CôngThương - Theo đánh giá tại Hội thảo về hiện trạng, nguyên nhân và giải pháp các dự án nhiệt điện chạy than do Bộ Công Thương tổ chức tại Hà Nội ngày 16/3 vừa qua, vấn đề hành lang pháp lý, chất lượng than, năng lực nhà thầu là những nguyên nhân chủ yếu làm chậm tiến độ các dự án.
Cần một hành lang pháp lý thông thoáng hơn
Ông Nguyễn Đức Thảo - Trưởng ban điện của TKV - cho biết: Giai đoạn chuẩn bị dự án thường rất dài vì thủ tục quá phức tạp và phiền hà, có những việc nằm ngoài tầm kiểm soát của chủ đầu tư. Ví dụ: Khi làm dự án than Mạo Khê, trong hành trình xin ý kiến phê duyệt của các bộ, ngành, khi hồ sơ đến Bộ Tài nguyên - Môi trường mới được biết, những dự án dưới 600 MW không thuộc thẩm quyền phê duyệt của bộ này và cũng chẳng thuộc thẩm quyền của ai! Sơ suất trong hệ thống văn bản đã khiến TKV mất gần 1 năm để xin Chính phủ cho phép Bộ Tài nguyên - Môi trường phê duyệt vấn đề môi trường của dự án than Mạo Khê. Lại mất gần 1 năm nữa để sửa đổi dự án (vì Nhà nước thay đổi một số cơ chế).
Đó là chưa kể Báo cáo đầu tư đã nộp lên không hiểu sao bị mất tích. Chẳng biết kêu ai, TKV đành thuê Viện Năng lượng làm lại báo cáo mất gần 1 năm nữa. Hậu quả là dự án Mạo Khê bị chậm tiến độ tới hơn 2 năm chỉ vì khâu thủ tục. Ông Thạch - Ban quản lý Nhiệt điện Vĩnh Tân 2 - than phiền: Hiện nay, Nhà nước không quy định cụ thể thiết kế xây dựng nhà máy được lựa chọn tiêu chuẩn của những nước nào, vì vậy, dự án nào cũng mất rất nhiều thời gian để trình bày về tiêu chuẩn.
Ông Thạch cho rằng, Nhà nước nên công bố danh sách các hệ thống tiêu chuẩn, các đơn vị cứ thế áp dụng, không phải mất thời gian trình bày. Bên cạnh đó, việc lập dự án phải theo trình tự từng bước theo kiểu xong báo cáo dự án mới được làm hồ sơ mời thầu, sau đó mới đến hồ sơ thiết kế... thì quá lâu, và cũng vì lâu quá nên nhiều khi làm đến công đoạn sau thì chính sách đã thay đổi, thế là phải làm lại cả công đoạn trước. Nếu doanh nghiệp thực hiện đồng thời các công đoạn để kịp tiến độ thì lại bị chất vấn là không phù hợp thời gian pháp lý. Theo ông Thạch, để đẩy nhanh tiến độ dự án, Chính phủ nên cho phép chủ đầu tư thực hiện đồng thời nhiều công đoạn trên cơ sở đảm bảo các yêu cầu thủ tục pháp lý. Có những dự án chỉ chờ ý kiến Quốc hội cũng mất hàng năm trời (vì Quốc hội chỉ họp 1 năm 2 lần). Trong khi Quốc hội cũng chỉ xem xét dựa trên ý kiến các chuyên gia.
Ông Nguyễn Văn Dũng, phó giám đốc Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh bức xúc: Chính phủ kêu gọi nội địa hóa nhưng kèm theo điều kiện doanh nghiệp tham gia đấu thầu phải có kinh nghiệm 3 – 5 năm sản xuất các sản phẩm tương tự. Với nền cơ khí non trẻ của Việt Nam thì dù có giỏi cũng rất ít doanh nghiệp trong nước đủ điều kiện tham gia đấu thầu.
Ông Trương Duy Nghĩa, Hội phó Hội khoa học kỹ thuật Nhiệt Việt Nam cho biết: Công tác quy hoạch điện hiện nay quá ngắn (chỉ có 5 năm), quy hoạch địa điểm, quy mô không rõ ràng nên phải hiệu chỉnh rất nhiều. Vì vậy mà dự án Nhiệt điện Sông Hậu từ năm 2008 đến nay chưa được phê duyệt trong khi lẽ ra phải có trong quy hoạch.
Cũng về vấn đề này, ông Thạch - Ban quản lý dự án Nhiệt điện Vĩnh Tân 2 - phàn nàn: Địa điểm xây dựng nhà máy chưa được xác định rõ ràng nên ảnh hưởng đến tư vấn, thiết kế, quy hoạch, công nghệ. Còn ông Nguyễn Tiến Dũng - Phó Viện trưởng Viện Năng lượng – thì cho rằng: Do không có cơ quan quy hoạch tổng thể điều phối hoặc điều phối không tốt dẫn đến việc quy hoạch các dự án nhiệt điện than đã bị chồng chéo hoặc chậm lại. Có những dự án đã được lãnh đạo tỉnh khóa trước đồng ý cho xây nhà máy, nhưng lãnh đạo tỉnh khóa sau lại không cho làm, dẫn đến dự án phải chuyển địa điểm, chậm tiến độ nhiều năm. Điển hình là dự án nhiệt điện Ninh Bình 2 phải chuyển về Thái Bình.
Bên cạnh đó, nguyên nhân từ những người “có quyền” cũng gây cản trở không nhỏ. Do thiếu chỉ đạo chung nên nhận thức của xã hội về các dự án chưa đầy đủ, các bộ, ban, ngành cứ cho mình cái quyền được “om” dự án để chủ đầu tư phải chạy chọt, dẫn đến tình trạng có quy hoạch rồi nhưng việc xin ý kiến các bộ có liên quan về các vấn đề môi trường, tư vấn xây dựng cũng còn phải… chờ dài.
Năng lực nhà thầu – vấn đề nan giải
Nếu chọn được nhà thầu có nhiều kinh nghiệm, am tường pháp luật Việt Nam thì công việc thẩm định sẽ được xúc tiến nhanh hơn - đó là kinh nghiệm của tất cả các chủ đầu tư. Ông Lê Văn Thanh (Công ty Nhiệt điện Uông Bí) cho biết: Dự án Nhiệt điện Uông Bí hiện đang trong giai đoạn lắp đặt thiết bị do nhà thầu Trung Quốc đảm nhận. Do không hiểu biết về luật pháp Việt Nam nên họ mất tới 6 tháng để làm quen với các quy trình thủ tục, trong khi thời hạn cho 1 dự án chỉ có hơn 3 năm.
Đồng tình với ý kiến này, nhiều đại biểu khẳng định, nhiều nhà thầu nước ngoài hiểu biết hạn chế về pháp luật Việt Nam dẫn đến chậm tiến độ thi công. Tuy nhiên, chọn được nhà thầu có năng lực không phải dễ? Bởi lẽ vay tiền ở đâu thì phải chọn nhà thầu ở đấy. Ông Hoàng Tiến Dũng - Phó Viện trưởng Viện Năng lượng - khẳng định: Hiện nay, giá điện rất thấp so với suất đầu tư khiến chủ đầu tư buộc phải lựa chọn những gói thầu EPC giá thấp, đồng nghĩa với việc chấp nhận những nhà thầu kém, trình độ thấp và tất nhiên là chất lượng công trình không được như ý muốn, tiến độ chậm. Muốn hấp dẫn những nhà đầu tư giỏi thì giá điện phải phù hợp với kinh tế thị trường. Tuy nhiên, vướng mắc ở chỗ, Chính phủ quyết định đầu ra cho giá điện, còn đầu vào do các doanh nghiệp thỏa thuận. Với giá đầu vào ngày càng tăng, giá đầu ra không được đội trần như hiện nay thì việc thương thảo để đảm bảo “đôi bên cùng có lợi” thật là khó!
Ông Phạm Trọng Thực - Phó vụ trưởng Vụ Năng lượng (Bộ Công Thương) - cho biết: Hiện nay, Chính phủ đã thành lập tổ đàm phán giá điện. Nếu quá trình đàm phán có vướng mắc gì chủ đầu tư có thể kiến nghị lên đề nghị giải quyết.
Chất lượng than - nỗi lo lớn nhất của chủ đầu tư
Nguồn than không ổn định, chất lượng than kém là nỗi lo lớn nhất của tất cả các chủ đầu tư. Ông Nguyễn Tiến Vinh - Trưởng ban Điện lực (PVN) - than phiền: Than Việt Nam độ bốc rất thấp, trong khi hàm lượng lưu huỳnh cao. Hàm lượng tro cao hơn 20 – 40% so với các nhà máy điện chạy than ở các nước khác. Do đó, chi phí vận hành các nhà máy điện trong nước cao hơn và nhất là làm cho công tác tư vấn, thiết kế khó khăn hơn rất nhiều. Thậm chí có dự án thay đổi chủng loại than, thay đổi công nghệ nhà máy dẫn đến thời gian thi công công trình kéo dài. Theo ông Vinh, hợp đồng cung ứng than giữa TKV và các nhà máy nhiệt điện không thể chỉ dừng lại ở 4 yêu cầu về nhiệt trị, độ ẩm, độ bốc, độ tro như hiện nay mà cần bổ sung yêu cầu về độ đồng đều của cỡ hạt để giảm bớt khó khăn cho khâu vận hành.
Ông Lê Minh Tuấn (Công ty Tư vấn xây dựng điện 1) cũng cho rằng, do tiêu chuẩn ngành không đáp ứng thông số đầu vào nên than antraxit của Việt Nam dùng cho các nhà máy điện là than rất xấu, không phân loại cỡ hạt nên ảnh hưởng đến chi phí đầu tư và vận hành. Thậm chí, ông Nguyễn Phú Gia, đại diện EVN, còn ví von: “Có những hạt than to như mũ cối thì làm sao có thể thiết kế được chi tiết, chính xác và đảm bảo an toàn cho nhà máy”. Việc quy hoạch nguồn than nội cho các dự án cũng vướng khiến cho có dự án sau khi hoàn thành quy hoạch rồi thì lại lúng túng với dự án nguồn than.
Được ủy quyền kết luận hội thảo, ông Phạm Trọng Thực cho biết, các kiến nghị của doanh nghiệp sẽ sớm được trình lên lãnh đạo Bộ Công Thương nghiên cứu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng nên cố gắng tìm giải pháp để đẩy nhanh tiến độ các dự án. Ví dụ: thực hiện đồng thời các bước của dự án, tìm giải pháp kỹ thuật sử dụng than hiệu quả hơn. Chú trọng các yếu tố pháp lý trong việc ký kết hợp đồng. Lưu ý vấn đề khoán gọn trong các hợp đồng EPC để hạn chế rủi ro cho chủ đầu tư, có cơ chế hợp lý chia sẻ khó khăn để nhà thầu đảm bảo lợi nhuận trong quá trình chạy thử…
Ngọc Chính