Quan hệ giữa hai cường quốc Nga và Mỹ dù ở bất cứ hoàn cảnh nào cũng đều mang tính chiến lược, vượt khỏi tầm song phương và có vai trò như một nhân tố quan trọng góp phần định dạng quan hệ quốc tế về an ninh và chính trị. Trong thập niên vừa qua, triển khai chính sách bao vây, cô lập nước Nga, Mỹ đã thực hiện chính sách “củ cà rốt” nhằm khích lệ các lực lượng lãnh đạo chính trị ở các nước thuộc khu vực lợi ích truyền thống của Nga. Một số nước tích cực ủng hộ Mỹ phát động cuộc chiến ở I-rắc, thậm chí cử lực lượng tới chiến trường hỗ trợ Mỹ để đổi lại mối quan hệ nồng ấm với Mỹ. Có lúc, Oa-sinh-tơn coi “những đồng minh mới” này quan trọng hơn cả các đồng minh truyền thống. Đó là khi Pháp và Đức cùng phản đối quyết liệt cuộc chiến của Mỹ nhằm vào I-rắc năm 2003. Tình trạng băng giá trong quan hệ Nga - Mỹ kéo dài nhiều năm trước là cơ hội tốt cho một số nước tạo dựng quan hệ gần gũi với Mỹ hơn.
Kế hoạch triển khai các bộ phận cấu thành của hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia Mỹ (NMD) ở Séc và Ba Lan đã được Mỹ ký kết với cả Séc và Ba Lan, nay đang có nguy cơ bị bỏ bê do ưu tiên của Mỹ trong cải thiện quan hệ với Nga. Tuy kế hoạch này chưa bị hủy bỏ nhưng nguy cơ ấy không phải là không hiện thực. Nếu Mỹ không triển khai kế hoạch đó, đương nhiên, cả Séc và Ba lan sẽ mất đi những ưu ái khi các trạm ra-đa và những dàn tên lửa thuộc NMD mà Mỹ triển khai ở hai nước này. Cũng như vậy, mong ước của các nhà lãnh đạo hiện nay ở U-crai-na và Gru-di-a về việc đưa U-crai-na và Gru-di-a gia nhập NATO sẽ trở nên xa vời khi Mỹ thỏa hiệp với Nga vì những lợi ích chiến lược khác. Sự lo ngại đã khiến một số chính khách, cựu lãnh đạo của hai nước Séc, Ba Lan và một số nước Đông và Trung Âu khác gần đây đã cùng ký một bức thư hy hữu gửi Tổng thống Mỹ B. Ô-ba-ma, trong đó kêu gọi Mỹ không bỏ rơi các nước đồng minh mới.
Trong chuyến công du này, Phó tổng thống Mỹ Bai-đơn chỉ đến U-crai-na và Gru-di-a, hai quốc gia láng giềng của Nga đang đối mặt với những chuyển đổi quan trọng: U-crai-na chuẩn bị bầu cử tổng thống vào đầu năm tới; Gru-di-a đang đương đầu với khủng hoảng chính trị nghiêm trọng kéo dài nhiều tháng nay và chiếc ghế của Tổng thống Xa-a-ca-svi-li đang bị lung lay. Những tuyên bố mà ông Bai-đơn đưa ra tại Ki-ép và Tbi-li-xi cho thấy, Mỹ phải “lên dây cót” cho các lực lượng chính trị ở nước này. Vì thế, ông gặp cả các nhà lãnh đạo cầm quyền lẫn đối lập và những ứng cử viên tổng thống trong tương lai ở hai nước này. Ông Bai-đơn, nhà vạch chính sách đối ngoại của chính quyền Mỹ đương nhiệm, tuyên bố Mỹ vẫn ủng hộ nỗ lực của U-crai-na và Gru-di-a gia nhập NATO nếu nhân dân các nước này mong muốn. Sự có mặt của ông Bai-đơn tại Tbi-li-xi trong thời điểm hiện nay được coi như một sự “cứu cánh” cho chính quyền của Tổng thống M. Xa-a-ca-svi-li vốn đang trong trong tình thế tuyệt vọng, khi bị Nga cô lập, bị liên minh đối lập trong nước gây sức ép mạnh mẽ, đòi ông từ chức. Tuy nhiên, Mỹ có thể cử tàu chiến tới thăm Gru-di-a, nhưng không dễ dàng cung cấp vũ khí cho nước này như mong muốn của nhà lãnh đạo Tbi-li-xi. Nguyện vọng của cả U-crai-na và Gru-di-a gia nhập NATO đang đều trong tình trạng “treo” bởi sự phản ứng quyết liệt của Nga nên NATO chưa thể dung nạp hai nước này, dù là rất muốn.
Rõ ràng, Mỹ khó có thể điều chỉnh quan hệ với Nga mà không gây ảnh hưởng tới “lợi ích” của các nước khác như Oa-sinh-tơn từng tuyên bố. Cho dù các quan hệ song phương đều có những lợi ích khác nhau, nhưng quan hệ với Nga đang ngày càng quan trọng và thiết thực hơn đối với Mỹ trong giải quyết hàng loạt vấn đề chiến lược như: Năng lượng, chống khủng bố, biến đổi khí hậu, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân… Mỹ khó có thể giải quyết ổn thỏa cuộc chiến nóng bỏng ở Áp-ga-ni-xtan nếu không có sự trợ giúp của Nga, trong khi Mỹ và Nga lại vừa ký kết thỏa thuận về việc Nga cho phép vận chuyển hàng hóa, vũ khí và cả binh sĩ Mỹ quá cảnh Nga tới phục vụ cuộc chiến ở đất nước Nam Á này.
Chuyến thăm của Phó tổng thống Mỹ tới Ki-ép và Tbi-li-xi, xét cho cùng, chỉ nhằm tái khẳng định sự ủng hộ của Mỹ đối với hai quốc gia này bằng những tuyên bố không có gì mới. Thực hiện những cam kết cũ nhưng Mỹ phải nhìn sang Nga. Ưu tiên của Mỹ giờ đây là tập trung cải thiện quan hệ thiết thực hơn với Nga.
KIM TÔN