Trong cuộc họp sáng 21-7 của đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền, Thủ tướng A-xô, Chủ tịch LDP, đã xin lỗi các nghị sĩ LDP vì những thất bại liên tiếp của đảng này trong các cuộc bầu cử địa phương quan trọng cũng như việc tỷ lệ ủng hộ nội các giảm mạnh trong thời gian qua. Ông A-xô cũng bày tỏ quyết tâm tiếp tục giữ chức Thủ tướng khi nói rằng ông “chưa thể hoàn thành nhiệm vụ trong cương vị Thủ tướng và Chủ tịch LDP khi nền kinh tế Nhật Bản chưa phục hồi”.
Đây được xem là một nỗ lực của ông A-xô nhằm duy trì quyền lực của đảng Dân chủ tự do (LDP) vốn giữ vị thế lãnh đạo trên chính trường Nhật Bản suốt hơn nửa thế kỷ qua. Tuần trước, Thủ tướng A-xô đã thoát khỏi cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm tại Hạ viện - nơi đảng LDP đang chiếm đa số. Thế nhưng, Thượng viện Nhật Bản do đảng Dân chủ đối lập chi phối đã thông qua một quyết định khiển trách thủ tướng. Tuy nhiên, sức ép đối với ông A-xô không chỉ đến từ phe đối lập mà còn từ trong nội bộ đảng LDP. Một nhóm nghị sĩ thuộc LDP đã nỗ lực nhằm phế truất chức vụ lãnh đạo của ông A-xô trước khi ông có thể giải tán Hạ viện nhưng không thành công. Theo những nghị sĩ này, nếu LDP tiếp tục do Thủ tướng A-xô lãnh đạo trong cuộc bầu cử vào tháng Tám tới thì một kết quả thất bại là không thể tránh khỏi và có thể nhìn thấy trước.
Thủ tướng A-xô được các thành viên LDP bầu làm Chủ tịch đảng vào tháng 9-2008, với hy vọng ông sẽ ngay lập tức giải tán Hạ viện để mở đường cho cuộc bầu cử trước thời hạn và lãnh đạo LDP giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử. Tuy nhiên, Thủ tướng A-xô khẳng định, ông cần tập trung vực dậy nền kinh tế đang lún sâu vào khủng hoảng và ông đã thực hiện một loạt gói kích thích kinh tế khổng lồ, nhưng tỷ lệ ủng hộ vị Thủ tướng này liên tục giảm trong những tháng gần đây.
Nhiều nhà phân tích chính trị cho rằng, Thủ tướng A-xô mất điểm do không quyết đoán trong nhiều quyết định quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Nhật Bản đang hứng chịu sự suy thoái mạnh do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu. Kim ngạch thương mại của Nhật Bản giảm tới 94% do xuất khẩu sang thị trường Mỹ và Tây Âu giảm, trong khi nợ công lên mức 180% GDP. Ở một đất nước lâu nay vốn tự hào là hầu như không có thất nghiệp, thì tỷ lệ 5,2% thất nghiệp mới ghi nhận được chính là một con số đáng báo động. Hệ quả trực tiếp của nền kinh tế yếu kém là sự sụt giảm lòng tin của người dân đối với chính phủ.
Nhiều chuyên gia phân tích dự đoán LDP có thể sẽ thất bại trước đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) đối lập trong cuộc bầu cử sắp tới do khả năng lãnh đạo kém, sự thay đổi chính sách của Thủ tướng A-xô và sự chia rẽ trong nội bộ LDP. Các cuộc điều tra dư luận mới nhất cho thấy, tỷ lệ ủng hộ DPJ tiếp tục tăng, lên đến hơn 40%, trong khi số ủng hộ LDP chỉ chưa đầy 20%. Tỷ lệ ủng hộ Thủ tướng A-xô cũng tiếp tục giảm.
Nếu chiến thắng trong cuộc bầu cử sắp tới, DPJ sẽ chấm dứt hơn 50 năm cầm quyền gần như không gián đoạn của LDP và mang đến cơ hội phá vỡ bế tắc chính trị, do Quốc hội bị chia rẽ, hiện đang cản trở việc thực thi những chính sách trong bối cảnh Nhật Bản đang phải vật lộn với tình trạng kinh tế suy thoái. Giới phân tích cho rằng, sự kiện này cũng sẽ mở ra một chính phủ cam kết lưu tâm đến lợi ích của người tiêu dùng nhiều hơn của các công ty và thông qua lập trường đối ngoại ít phụ thuộc hơn vào đồng minh Mỹ.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng, cử tri Nhật Bản muốn có một sự thay đổi trên chính trường xuất phát từ tâm lý quá thất vọng của người dân đối với LDP và các nhà lãnh đạo của họ. Nhưng bản thân đảng DPJ đối lập chưa đủ mạnh để thách thức quyền lực thống trị hơn 50 năm của LDP. Những bê bối tài chính không chỉ buộc một số nhà lãnh đạo chủ chốt của DPJ phải từ chức trước đó, mà còn khiến những lời hứa hẹn về một chính phủ mới năng động và minh bạch trở nên thiếu thuyết phục.
NGỌC HÀ