Bức tranh về cuộc khủng hoảng 1929 – 1933 ở Mỹ

Báo TTVN - 02/08/2013 10:38

Cuộc khủng hoảng 1929 – 1933 là một cuộc đại khủng hoảng có quy mô lớn nhất, mức độ trầm trọng nhất của thế giới tư bản. Nó là một cuộc khủng hoảng cơ cấu, người Mỹ nhắc đến nó như là một nỗi kinh hoàng, sự đau đớn và niềm nhục nhã.

Hình ảnh người phụ nữ đau khổ, sầu não ôm những đứa con nhỏ đang trong cơn đói khát. Hay hình ảnh hàng nghìn người đàn ông đang trong tuổi lao động xếp những hàng dài xin trợ cấp lương thực. Đi kèm với nó ngay cả đến cơ quan phụ trách lao động và thương mại của Mỹ bên ngoài cũng treo khẩu hiệu “Chúng tôi còn không thể lo được cuộc sống cho chính mình nữa”. Tất cả những hình ảnh đó đã phơi bày thảm cảnh bi đát nhất mà cuộc khủng hoảng 1929 – 1933 gây ra. Sự nghèo đói và nạn thất nghiệp tràn lan ở khắp nơi, đặc biệt hơn qua đó nó còn thể hiện sự bất lực của chính phủ Mỹ trước thực trạng ấy. Vậy căn nguyên của cuộc khủng hoảng 1929 – 1933 là gì?. Tại sao Mỹ đang là một nước phồn vinh lại trở thành một nước bị khủng hoảng nghiêm trọng như vậy? Có phải cuộc khủng hoảng 1929 – 1933 chỉ đơn thuần là thảm cảnh tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ nói chung và thế giới tư bản nói riêng hay không?

Đám đông bên ngoài Ngân hàng Liên hiệp Mỹ của bang New York trong thời gian đột biến rút tiền gửi giai đoạn đầu của Cuộc đại suy thoái 1929-1933 - Nguồn: Wikipedia
Gia đình một nông dân California trong trại di trú ở Marysville (Ảnh chụp năm 1935)

Căn nguyên của cuộc khủng hoảng này của Mỹ có nguyên nhân giống các cuộc khủng hoảng trong thế giới tư bản chủ nghĩa. Chủ yếu là do sức sản xuất phát triển quá mạnh, quá nóng trong khi nhu cầu của người dân không có mức tăng tương ứng. Tức do “cung vượt quá cầu”. Là cuộc khủng hoảng về cơ cấu, do sự phân chia thành quả lao động không công bằng: chủ nhiều, người lao động ít. Đây là thời kỳ công nghiệp hóa trong đó cơ giới hóa được đẩy mạnh. Các phương thức tổ chức quản lý sản xuất được cải biến dẫn đến khả năng sản xuất ra sản phẩm ngày càng nhiều trong lúc lượng lao động dư thừa bị đẩy ra xã hội ngày càng tăng. Họ không có điều kiện và khả năng mua hàng cũng là điều dễ hiểu. Điều này phần nào giải thích tại sao cuộc khủng hoảng lại xảy ra ở những nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, Anh, Pháp…Ở đây, Mỹ là nước tư bản phát triển nhất, hệ thống phân phối xã hội của Mỹ lúc đó có vần đề, phần lớn thu nhập quốc dân chỉ tập trung trong tay một số ít người, lợi nhuận tăng từ 1922 – 1929 là 76% thì lương công nhân chỉ tăng 33%, viên chức tăng 42%. Trong lúc đó, lợi tức của các cổ đông tăng trên 100%. Rõ ràng người lao động không được hưởng phần xứng đáng của họ trong chỉ số tăng của nền kinh tế. Tất cả đưa đến là một cuộc khủng hoảng thừa, đưa đến hiện tượng các nhà tư sản vừa và nhỏ bị phá sản hàng loạt, họ tự tay phá nhà máy, đánh đắm tàu, đổ của cải xuống biển… để giữ giá.

Cuộc khủng hoảng 1929 -1933 diễn ra đầu tiên ở Mỹ, đó là “ngày thứ sáu đen tối”. Ngày 29. 10. 1929 thị trường chứng khoán của Mỹ rơi vào tình trạng khủng hoảng, cũng từ đó trở đi thị trường chứng khoán của Mỹ liên tục bị dời ra, các cổ phiếu của các cổ đông trở thành đống giấy lộn.

Con cái của những người công nhân di trú tại Hạt Berrien, bang Michigan
Trong bộ dạng nhếch nhác và bụi bặm, những người tị nạn đợi giờ "khởi hành" trên đường Bakersfield, California (năm 1935)

Từ thị trường chứng khoán, cuộc khủng hoảng lan rộng ra tất cả các lĩnh vực khác trở thành cuộc khủng hoảng toàn diện kinh tế, chính trị, xã hội… Hàng triệu người thất nghiệp, hàng triệu người bị mất nhà cửa. Đỉnh cao của cuộc khủng hoảng này là năm 1932, sản xuất than bị đẩy lùi xuống mức năm 1904; sản xuất gang bị đẩy lùi xuống mức năm 1876. Có những chỉ số bị đẩy lùi xuống những năm kém thế kỷ XIX, thu nhập quốc dân giảm xuống 1/2 .

Trong bộ dạng nhếch nhác và bụi bặm, những người tị nạn đợi giờ "khởi hành" trên đường Bakersfield, California (năm 1935)

Nhưng điều đáng nói là người dân Mỹ nhớ đến khủng hoảng 1929 – 1933 không chỉ là nỗi đau đớn và nhục nhã mà còn là sự vươn lên biết thay đổi để vượt qua và làm mới để tiến lên một giai đoạn phát triển thịnh vượng. Nó không chỉ là hình ảnh thất bại mà 1929 – 1933 còn là một bài học đưa họ phát triển.

Một gia đình với 9 miệng ăn tại thời điểm Đại suy thoái những năm 1930 là gánh nặng cực kỳ lớn đối với cặp vợ chồng nông dân ở Tennessee

Tháng 1. 1929 khi Tổng thông Huvơ bước vào nhà trắng tuyên bố nước Mỹ sẽ xóa sạch nạn nghèo đói mà không một nước nào làm được trước đó. Ông ta còn đưa ra các biện pháp đổ thêm dầu vào lửa khiến cho phong trào đấu tranh của nhân dân Mỹ ngày càng gia tăng: Các cuộc bãi công, các cuộc đi bộ vì đói theo sáng kiến của ĐCS Mỹ, các cuộc đi bộ của cựu chiến binh phát triển mạnh. Trở thành một cuộc khủng hoảng toàn diện khiến Huvơ mất chức, Rudơven lên thay và đưa ra các biện pháp nhằm cứu nước Mỹ thoát khỏi khủng hoảng mà ông gọi là New Deal. Những đạo luật của New Deal: đạo luật ngân hàng, đạo luật phục hưng công nghiệp… cứu trợ nạn nhân thất nghiệp, nghèo đói lập lại sự cân bằng giữa nông nghiệp và công nghiệp và đề xuất ý kiến tăng cường quyền lực cho tổng thống.

New Deal của Rudoven được xây dựng trên cơ sở học thuyết kinh tế học tư sản hiện đại, học thuyêt Kên chuyển từ một xã hội trọng cung sang xã hội trọng cầu. Đạo luật của Rudoven đã đặt cơ sở cho sự ra đời của chủ nghĩa tư bản hiện đại và giúp Mỹ vẫn giữ thế thượng phong trong thế giới tư bản chủ nghĩa.

Tâm An (Ảnh nguồn Lichsu.com)


Tin mới