Anh Duyên và củ thủy tiên mới nhập về.
(Xuân 2010) -
Cái tài hoa của gọt tỉa cho củ thủy tiên mọc đẹp, hoa lên đều nhưng để cả chùm hoa nở đúng thời khắc giao thừa, tỏa hương đón chào xuân mới lại là điều bí mật mà ít ai biết được nguyên nhân (?!).
Suốt những năm đầu và giữa thế kỷ 20, các gia đình giàu có ở Hà Nội, tết đến, ngoài cành đào cây quất phải có bát thủy tiên nở hoa trắng muốt. Chơi hoa thủy tiên khó nhất là ở khâu gọt tỉa. Để có được những bát thủy tiên đẹp, trước tết cả tháng phải mua củ thủy tiên, sau gần một tháng trời chăm sóc gọt tỉa, củ thủy tiên mới nảy những mầm xanh mang nhánh hoa trắng muốt nở vào dịp tết.
Thế rồi bẵng đi vài chục năm, người Hà Nội không có hoa thủy tiên chơi. Cho đến những năm 1990, thủy tiên mới được nhập trở lại Việt Nam. Nhưng lúc đó, những lão nhân tinh hoa gọt tỉa thủy tiên đã già và thú chơi thủy tiên cũng phần nào phai nhạt. Sau gần 20 năm quay trở lại, thủy tiên giờ đây lại được người ta chọn làm thứ hoa sang trọng bày trong nhà dịp tết, tuy cách thức chơi hoa phần nào đã khác xưa.
Thủy tiên nở hoa trắng muốt đúng dịp tết.
Làng Nghi Tàm (Hà Nội) vốn nổi tiếng về nghề nuôi cá chọi và trồng cây cảnh. Chịu ảnh hưởng của cơn lốc đô thị hóa, nuôi cá chọi lay lắt còn lại vài nhà, cây cảnh thì cũng chỉ những loại cây bán theo mùa. Nhưng cũng gần 20 năm nay, làng Nghi Tàm phục hồi được nghề gọt tỉa thủy tiên phục vụ tết.
Đầu những năm 1990, củ thủy tiên được nhập trở lại nhưng vẫn ít người dám chơi thứ hoa cao cấp này. Lúc đó, anh Duyên - một người đàn ông thiệt thòi vì mất một chân, nhưng lại có đôi bàn tay rất khéo, đã tìm đến một ông bác trong họ vốn là người tài hoa gọt tỉa thủy tiên từ thời Pháp để xin học nghề.
Tìm đến nhà anh, ngôi nhà ba tầng 20 năm trước đây vẫn còn mấp mé mặt hồ Tây, thì nay đã lùi sâu sau khách sạn qua cơn sốt đất lấn hồ từng ấy năm. Nâng niu củ thủy tiên mới nhập về, anh kể từng cách thức để làm sao có được bát thủy tiên đẹp trị giá cả triệu đồng. Củ thủy tiên, trước tết khoảng 25 ngày thì đem giũ lớp đất ở gốc, ủ vào cát hoặc trấu cho nảy mầm. Sau vài ngày, bóc bớt lớp áo bên ngoài, ngâm nước mưa được thay hàng ngày để giữ cho củ trắng.
Theo dõi sự phát triển của mầm cùng với thời tiết để bóc từng lớp áo, hướng cho các nhành hoa mọc theo ý mình. Khi những nhánh hoa đã mọc ra, hằng ngày lại phải theo dõi rồi dùng dao “cù” hay “gãi” cho nhánh mọc đẹp.
Anh Duyên tâm sự, nghề tỉa hoa thủy tiên giờ đây khác xưa nhiều, vì cách chơi của nhiều người giờ cứ thấy cành hoa nào mọc cao vống lên như lúa ngoi mới chọn mua, họ cho như thế là “cây khỏe”. Thế nên mỗi năm, anh chỉ tỉa khoảng hơn hai trăm củ. Hỏi anh về kỹ thuật kìm, hãm cho hoa nở vào đúng giao thừa, anh bảo, kinh nghiệm làm nghề từng ấy năm, anh chỉ thấy kích cho hoa mọc nhanh thì dễ, chứ kìm cho hoa chậm nở là rất khó. Nhưng cứ đến khoảng 25 tết là anh biết được bát thủy tiên nào sẽ nở đúng mùng một, nhưng để nở đúng giao thừa thì đúng là chịu.
Đầu tiên phải kể đến đôi bàn tay khéo léo của người gọt tỉa thủy tiên sao cho củ lên mầm, trổ hoa vào dịp sát tết. Sau đó, những cánh hoa được kìm lại bằng lòng trắng trứng gà hoặc nhựa đu đủ, khiến cho bông hoa không thể bung cánh mà ngậm hương ở trong, cánh hoa vẫn phát triển nhưng không nở được nên bông sẽ to.
Những năm xa xưa, vào giao thừa, nhà nhà cùng nổ pháo. Pháo nổ làm rung màng nhựa mỏng đang phủ trên cánh hoa, mỗi khi quả pháo đùng nổ to lên là lại khiến cho màng nhựa bị phá rách. Cho đến quả pháo cối cuối cùng trong bánh pháo nổ to cũng là lúc tất cả các bông hoa thủy tiên đều nở tỏa hương đón chào xuân mới.
Từ năm 1995, khi lệnh cấm đốt pháo có hiệu lực, nhiều người có sáng kiến lấy keo chấm một giọt nhỏ vào đầu cánh hoa để kìm hoa, rồi đến giao thừa thì bấm nó đi. Hoa thủy tiên sẽ nở đúng giao thừa, nhưng cánh hoa sẽ bị sứt một miếng nhỏ. Cái thú vị của những bát thủy tiên năm xưa là ra cửa đốt bánh pháo đón giao thừa, pháo nổ xong vào nhà thì hoa nở. Đó chính là bí mật nở đúng giao thừa của hoa thủy tiên.
Lê Hồng Quang
