đồng đội trong quân đội có những biểu hiện phai nhạt.
Để phát huy hơn nữa truyền thống quý báu của các thế hệ cha anh đã vun đắp lên nghĩa tình đồng đội trong suốt 65 năm qua, cần thực hiện tốt một số biện pháp cơ bản như: Nâng cao hơn nữa chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt là giáo dục chính trị và giáo dục truyền thống của quân đội và của đơn vị; xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở thực sự trong sạch lành mạnh, để tạo điều kiện các quân nhân rèn luyện phẩm chất nhân cách “Bộ đội Cụ Hồ”. Phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chỉ huy và các tổ chức quần chúng phát động những phong trào thi đua, phong trào quần chúng, diễn đàn thanh niên, tổ chức giáo dục truyền thống thông qua gặp mặt các nhân chứng lịch sử. Đồng thời, tích cực chủ động đấu tranh với những biểu hiện lối sống thực dụng trong quan hệ đồng chí đồng đội, cấp trên cấp dưới làm sai lệch những chuẩn mực văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Giữ gìn và phát huy tình đồng chí đồng đội của quân đội ta là việc làm thường xuyên, là trách nhiệm của mọi cấp, mọi ngành; là lẽ sống của mỗi quân nhân trong giai đoạn cách mạng mới. Trong những kiến giải này, cán bộ, sĩ quan cần gương mẫu đi đầu.
Tiến sĩ LƯU NGỌC KHẢI