Báo cáo tham luận của Cục Khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu (Bộ TN-MT) cho biết: nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa và chịu tác động trực tiếp của ổ bão châu Á - Thái Bình Dương, một trong 5 ổ bão lớn của thế giới, VN thường xuyên phải đối mặt với nhiều loại thiên tai. VN cũng nằm trong số 10 quốc gia hàng đầu thế giới về tần suất bị thiên tai với những loại thiên tai phổ biến như bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán...
Thế nhưng, theo ông Bùi Minh Tăng, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn T.Ư, ngoài việc dự báo sớm và chính xác về không khí lạnh, dự báo tương đối về các cơn bão và áp thấp nhiệt đới, thì hiện nay VN đang “bó tay” trong việc dự báo lốc xoáy, lũ quét và mưa định lượng.
Ông Bùi Đức Long, Trưởng phòng Dự báo lũ khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ (Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn T.Ư), thông tin thêm: chúng ta cũng không cảnh báo sớm và dự báo chính xác được những trận lũ đặc biệt lớn, lũ lịch sử, lũ quét do thời gian truyền lũ ngắn, dự báo định lượng mưa còn hạn chế.
Vì sao "bó tay"?
Ông Bùi Minh Tăng thẳng thắn: “So với các nước trên thế giới thì năng lực, trình độ, cơ sở hạ tầng trang thiết bị, công nghệ dự báo của khí tượng VN còn rất lạc hậu”.
Theo ông Tăng, trong khi Hàn Quốc có 464 trạm khí tượng bề mặt tự động hoàn toàn, 76 trạm tự động có điều kiện, 10 thám không, 11 ra-đa và 5 phao biển; Philippines có 58 trạm tự động hoàn toàn, 4 thám không, 5 ra-đa; Malaysia có tới 130 trạm tự động hoàn toàn, 239 trạm tự động có điều kiện, 10 thám không và 8 ra-đa... thì VN chỉ có 170 trạm thủ công, 5 thám không và 5 ra-đa.
Ông Tăng còn cho biết thêm một thực tế đáng buồn: hiện chúng ta đang thiếu dự báo viên có kinh nghiệm. Lý giải điều này, ông Trần Văn Sáp, Phó tổng giám đốc Trung tâm Khí tượng thủy văn quốc gia, nói: thu nhập của dự báo viên rất thấp, nên trung tâm không tuyển được người tài vào làm việc, trong khi có những người mặc dù rất yêu nghề nhưng cũng phải đành lòng "dứt áo ra đi".
Theo ông Tăng, muốn cải thiện chất lượng các bản tin dự báo khí tượng thủy văn, ngoài việc có cơ chế “chiêu hiền đãi sĩ", đào tạo nguồn nhân lực để có thể tiếp cận với công nghệ dự báo tiên tiến trên thế giới thì vấn đề quan trọng không kém là phải đầu tư tăng cường mật độ trạm khí tượng thủy văn, hướng tới tự động hóa quan trắc, đo đạc, truyền nhận thông tin, phân tích, tính toán, tích hợp.
Đề án hiện đại hóa công tác đo đạc khí tượng thủy văn giai đoạn 2010 - 2012 đang được Bộ TN-MT gấp rút hoàn thành để trình Chính phủ xem xét phê duyệt. Theo đó, dự kiến tổng số tiền để thực hiện đề án là 1.300 tỉ đồng, nhằm lắp đặt một số trạm khí tượng tự động, trạm đo mưa tự động ở thượng lưu sông lớn, lắp mới 5 ra-đa hiện đại của Mỹ; cấy dày mạng lưới trạm quan trắc ở Hà Nội và vùng phụ cận để thí điểm triển khai công nghệ dự báo cực ngắn. Ngoài ra, một trung tâm công nghệ cao về dự báo khí tượng thủy văn cũng sẽ được xây dựng...
Quang Duẩn