Quy trình để ra một cuốn sách từ trước đến nay không thay đổi và thoạt nhìn vẫn có vẻ rất "chắc chắn". Đó là: Tác giả đưa bản thảo, nhà xuất bản đọc duyệt, rồi xin giấy phép cho in ấn, phát hành. Trong những năm qua, các nhà xuất bản đều tự hạch toán, tổ chức biên tập, in ấn, đưa sách ra thị trường. Thiếu vốn, vả lại văn hóa đọc, nhất là với sách văn học thời nay bị lép vế so với nhiều phương tiện nghe nhìn hiện đại khác nên một số nhà xuất phải dựa vào "đầu nậu" trong khâu in ấn, phát hành. Họ chủ yếu chỉ đảm nhiệm khâu biên tập, xin giấy phép để được hưởng "quản lý phí", mà số tiền đó lại không nhiều nhặn gì (thường từ 1 đến 1,5 triệu đồng cho một cuốn sách khoảng 300 trang).
Bởi vậy, ở nguồn thu chính này, một số nhà xuất bản cố gắng làm càng nhiều đầu sách càng tốt. Trong khi đó “đầu nậu” lại thiên về thị trường, "đánh hơi" được cuốn nào mùi mẫn, thậm chí tạo ra "xì căng đan" để bạn đọc chú ý, là đầu tư, bất kể nội dung có độc hại hay không. Ở đây cũng cần nói đến khâu cấp giấy phép xuất bản, vẫn còn nhiều điều bất cập. Đơn vị cao nhất thẩm định và cấp giấy phép là Cục Xuất bản, thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông. Thực ra Cục này không trực tiếp xem xét nội dung từng bản thảo, mà chỉ ký duyệt các danh mục đầu sách theo định kỳ từng quý các nhà xuất bản đưa lên. Cách làm này có lợi là nhanh gọn cho các nhà xuất bản, song vai trò kiểm duyệt nhà nước của khâu "chốt chặn cuối cùng" các văn hóa phẩm lại chưa được coi trọng đúng mức.
Những sai sót về xuất bản không ngừng gia tăng thời gian qua cho thấy, đã đến lúc các nhà xuất bản cần siết chặt lại các khâu biên tập, xét duyệt và liên kết với “đầu nậu”. Ở tầm vĩ mô, Nhà nước cần ban hành những chính sách phù hợp, quy định cụ thể sát thực hơn, nhằm nâng ngành này lên một tầm cao mới. Có như vậy, việc xuất bản văn hóa phẩm ở nước ta nói chung và sách văn học nói riêng mới thực sự phát triển lành mạnh và đi đúng quỹ đạo.
Phạm Quang