“Không thể đổ lỗi cho thủy điện”?
Vấn đề thủy điện miền Trung xả lũ được “trông đợi” từ trước buổi chất vấn, đã “nổ tung” với hàng loạt câu hỏi của ĐB Võ Minh Thức (Phú Yên) và một số ĐB khác ở miền Trung. ĐB Thức nêu: Vừa qua các Cty “đua nhau” xin làm thủy điện, làm vội, làm ẩu bằng mọi giá mà chưa tính toán đến vấn đề môi trường, ảnh hưởng lớn khu vực hạ du, đã “góp tay” gây “đại hồng thủy” vùng hạ lưu qua 2 cơn bão vừa qua. “Tại sao các đơn vị lại quan tâm, “thích” thủy điện đến vậy, có phải vì lãi cao hay được Nhà nước khuyến khích?” - ông Thức hỏi.
Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng “phản pháo”: “Vấn đề này tại sao trước đây chúng ta không nói, chỉ sau 2 cơn bão vừa qua mới đổ lỗi hết cho thủy điện”. Tất cả các công trình thủy điện dù quy mô lớn, vừa hay nhỏ đều triển khai trên cơ sở quy hoạch đã được duyệt. Tuy nhiên, việc triển khai một số dự án thủy điện nằm ngoài tính toán vì diễn biến thời tiết thất thường, quy hoạch dựa trên những số liệu cũ cần xem xét bổ sung”.
Bộ trưởng cũng cho rằng, trận lũ kinh hoàng vừa qua là lũ lịch sử, chu kỳ 100 năm và phải “công tâm” với thủy điện miền Trung. “Theo thống kê cả nước có hơn 800 thủy điện nhỏ và vừa, riêng miền Trung khoảng 335 dự án. Nguyên nhân lũ lụt như vừa rồi cũng không phải do thủy điện. Cần có cách nhìn công bằng về thủy điện vì hầu hết đều nằm ở vùng sâu, vùng hiểm trở. Không phải DN nào cũng làm thủy điện chỉ vì mục đích lợi nhuận, nhiều người đã hy sinh vì dòng điện của đất nước như tại thủy điện Sơn La, Bản Vẽ…”- Bộ trưởng phân trần.
Không “kém cạnh”, ĐB Võ Minh Thức “truy” tiếp: Cơn bão số 11, lượng mưa đo được chỉ hơn 330 mm, nhưng thủy điện sông Ba Hạ (Phú Yên) đã xả lũ hết công suất 11.400m3/giây, gây lụt ngang với lũ lịch sử năm 1993 làm ảnh hưởng lớn đến đời sống dân sinh, vì sao vậy?”
Bộ trưởng Công thương tiếp tục “cứng rắn”: “Nhưng 3 huyện phía bắc tỉnh Phú Yên bị lụt nặng nhất lại không phải địa bàn hoạt động của NM thủy điện sông Ba Hạ. Hơn nữa NM này đã tham gia cắt lũ được 6%, còn lại lũ về bao nhiêu xả bấy nhiêu thôi. Vấn đề là việc quản lý, quy hoạch liên hồ, điều hành có hệ thống các hồ thủy điện trên cùng một dòng sông phải thống nhất".
Bộ trưởng TN-MT Phạm Khôi Nguyên đứng dậy phân trần thêm: Khi quy hoạch xây dựng thủy điện, Bộ TN-MT chịu trách nhiệm cung cấp số liệu về nguồn nước. Dù đã tính toán lượng nước trong 100 năm qua nhưng do biến đổi khí hậu đã có nhiều khác biệt không lường được. Muốn làm dự án, chủ đầu tư phải qua 2 lần báo cáo đánh giá tác động môi trường, thuyết minh 7 yêu cầu. Quy định ngặt nghèo là vậy nhưng vẫn có những dự án vi phạm, tập trung 3 vấn đề lớn: Lấy đất rừng nhưng việc tìm đất để trồng bù lại rừng không có; lòng hồ còn chất độc và công tác di dân tái định cư chưa đảm bảo; thực hiện quy trình vận hành chưa tốt, một số rất ít để hạ lưu bị cạn, không duy trì được dòng chảy tối thiểu.
Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cũng cho rằng, cần xem xét kỹ hơn quy trình vận hành, đặc biệt là vận hành liên hồ chứa, trong đó có hồ chứa thủy điện, thủy lợi. Tới đây, nếu phát hiện sai sót, Bộ sẽ yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa. Bước đầu, một số dự án đã bị "tuýt còi" như Đắk Mi 4, A Chò... do chiếm đất nhiều, mất rừng, hiệu quả không cao.
2 DA bauxite vẫn trong tầm kiểm soát
Chuyển sang vấn đề khai thác Bauxit, ĐB Nguyễn Văn Ba (Khánh Hòa) “truy” về tiến độ cũng như việc giải quyết các vấn đề QH đặt ra. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết, Bộ Công thương và Tập đoàn Than- Khoáng sản VN (TKV) vừa đi kiểm tra 2 dự án bauxite. Theo đó, dự án Tân Rai (Lâm Đồng) triển khai đúng tiến độ và sẽ đi vào hoạt động cuối 2010, công suất chế biến 600.000 tấn Alumin. Riêng với dự án Nhân Cơ (Đăk Nông) phải đánh giá lại hiệu quả kinh tế và đặc biệt quan tâm vấn đề môi trường, kiểm tra lại thiết kế hồ chứa bùn đỏ. TKV đã gửi lại báo cáo kiểm tra lại hiệu quả kinh tế của dự án. Theo báo cáo này, thông số đầu vào và đầu ra chênh lệch không lớn như tính toán bước đầu. Khi thẩm tra, đánh giá lại hiệu quả kinh tế của dự án, nếu thấy có hiệu quả sẽ báo cáo với QH đề xuất triển khai tiếp. “Hai dự án bauxite đang nằm trong tầm kiểm soát của chúng ta”, Bộ trưởng Hoàng nhấn mạnh.
Cũng trả lời đại biểu Nguyễn Văn Ba (Khánh Hòa) về vấn đề bauxite, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết, theo kết quả kiểm tra mới đây của Bộ, dự án Tân Rai (Lâm Đồng) triển khai đúng tiến độ, không để các vấn đề xảy ra liên quan đến an toàn, trật tự xã hội, dự kiến đi vào hoạt động cuối năm 2010.
ĐB Trần Du Lịch (TPHCM) nói: “Tôi được tin "rất buồn" rằng ngành công nghiệp điện tử VN sống thoi thóp, trở về con số “mo”, gia công hàng Trung Quốc với giá rẻ mạt để tồn tại. Chính sách phát triển đều xác định đây ngành trọng điểm, vậy trách nhiệm của Bộ Công thương đến đâu?”. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng giải thích chung chung do chính sách chiến lược có vấn đề, việc này có trách nhiệm của Bộ Công nghiệp trước đây, nay là Bộ Công thương. Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ với sản phẩm điện tử nhưng do cạnh tranh quá gay gắt nên cần tiếp tục có sự hỗ trợ để phát triển. Ngoài ra, nguồn nhân lực rất thiếu.
Giá thu mua lúa chưa hợp lý
Là người đầu tiên chất vấn Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, ĐB Lê Thanh Liêm (Long An) hỏi: Việc tạm dừng XK gạo năm ngoái, ngoài việc đảm bô ANLT còn có nguyên nhân nào liên quan đến lợi ích cục bộ của DN? Cty con của TCty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) tại Singapore có gây cạnh tranh thiếu lành mạnh?
Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng cho biết, ngay bản thân Bộ trưởng không có thông tin chính thức về việc Hiệp hội Lương thực VN do động cơ này khác đã ghìm giá để thu lợi cho bản thân Hiệp hội hay các DN thành viên. Vinafood 2 do Bộ NN-PTNT quản lý. Cty mẹ thành lập Cty con ở Singapore là phù hợp với quy định của pháp luật.
Sau ít phút Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát đã nói rõ trước QH: “Vừa qua có thông tin về một hợp đồng của Cty con của Vinafood 2 bán cho nước ngoài với giá thấp hơn so với giá Hiệp hội Lương thực VN đưa ra. Về vấn đề này, TGĐ TCty Lương thực miền Nam đã giải trình trước công luận, đúng là có bán giá thấp hơn nhưng trong phạm vi cho phép và được thường trực của Hiệp hội thống nhất, vì thế chúng tôi không kiểm tra”.
Được Chủ tịch Quốc hội mời phát biểu về “giá xăng, giá sữa, giá sàn” Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh giải trình là giá xăng sẽ đi theo cơ chế thị trường được.
Về giá sữa, theo Bộ trưởng thì qua hai đợt thanh tra liên ngành cho thấy giá bán lẻ trong nước “tương đối hợp lý”, có một số Cty tự nâng giá thì đã quyết định xử phạt và thu hồi những chi phí mà tính vào giá không hợp lý về cho Nhà nước. Theo Bộ trưởng, sắp tới mặt hàng sữa thuộc diện bình ổn giá.
ĐB Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) thì quan tâm đến giá sàn thu mua lúa gạo với quy định ở mức 3.800đ/kg để người dân có lãi ít nhất 30%, đảm bảo ổn định và lâu dài. Theo ĐB Khá, giá thu mua đó có thực tế không, khi bà con phải “bán mặt cho đất bán lưng cho trời” và kết quả là làm giàu cho thương lái.
Cùng chất vấn trên, ĐB Danh Út (Kiên Giang) còn đặt vấn đề, trách nhiệm của Bộ và giải pháp như thế nào khi XK gạo đạt 6-6,2 triệu tấn nhưng số lượng tăng trên 36% mà giá trị giảm tới 38%. Có phải do có quá nhiều DN XK gạo, dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh và bán phá giá?
“Gộp” các vấn đề lúa gạo lại để trả lời, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho biết, theo báo cáo của UBND các địa phương có diện tích lúa lớn ở ĐBSCL và Hiệp hội Lương thực VN đã công bố giá thành sản xuất lúa hè thu 2009 xê dịch 2.012-3.190 đ/kg, là cơ sở để xác định giá mua lúa cho bà con. Ông thừa nhận “Đúng là mức giá thu mua lúa chưa phù hợp do việc quy định giá sàn cũng gặp khó khăn”.
Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh cũng “chia lửa” với Bộ trưởng Hoàng: “Tới đây các Bộ, ngành sẽ bàn bạc thống nhất với Hiệp hội Lương thực VN hình thành quỹ đảm bảo mua lúa cho nông dân theo mức giá sàn, tháng 12/2009 sẽ ban hành quy chế thực hiện. Khi giá lúa thấp sẽ lấy quỹ này ra hỗ trợ mua lúa chứ không lấy ngân sách ra bù lỗ nữa”.