| 
|
| Bức phác thảo “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài” |
Trong những dịp lễ hội ở Huế, người xem được chiêm ngưỡng những bộ trang phục hoàng gia nhà Nguyễn do nhà phục chế Trịnh Bách đã bỏ công sức, tiền bạc nhiều năm nghiên cứu và phục chế.
Ông còn mời những nghệ nhân cao niên cùng thiết kế khung cửi thủ công chuyên dệt một số loại lụa, gấm tơ tằm đặc biệt với những hoa văn chỉ dành riêng cho vua quan, trong đó người phải kể đến đầu tiên là ông Lê Văn Kinh - người được phong là Nghệ nhân dân gian và UNESCO xem là “Báu vật nhân văn sống”, là thợ thêu hàng đầu Việt Nam với hơn 60 năm tuổi nghề.
Cùng với bí quyết tuyệt kỹ của công việc thêu hoàng bào, ông Kinh còn được người cha truyền lại cách thêu tranh, thêu khăn, thêu màn chuyên dùng cho triều đình.
“Một thợ thêu xưa đâu chỉ biết có kim chỉ, mà còn phải biết vẽ như họa sĩ, biết may như thợ may tay lành nghề”, ông Kinh bày tỏ. Ông Kinh còn có cách thêu mà chưa một ai biết đến. Đó là bằng chỉ kim tuyến, ông đã tạo ra những bức tranh đa chiều, có độ tương phản đậm nhạt của ánh sáng.
Chẳng hạn, một bức tranh phong cảnh Huế, trên đó chỉ với một loại chỉ kim tuyến vàng trên nền gấm đen mà cầu Trường Tiền, sông Hương, con đò Huế, vầng trăng và kỳ đài hiện lên rất sinh động bởi những thay đổi từng gam sắc.
Ông nội của ông Kinh là thợ thêu Lê Chí Thành, quê ở Quốc Động, Thường Tín, Hà Tây, được triều Nguyễn triệu về kinh đô Phú Xuân trong một cuộc trưng tập thợ giỏi các ngành nghề khắp đất nước.
Cụ được giao thêu trang phục của hoàng triều và vật dụng trang trí nội thất cung điện. Cụ đã lập nên hiệu thêu Đức Thành ở TP. Huế. Cụ Lê Chí Thành đã truyền nghề thêu cho con trai Lê Văn Hỡi.
Nhờ bàn tay tài hoa và sự cần mẫn, ông Hỡi được triều đình trọng dụng và giao cho thêu nhiều tác phẩm quan trọng, trong đó có chân dung vua Thành Thái, hoàng bào vua Khải Định, các tranh thêu dùng trong những gian chính điện hoàng cung hoặc phủ trên những vật báu hoàng triều.
| 
|
| Thế Tổ Miếu - Đại Nội |
Cũng từ hiệu thêu Đức Thành, hàng trăm thợ thêu lành nghề tỏa đi làm nghề trên nhiều miền đất nước, và người thợ tài năng nhất trong số đó chính là con trai đầu của ông Hỡi là Lê Văn Kinh.
“Sống trong gia đình làm nghề thêu, mọi việc đến tự nhiên cứ như là hơi thở vậy”, ông Kinh tâm sự.
Một thời gian dài trước năm 1975, ông Kinh cùng cô em gái Bích Đào rất nổi tiếng với tranh thêu truyền thống thông qua hàng loạt cuộc triển lãm ở Sài Gòn, Đà Lạt và Đà Nẵng.
Ông càng nổi tiếng khi bức tranh thêu “Bất khuất” thể hiện tướng quân Trần Bình Trọng mặc chiến bào cầm kiếm cưỡi trên sư tử xông trận được tham gia triển lãm tại New York vào năm 1958.
Sau năm 1975, ông Kinh mở xưởng thêu xuất khẩu Cẩm Tú và đứng ra thành lập hợp tác xã thêu xuất khẩu Phú Hòa, ăn nên làm ra với các mặt hàng thêu xuất sang Liên Xô, Nhật Bản, các nước Đông Âu...
Vừa sản xuất, ông vừa mở các lớp đào tạo nghề. “Tôi đi khắp nơi bằng chiếc xe máy và phiếu mua xăng do tỉnh cấp, vừa mở lớp vừa đào tạo phụ giáo, giao việc hướng dẫn cho phụ giáo, rồi chuyển qua vùng khác mở lớp tiếp, có khi ba tháng chưa về nhà.
Học trò ở khu vực Bình - Trị - Thiên tính ra cũng hàng vạn”, ông Kinh cho biết. Nghỉ hưu vào năm 1994, ông Kinh trở về với hiệu thêu Đức Thành để phục hồi nghề của cha ông, vừa tìm học trò giỏi.
Điều mà người ta nhớ nhất ở Nghệ nhân dân gian Lê Văn Kinh không chỉ là những đường thêu điêu luyện, mà còn là chính ông đã đưa văn hóa Việt lên nền gấm. Ông trăn trở: “Thời gian không còn dài nhưng tôi vẫn muốn làm những cái mới để bổ sung cho nghề truyền thống, vừa muốn tiếp tục truyền nghề để nghề cha ông mãi mãi trường tồn nơi hậu thế”.