Bọ xít "hút máu người" và cách nhận biết

QĐND - 24/07/2010 21:44

Bo xit 'hut mau nguoi' va cach nhan biet

Gần đây ở một số địa phương, trong đó có Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh rộ lên việc bọ xít " hút máu người" và truyền bệnh Chagas (bệnh ngủ). Thông tin này khiến dư luận hoang mang, lo sợ. Xin giới thiệu để giúp bạn đọc có thêm hiểu biết về loại côn trùng này.

Bọ xít “hút máu người” thuộc họ bọ xít ăn thịt (Reduviidae) của bộ cánh nửa: Hemiptera, lớp côn trùng (Insecta), có kim chích dài ba đốt, rất khỏe. Phần gốc vòi cong, không dính sát đầu. Mặt bụng của ngực trước có rãnh lõm để nạp vòi và có nọc độc làm tê liệt con mồi. Bọ xít "hút máu người" dài 9,5 đến 33mm, phần bụng rộng và dẹp, đầu, thân và các phần phụ khác nhẵn hoặc có lông ngắn. Ở rìa thân có sọc màu vàng thân có màu nâu đặc trưng, khác với các loại bọ xít khác có đủ màu xanh, đen, nâu... Loại côn trùng này thường đẻ trứng trên thành ngoài của giường, tủ, trứng to, chùm, màu trắng ngà.

Bọ xít "hút máu" được các nhà khoa học Việt Nam thu thập và nghiên cứu từ hơn mười năm nay và đã phát hiện được ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước nhưng chưa phát hiện được vai trò truyền bệnh Chagas của loài bọ xít này ở Việt Nam. Theo Tiến sĩ Trương Xuân Lam, Trưởng phòng Côn trùng học thực nghiệm (Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật) bọ xít "hút máu người" thường sống ở giường, đệm tủ và hút máu truyền vi khuẩn gây bệnh vào ban đêm, nhưng con người không hề biết. Ban ngày bọ xít "hút máu người" thường trốn vào các khe tối như khe giường, khe tủ... đêm đến mới xuất hiện. Loài côn trùng này sống chính bằng máu người hoặc động vật, khi không có động vật thì đốt người là chính. Không chỉ xuất hiện ở các khu nhà ẩm thấp, tối tăm, bọ xít "hút máu người" còn xuất hiện cả ở những khu nhà cao tầng, đầy đủ tiện nghi.

Cách thức đốt của bọ xít "hút máu người" hoàn toàn khác các loài bọ xít khác đó là cách đốt treo, nó sẽ hút phía mặt dưới tay theo dạng rơi lơ lửng. Khi bị bọ xít hút máu đốt, người dân nên rửa sạch vết đốt tránh viêm nhiễm bằng cách bôi kem chống dị ứng côn trùng.

Côn trùng thuộc họ bọ xít ăn thịt phần nhiều là côn trùng có ích, chuyên săn bắt côn trùng khác để ăn, song cũng có một số loài có hại như hút máu người và gia súc. Bọ xít này là véc tơ của Trypanosoma cruzi truyền bệnh Chagas ở châu Mỹ La-tinh. Bệnh Chagas được nhà khoa học người Bra-xin Carlos Chagas phát hiện vào năm 1909.

Các nghiên cứu trên thế giới chỉ ra một số loài bọ xít hút máu vốn bị nhiễm T.cruzi (do chích vào vật chủ đã nhiễm bệnh) khi hút máu người hay động vật ký sinh trùng sẽ theo vết đốt xâm nhập vào mạch máu. Ngoài ra bọ xít còn thải ra phân có chứa T.cruzi nạn nhân gãi vào vết chích sẽ làm T.cruzi theo máu hoặc chất nhầy xâm nhập vào cơ thể. T.cruzi có thể “ngủ yên” từ 10 đến 20 năm, sau đó sẽ gây một số vấn đề mạn tính về tim mạch, hệ tiêu hóa và hệ thần kinh.

Căn bệnh này là một mối họa cho sức khỏe cộng đồng ở khu vực Trung-Nam Mỹ. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết, trong số 360 triệu người sống ở những “điểm nóng” của bệnh Chagas, khoảng 90 triệu người có nguy cơ mắc bệnh và gần 10 triệu người đã nhiễm bệnh. Hằng năm có từ 30.000 đến 50.000 người chết vì bệnh Chagas. Riêng ở châu Âu thì Tây Ban Nha, vốn có nhiều dân nhập cư Mỹ La-tinh, là nước có nhiều người nhiễm bệnh nhất với khoảng 2.000 đến 3.000 ca mỗi năm.

Các nhà khoa học đưa ra khuyến cáo: Hiện nay vẫn chưa có thuốc chủng ngừa và phương pháp điều trị căn bệnh nguy hiểm này. Chính vì vậy, để diệt loại bọ xít "hút máu người" này, ngoài việc giết chúng bằng phương pháp thủ công, có thể sử dụng các hóa chất dùng trong y tế như: Permethrin 50EC, Fendona 10SC, ICON 10 WP (nhóm có nguồn gốc từ thực vật - pyrethroid), liều 30mg nguyên chất/m2 phun trong nhà và xung quanh nhà giống như phun diệt muỗi. Ngoài ra nên chú ý đến trứng để diệt tận gốc, bằng cách thu lại cho vào túi và đốt chúng.

Khi phát hiện chúng thì dùng kẹp hoặc dùi sắt giết chết. Khi bị bọ xít hút máu đốt nên rửa sạch vết đốt dưới vòi nước chảy, tránh viêm nhiễm bằng cách bôi kem chống dị ứng côn trùng. Nếu vết đốt sưng to, khó chịu, ngứa thì nên đến cơ sở y tế chuyên về da liễu để khám và có biện pháp điều trị phù hợp. Không nên gãi hay đánh chết bọ xít ngay trên tay mình, vì sẽ làm vết đốt trở nên nghiêm trọng hơn.

Nguyễn Quang Thái

(Khoa Côn trùng – Ký sinh trùng - Động vật y học, Viện Vệ sinh phòng dịch Quân đội).