Tại Trung Quốc (TQ), không chỉ thiên tai mà các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng trên qui mô lớn đã gây hư hại cho các di sản cũng như góp phần dẫn tới sự biến mất của các di tích cổ của đất nước.
Báo cáo của Cục Di sản văn hóa nhà nước TQ (SACH) cho biết, các tòa nhà, đường phố mới và hồ chứa nước đã thay thế những địa danh từng được xếp vào danh sách di sản quốc gia. Việc khai thác mỏ trái phép ở khu tự trị Nội Mông đã làm hư hại một phần của Vạn Lý Trường Thành. Danh sách các di sản tại TQ được ghi lại vào năm 1982, nhưng theo các quan chức của SACH, khoảng 30.995 di sản trong danh sách này đã biến mất.
TQ đang mở rộng kinh tế và phát triển cơ sở hạ tầng, điều này khiến nhiều người lo ngại rằng, các di sản của đất nước sẽ dần dần biến mất. Liu Xiaohe, Phó giám đốc phụ trách báo cáo của SACH cho biết, Chính phủ TQ đang tiến hành các biện pháp can thiệp thích hợp để bảo vệ các di tích văn hóa và lịch sử của đất nước. TQ đã chi 300 triệu nhân dân tệ để di dời lại đền Trương Phi khi việc xây dựng đập Tam Hiệp khiến ngôi đền này có nguy cơ bị hư hại.
Báo chí phương Tây đăng tải nhiều câu chuyện xung quanh tham vọng trở thành bá chủ kinh tế thế giới của TQ khiến cho nhiều di tích lịch sử và văn hóa của nước này bị hư hại hoặc biến mất. Nhưng trên thực tế, TQ chỉ là một trong nhiều quốc gia trên thế giới phải chứng kiến các công trình lịch sử bị phá dỡ và thay thế bằng những công trình kiến trúc hiện đại nhưng ít ý nghĩa hơn.
Tại Nga, nhiều di tích lịch sử và văn hóa ở các thành phố lớn đang bị thay thế bởi “những khối bê tông khổng lồ có kích thước không cân đối”, với tình hình ngày càng tồi tệ hơn mỗi năm. Điều này có thể thấy rõ tại thành phố lịch sử Samara. Một nhóm kiến trúc sư Anh và Nga thuộc Hiệp hội Bảo tồn Kiến trúc Moskva và Di sản châu Âu cho biết, từ khi Liên bang Xô viết tan rã, các tòa nhà thời kì hậu chiến tranh mang phong cách nghệ thuật mới và tân cổ điển đầy ấn tượng tại Samara đang dần dần bị hư hại và thay thế bằng các tòa nhà văn phòng.
Tại Hội thảo Báo chí gần đây ở Thủ đô Moskva, Konstantin Mikhailov, nhà sử học kiến trúc đã cảnh báo về tương lai của di sản Nga rằng, trong 10 - 15 năm nữa, “nền văn hóa lịch sử thị giác của chúng ta sẽ biến mất”.
Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã chỉ ra những mối đe dọa của biến đổi khí hậu đối với các di tích văn hóa và lịch sử quan trọng trên thế giới. Báo cáo của UNESCO bao gồm 26 nghiên cứu về những hư hại do biến đổi khí hậu gây ra đối với các địa danh được xếp vào danh sách Di sản thế giới, bao gồm Tháp London ở Anh và Rạn san hô ngầm ở Australia. Trong báo cáo này, Koichiro Matsuura, nguyên Tổng giám đốc UNESCO đã kêu gọi “kết hợp vấn đề bảo vệ môi trường với phát triển bền vững”.
Tại Pháp, Tổng thống Nicolas Sarkozy tuyên bố đầu tư 35 tỉ euro vào các trường đại học và ngành văn hóa của nước này. Không muốn Pháp bị mất đi di sản văn học trước sự phát triển của kinh tế và công nghệ, Tổng thống Sarkozy cho biết ông sẽ không để Pháp tham gia kế hoạch số hóa sách của Google.
Trong khi đó, tại Anh, nhiều chiến trường lịch sử đang bị cày xới để lấy đất canh tác hoặc xây dựng. Có thể nói, lịch sử Anh đang dần dần biến mất cùng với sự phát triển về kinh tế và cơ sở hạ tầng.
Các cuộc điều tra của UNESCO hay SACH cung cấp bằng chứng cụ thể cho thấy, số lượng di tích lịch sử và văn hóa quan trọng trên thế giới đang giảm dần. Trải qua nhiều thập kỉ, định nghĩa về những thứ được gọi là “di sản văn hóa” đã thay đổi. Những thứ có thể được thế hệ này công nhận là di sản văn hóa nhưng có thể không được thế hệ sau thừa nhận. Bởi vậy, việc quyết định những thứ đáng lưu giữ cho các thế hệ tương lai trở thành một nhiệm vụ không dễ dàng.
Mỹ Hạnh