Vụ bạo loạn tại Urumqi đột ngột bùng phát từ đêm 05/7 sau khi 1.000 đến 3.000 người tập trung tại Quảng trường Nhân dân, nhằm phản đối cái chết của những công nhân người Duy Ngô Nhĩ hôm 25/6. Những người trong nhóm bạo loạn tấn công vào bất cứ ai, từ những người đi xe buýt, người đang ở trong nhà, thậm chí là phụ nữ. Bạo loạn lan sang thành phố Kashgar (một thành phố khác của Tân Cương), nhưng cảnh sát đã nhanh chóng được huy động để giải tán các nhóm quá khích gồm hơn 200 người tụ tập tại nhà thờ Hồi giáo Id Kah.
Những người tham gia biểu tình quá khích sử dụng dao, gạch đá và gậy gộc để đập phá xe cộ và cửa hàng, đồng thời đụng độ với lực lượng an ninh. Tổng cộng 261 chiếc xe các loại đã bị đốt phá, bao gồm 190 xe buýt, 10 xe taxi và hai xe của cảnh sát. Ngoài ra còn có 203 cửa hàng và 14 ngôi nhà bị phá hủy trong vụ bạo loạn này.
Tính đến ngày 07/7, số người thiệt mạng trong vụ bạo loạn này đã lên tới 156 người bao gồm 129 đàn ông và 27 phụ nữ. Ngoài ra còn có 1.080 người bị thương.
Những cuộc bạo loạn trên lãnh thổ Trung Quốc diễn ra không nhiều. Cuộc bạo loạn tại khu tự trị Tân Cương diễn ra giữa người Duy Ngô Nhĩ và người Hán với mục đích tách khỏi Trung Quốc và thành lập một quốc gia Hồi Giáo riêng.
“Tất cả diễn ra theo một kịch bản. Những gì diễn ra tại Tây Tạng vào tháng 3 năm ngoái, thì năm nay lại lặp lại ở Tân Cương. Cả hai cuộc bạo động này đều như nhau, đều cùng một kịch bản. Tuy nhiên, chỉ khác ở chỗ là trong cuộc bạo loạn tại Tân Cương lãnh đạo và cảnh sát Trung Quốc đã tạm thời dập tắt chỉ trong thời gian ngắn, trong khi đó vụ bạo loạn tại Tây Tạng diễn ra hơn 1 tuần”, ông Andrey Ostrovskiy khẳng định.
Trưa hôm qua (07/7), bạo loạn đã tiếp diễn tại nhiều địa điểm ở Urumqi . Với dao và dùi cui, vài ngàn người biểu tình đã diễu hành dọc theo đường Youhao và Guangming hướng về Erdaoqiao Roadin, Urumqi. Những người biểu tình, hầu hết là người Hán Trung Quốc, đã la hét “bảo vệ nhà chúng tôi, bảo vệ các thành viên gia chúng tôi”.
Ngày 7/7, Bí thư Khu tự trị Tân Cương, ông Vương Lạc Tuyền cho biết lệnh giới nghiêm sẽ được ban hành tại Urumqi, thủ phủ Khu tự trị Tân Cương, từ 21 giờ tối ngày 07/7 đến 8 giờ sáng 8/7 nhằm ngăn chặn các vụ bạo loạn leo thang.
Cuộc bạo loạn tại khu tự trị Tây Tạng bùng phát tại Thủ phủ Lahsa vào tháng 3/2008. Cuộc bạo loạn này đã làm18 người dân và một cảnh sát bị thiệt mạng. Ngoài ra còn có 241 cảnh sát và 382 dân thường bị thương, trong đó 23 cảnh sát và 58 dân thường bị thương nặng.
Theo thống kê của Tân Hoa Xã, những kẻ bạo động đã đốt phá 7 trường học, 5 bệnh viện và 120 nhà dân, đốt 64 xe, cướp phá 908 cửa hàng, gây thiệt hại tổng cộng hơn 244 triệu NDT (khoảng 34,59 triệu USD). Chính quyền Trung Quốc buộc tội Lãnh đạo tinh thần người Tây Tạng Đạt Lai Lạt Ma âm mưu tách Tây Tạng khỏi lãnh thổ Trung Quốc và phải chịu trách nhiệm về các cuộc bạo động đã diễn ra.
Ông Ostrovskiy nhấn mạnh rằng, những cuộc bạo động tương tự có thể lại sẽ bùng phát trong thời gian tới.
“Vấn đề Tây Tạng là vấn đề muôn thuở, còn vấn đề Tân Cương cũng khá trường kỳ. Hiện nay, những tổ chức theo khuynh hướng chủ nghĩa phân lập vẫn còn tồn tại khá nhiều. Vấn đề lãnh thổ Trung Quốc sẽ ngày càng trầm trọng hơn, thậm chí những cuộc bạo động sẽ lại bùng phát”, ông khẳng định.
Khu tự trị Tân Cương nằm ở vùng biên giới phía tây bắc Trung Quốc được thành lập từ thời nhà Thanh. Vùng đất này có diện tích trên 1,6 triệu km vuông (lớn nhất trong số các tỉnh và khu khác tại Trung Quốc). Tại đây có khoảng 20 triệu người sinh sống, trong đó 45% là người Duy Ngô Nhĩ và 40% là người Hán, còn lại là các dân tộc thiểu số.
