Bảo vệ và phát triển bền vững rừng ngập mặn

Nhân dân - 

Bao ve va phat trien ben vung rung ngap man

Trồng rừng ngập mặn ở xã Trung Bình, huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng.

Rừng ngập mặn bị xâm hại nghiêm trọng

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, vùng đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng hiện nay là những địa phương có diện tích rừng ngập mặn (RNM) bị mất nhiều nhất. Chỉ tính riêng từ năm 1960 đến 1995, Quảng Ninh, Hải Phòng đã có hơn 40 nghìn ha RNM bị mất. Hiện hai địa phương này chỉ còn hơn 15 nghìn ha RNM. Ước tính thiệt hại do việc không thể thu lợi được từ diện tích RNM bị mất (thủy sản, lâm nghiệp, đầu tư chống xói lở...) từ 10 đến 32 triệu USD mỗi năm.

Với diện tích hiện có khoảng 347 nghìn ha rừng các loại, trong đó rừng tự nhiên là 54 nghìn ha, rừng trồng gần 300 nghìn ha, khu vực đồng bằng sông Cửu Long đã hình thành và phát triển các hệ sinh thái rừng tự nhiên rất phong phú.

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, RNM tập trung ở các tỉnh Cà Mau (58 nghìn ha), Bạc Liêu (bốn nghìn ha), Sóc Trăng (ba nghìn ha), Trà Vinh (tám nghìn ha), Bến Tre (bảy nghìn ha), Kiên Giang (322 ha), Long An (400 ha)... Những năm qua, RNM ven biển bị tác động làm suy giảm nhiều do nạn phá rừng và sự xâm nhập của nước biển. Trước đây, theo thống kê, bình quân hằng năm RNM bị mất khoảng hơn bốn nghìn ha với tốc độ 5%/năm. Gần đây, công tác bảo vệ và phát triển hệ sinh thái RNM ven biển được các địa phương quan tâm thực hiện, nhất là dự án trồng năm triệu ha rừng của quốc gia và các dự án hợp tác phát triển rừng tại các vùng đất ngập nước ven biển các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh; Dự án Khu dự trữ quốc gia U Minh Thượng đã góp phần bảo vệ và phát triển RNM tốt hơn.

Tuy vậy, tại một số địa phương có RNM hiện nay vẫn xảy ra tình trạng phá rừng để khai thác gỗ và lấy đầm nuôi trồng thủy sản, đang cảnh báo về nguy cơ cạn kiệt đối với những cánh rừng. Tại tỉnh Cà Mau, mặc dù hằng năm, Hạt Kiểm lâm thuộc Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau tổ chức hàng chục nghìn lượt tuần tra, kiểm soát bảo vệ rừng; phát hiện và ngăn chặn nhiều vụ chặt phá cây rừng trái phép, song, do RNM của tỉnh có rất nhiều cửa rừng thông ra biển, cộng với thủ đoạn chặt phá và vận chuyển cây rừng ngày một tinh vi, cho nên lực lượng kiểm lâm khó tuần tra, kiểm soát.

Tình trạng phá RNM không chỉ xảy ra ở các tỉnh phía nam, nạn phá rừng phòng hộ ven biển tại một số địa phương của miền trung cũng diễn ra từ nhiều năm nay nhưng hiện vẫn chưa được ngăn chặn triệt để. Tại tỉnh Phú Yên, qua kiểm tra tại xã An Ninh Đông đã phát hiện 48 trường hợp lấn chiếm đất rừng phòng hộ với diện tích hơn 41 nghìn m2. Hàng nghìn cây phi lao có đường kính từ 10 đến 20 cm bị chặt phá để làm cọc be bờ hồ tôm. Tỉnh Khánh Hòa, RNM tại nhiều địa phương cũng đang bị tàn phá nghiêm trọng. Nhận thức được vấn đề này, từ năm 2012 tỉnh đã triển khai các mô hình phục hồi, quản lý rừng ngập mặn và thảm cỏ biển ở khu vực đầm Thủy Triều (thuộc địa bàn huyện Cam Lâm và thành phố Cam Ranh). Vườn quốc gia Xuân Thủy tỉnh Nam Định là Khu bảo tồn thiên nhiên đầu tiên của Đông - Nam Á và đại diện cho Việt Nam tham gia công ước Ramsar. Nơi đây có rất nhiều tiềm năng như bảo tồn đa dạng sinh học của mẫu chuẩn điển hình hệ sinh thái đất ngập nước ở vùng cửa sông ven biển đồng bằng châu thổ sông Hồng; là hiện trường nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế; là điểm du lịch sinh thái hấp dẫn và đặc biệt còn là nơi cung cấp nguồn lợi thủy sản phong phú. Trao đổi ý kiến với chúng tôi, Giám đốc Vườn quốc gia Xuân Thủy Nguyễn Viết Cách cho biết, để chống xâm ngập mặn bằng việc phát triển RNM, địa phương đang tập trung phát triển vốn rừng mới trên các vùng thích hợp ở vùng đệm, trồng rừng hỗn giao nhằm tôn tạo đa dạng sinh học, xây dựng rừng tiếp cận với hệ sinh thái tự nhiên, dần hoàn thiện hệ sinh thái RNM ở khu vực đạt được các chức năng tối ưu. Bên cạnh đó, tập trung phục hồi RNM trên các đầm tôm. Cùng với việc phục hồi lại rừng, địa phương cũng xác lập phương thức canh tác quảng canh phù hợp nhằm duy trì mô hình lâm ngư kết hợp có thu nhập ổn định và lâu bền.

Gắn bảo vệ rừng với phát triển sản xuất

Việc nuôi trồng thủy sản trong rừng ngập mặn đang ảnh hưởng đến công tác quản lý quy hoạch và khai thác bền vững nguồn tài nguyên rừng. Nuôi trồng thủy sản đem lại lợi ích kinh tế nhanh, nhưng hậu quả là làm suy giảm RNM, làm biến đổi môi trường đất, môi trường nước và hệ sinh thái. Bên cạnh đó, quá trình mặn xâm nhập gia tăng đã tác động các hệ sinh thái nông nghiệp truyền thống, trong khi khả năng thực thi các quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội trong khu vực chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các dự án thủy lợi trong vùng mặn hóa, vùng luân canh lúa-tôm, vùng ngăn mặn xổ phèn... chưa phát huy tác dụng trong thực tiễn, đang trở thành nỗi trăn trở của các cấp chính quyền, các ngành quản lý và người dân. Chất thải nuôi trồng thủy sản ven biển, nhất là chất thải nuôi tôm ngày càng nhiều làm gia tăng áp lực tới môi trường và độ bền vững của hệ thống canh tác thủy sản với bảo vệ hệ sinh thái RNM. Điều này nhận thấy rõ nhất tại các tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Vấn đề đặt ra là hiện nay làm thế nào để bảo vệ, khôi phục và trồng lại những khu RNM đã bị tàn phá, tiếp tục mở rộng diện tích trồng rừng mới vẫn đang là bài toán khó. Vì lợi ích kinh tế, vì kế sinh nhai, rừng vẫn có thể bị chặt phá nếu không được trông coi, giám sát chặt chẽ. Mới đây huyện đảo Lý Sơn đã khẩn trương rà soát diện tích có khả năng phục hồi và phát triển rừng ngập mặn hiện có để lập dự án triển khai thực hiện, với diện tích ít nhất từ 500 - 600 ha. Các tỉnh Hải Phòng, Quảng Ninh, Nam Định, Thái Bình, Quảng Ngãi, Khánh Hòa, Phú Yên... cũng đang có nhiều biện pháp tích cực một mặt bảo vệ tốt rừng hiện có, mặt khác trồng gây RNM mới phù hợp thổ nhưỡng từng vùng để bảo vệ đời sống và sản xuất của nhân dân.

Đề án "Khôi phục và phát triển rừng ngập mặn ven biển, giai đoạn 2008 - 2015" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, với mục tiêu thiết lập hệ thống rừng ngập mặn để phòng, chống thiên tai, bảo vệ môi trường một cách ổn định. Trong giai đoạn đầu, sẽ trồng và nâng cao chất lượng rừng với diện tích gần 40 nghìn ha, trồng thêm hơn 97 nghìn ha, nâng tổng diện tích rừng ngập mặn cả nước lên gần 31 nghìn ha vào năm 2015. Tại Hội nghị quốc gia "Khôi phục và phát triển rừng ngập mặn Việt Nam nhằm giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu" tổ chức mới đây, đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng, với bờ biển và những đồng bằng dài có nhiều sông ngòi, Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Hơn một phần ba dân số và khoảng 16% diện tích đất sẽ bị ảnh hưởng nếu mực nước biển dâng cao.

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định về việc ban hành Quy chế quản lý rừng trong đó quy định rõ trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng ngập mặn, tạo điều kiện bảo tồn và phát huy hệ sinh thái bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng sự chỉ đạo của Nhà nước, đầu tư cho các hệ sinh thái vùng bờ biển thông qua công tác bảo vệ và phát triển RNM được xem là giải pháp hữu hiệu và lâu dài. Đây cũng chính là đầu tư cho hạ tầng cơ sở và cho tương lai ngành nông nghiệp ven biển nói riêng và cuộc sống của người dân nói chung, trong nỗ lực chung chống lại biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức lớn đối với chúng ta.


Tin mới