(Toquoc) – Một vụ xô xát giữa công nhân Duy Ngô Nhĩ và Hán tại một nhà máy Quảng Đông đã dẫn tới cuộc bạo loạn nghiêm trọng tại Tân Cương.
Từ ngày 5/7, tại Urumqi, thủ phủ Khu tự trị Tân Cương, đã xảy ra bạo loạn. Theo Tân Hoa xã ngày 7/7, số thương vong trong các vụ bạo lực lên tới hơn 1.200 người, trong đó có 156 người chết và 1.080 người bị thương. Trong cuộc họp báo chiều 6/7, Giám đốc Sở Công an Tân Cương Lưu Dược Hoa cho biết những kẻ gây rối đã đốt phá hơn 260 xe ô tô, trong đó có 190 xe buýt, 10 xe taxi và 2 xe cảnh sát. Hơn 200 cửa hàng và 14 ngôi nhà đã bị các phần tử bạo loạn phá hủy. Cảnh sát đã bắt giữ 1.434 đối tượng tình nghi liên quan các vụ bạo lực này.
Người biểu tình đốt xe cảnh sát
Ngày 7/7, Bí thư Khu tự trị Tân Cương, ông Vương Lạc Tuyền cho biết lệnh giới nghiêm được ban hành tại Urumqi, từ 21h tối 7/7 đến 8h sáng 8/7, nhằm ngăn chặn các vụ bạo loạn leo thang.
Theo Tân Hoa xã, nhiều người dân địa phương đã di chuyển trong trạng thái hoảng loạn ở sân ga Phương Nam và một số địa điểm khác. Lúc này, toàn bộ các cửa hàng mặt đường đều đóng cửa. Nhiều người đổ xô đến bệnh viện nhân dân thành phố để tá túc.
Nguồn tin cảnh sát cho biết chính quyền địa phương đã huy động lực lượng an ninh 20.000 người, gồm cảnh sát vũ trang, cảnh sát đặc nhiệm, lính cứu hỏa và binh sĩ quân đội để lập lại trật tự trong thành phố. Theo ông Lưu Dược Hoa, nhiều trạm kiểm soát đã được thiết lập bổ sung tại các khu vực chủ chốt ở Urumqi và một số vùng ngoại ô để ngăn chặn bạo lực tái bùng phát. Cảnh sát cũng thu thập được một số thông tin cho thấy các đối tượng gây rối đang âm mưu tiếp tục kích động bạo loạn ở một số thành phố khác trong khu vực.
Thủ phạm là lực lượng nào?
Cùng ngày, chính quyền Khu tự trị Tân Cương cho biết có bằng chứng cho thấy nhóm ly khai thiểu số Đại hội Duy Ngô Nhĩ Thế giới (WUC), có trụ sở tại Munich (Đức), đã lập kế hoạch và chỉ đạo vụ bạo loạn. Tuyên bố của chính quyền Khu tự trị Tân Cương nêu rõ: "Đây là vụ bạo lực có tổ chức, được lên kế hoạch từ trước và được chỉ đạo trực tiếp từ nước ngoài". Cảnh sát Tân Cương cho biết, đứng đầu nhóm này là bà Rebiya Kadeer, bị bắt năm 1999 với tội danh gây tổn hại đến an ninh quốc gia. Người phụ nữ này được thả năm 2005 để sang Mỹ chữa bệnh.
Phát biểu trên truyền hình, Chủ tịch Khu tự trị Tân Cương, Nur Bekri, tố cáo các lực lượng khủng bố, ly khai và cực đoan đã lợi dụng vụ bất đồng giữa các công nhân người Duy Ngô Nhĩ và người Hán tại một nhà máy sản xuất đồ chơi ở tỉnh Quảng Châu để kích động bạo loạn. Hãng China News Service dẫn lời ông Nu Bekri nói: “Tân Cương sẽ ngăn chặn bạo lực lây lan bằng cách sử dụng những những biện pháp, phương thức mạnh mẽ nhất, bảo vệ sự ổn định khu vực".
Trong diễn biến liên quan, cảnh sát Thiều Quang (tỉnh Quảng Đông) đã bắt giữ 13 đối tượng tham gia cuộc ẩu đả lớn ngày 26/6 giữa các công nhân người Duy Ngô Nhĩ và người Hán tại xưởng sản xuất đồ chơi ở Thiều Quang, trong đó có tin hai người Duy Ngô Nhĩ đã thiệt mạng. Hai đối tượng khác bị bắt giữ vì cố tình loan tin đồn trên mạng Internet rằng các công nhân người Tân Cương đã cưỡng bức hai nữ công nhân.
Ngày 7/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Tần Cương tuyên bố các vụ gây bạo lực tại Khu tự trị Tân Cương không phải là một cuộc biểu tình hòa bình mà là hành động phá hoại. Trong cuộc họp báo thường kỳ tại Bắc Kinh, ông Tần Cương nói: "Những ai gọi vụ bạo lực này là một cuộc biểu tình hòa bình là hành động đổi trắng thay đen hòng đánh lừa dư luận". Ông Tần Cương còn khẳng định chính quyền sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi cho các phóng viên trong và ngoài nước đưa tin về tình hình Khu tự trị Tân Cương. Nhằm phục vụ hoạt động tác nghiệp của các phóng viên trong và ngoài nước, từ chiều 6/7, chính quyền địa phương đã mở một trung tâm thông tin với hơn 50 máy tính kết nối Internet. Một phát ngôn viên của chính quyền địa phương cho biết Văn phòng thông tin của Chính phủ Trung Quốc đã sắp xếp cho khoảng 60 phóng viên nước ngoài tới đưa tin tại Tân Cương.
Ông Tần Cương cũng kịch liệt lên án hành động tấn công các phái bộ ngoại giao của nước này ở Hà Lan và Đức. Hai cơ quan lãnh sự của Trung Quốc ở La Hay (Hà Lan) và Munich (Đức) đã phải đóng cửa vì lý do an ninh sau khi bị những người biểu tình ném đất đá vào bên trong.
Cộng đồng quốc tế đã bày tỏ quan ngại trong bối cảnh bạo động sắc tộc tại khu vực Tân Cương. Liên hiệp quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) kêu gọi tất cả các bên liên quan kiềm chế.
Bà Navi Pillay, quan chức hàng đầu về nhân quyền của Liên hiệp quốc, đã hối thúc các nhà lãnh đạo dân sự người Duy Ngô Nhĩ và người Hán cũng như nhà chức trách Trung Quốc "thể hiện sự kiềm chế" để ngăn ngừa tình trạng bạo lực lan rộng hơn tại Tân Cương”.
Liên minh châu Âu ngày 7/7 cũng kêu gọi tất cả các bên tại Tân Cương kiềm chế. Tuyên bố của Thụy Điển, nước hiện giữ chức Chủ tịch luân phiên EU, có đoạn: "EU bày tỏ quan ngại mạnh mẽ về vụ bạo động này. EU kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và tình hình hiện nay phải được giải quyết một cách hòa bình". Tuyên bố cũng cho hay EU "tiếp tục theo sát các diễn biến".
Tổ chức Hội nghị Hồi giáo (OIC) kêu gọi Bắc Kinh điều tra "những vụ việc nghiêm trọng này và nhanh chóng đưa những kẻ phải chịu trách nhiệm ra tòa”.
Tại Trung Á, chính quyền Kazaktan đã cảnh báo người dân nước này không nên tới khu vực bạo loạn Tân Cương của Trung Quốc. Cùng ngày, những người Duy Ngô Nhĩ sống tại Kyrgyzstan cho biết họ đang theo dõi sát tình hình ở Tân Cương trước tình cảnh của những người cùng dân tộc sống bên kia biên giới.
Hãng ANSA đưa tin, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã bỏ dự hội nghị G-8 tại Italia về nước do tình hình bạo động tại Tân Cương./.
Linh Hương
Vài nét về khu tự trị Tân Cương (Xinjiang)
Tân Cương là một đơn vị hành chính dưới hình thức khu tự trị lớn nhất của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Địa danh "Tân Cương" có nghĩa là "biên giới mới", là một tên đã được dùng từ thời Thanh Triều vào khoảng thế kỷ 18. Rộng 1,66 triệu km2, Tân Cương nằm ở biên giới phía Tây Trung Quốc, giáp các nước Cộng hòa Hồi giáo Trung Á. Đây là vùng đất có nhiều tài nguyên như dầu hỏa và khí đốt. Dân số khu vực Tân Cương khoảng 20 triệu người, trong đó, 8,3 triệu người Duy Ngô Nhĩ. Bên cạnh đó, còn có cộng đồng người Hồi giáo nói tiếng Thổ.
