Hàng thiệt - thiệt đủ đường!
Theo nhận định của đại diện các đơn vị XB, trình độ làm sách giả đang "tiến một bước dài" do sự phát triển của công nghệ, các thiết bị in ấn hiện đại, nhất là với các sản phẩm được sử dụng trong việc phục vụ học tập và giảng dạy ngoại ngữ. Những đầu sách ngoại văn được in giấy chất lượng cao, màu sắc đẹp trước đây vốn là "thử thách" của giới làm sách giả, nhưng hiện nay đã trở thành chuyện "xưa rồi Diễm!". Trang bị đầy đủ phương tiện, các "nhà in" không phép đã thu hẹp khoảng cách với những sản phẩm thứ thiệt. Tốc độ sao chép nhanh, quy mô lớn, chất lượng sách được nâng cao, thời gian tung sách ra thị trường nhanh, đã "ăn đứt" thời hạn một tháng nhập khẩu của các đơn vị mua bản quyền. Không tốn tiền bản quyền, không giấy phép XB, không mất phí biên tập... lại cung ứng trước, nên đương nhiên sách giả sẽ làm mưa làm gió.
Triển lãm sách không có tác quyền tại KS Continental TP.HCM sáng 9/7
Đại diện NXB Oxford, ông Võ Đại Phúc đã cập nhật những "dị bản" mới nhất của sách giả. Sách được in như sách gốc, chất lượng và hình ảnh đạt gần 80% - 90% so với sách thật mà chỉ những người trong nghề mới phát hiện được. Đáng nể nhất là loại sách giả in song ngữ tiếng Việt, tiếng Anh, ghi rõ ràng tên tác giả nước ngoài và tên người dịch sang tiếng Việt mà không hề có hợp đồng chuyển nhượng tác quyền của tác giả hoặc đại diện NXB nước ngoài tại VN... Nhưng đáng lo ngại hơn cả là khi các đầu nậu làm sách giả đã tùy tiện thay đổi, thêm bớt nội dung, thậm chí dịch sai.
Những vi phạm kiểu này ngày càng nhiều, và trở thành mối lo ngại của các NXB nước ngoài khi quyết định chuyển nhượng bản quyền những đầu sách có giá trị tại VN. Số liệu thống kê của Khối liên minh quốc tế về sở hữu trí tuệ (IIPA) cho thấy, trong năm 2008, bên cạnh băng đĩa, sách là sản phẩm bị vi phạm bản quyền nhiều nhất, trong đó, VN được xếp vào một trong những nước có mức vi phạm cao nhất thế giới.
Tìm "thuốc" ở đâu?
Thu hẹp sự chênh lệch về giá giữa sách gốc và sách giả là một trong những giải pháp được thực hiện đầu tiên, trong nhiều nỗ lực nhằm giảm thiểu những khó khăn cho các đơn vị bị xâm hại. Trước đây, phần lớn giá của sách gốc vẫn còn khá cao so với thu nhập của đa số người VN, nhất là với học sinh, sinh viên. Do vậy, giải pháp được chọn là đàm phán với các NXB nước ngoài, cung cấp số lượng lớn sách ngoại văn theo giá ưu đãi đặc biệt, nhằm đưa ra mức giá hợp lý nhất. Ngoài việc chủ động đặt hàng với số lượng lớn, tiết kiệm chi phí, nhiều bộ giáo trình dạy tiếng Anh dành cho học sinh tiểu học của các NXB Oxford, Cambridge... được hợp tác và tổ chức in ấn tại VN. Cách làm này đã giảm được 70% giá sản phẩm so với sách nhập khẩu, nhưng vẫn giữ chất lượng tương đương. Tuy nhiên, những cố gắng của các đơn vị XB và phát hành vẫn không giúp cải thiện tình hình.
Từ đầu năm 2009, số lượng các đầu sách bị xâm phạm bản quyền xuất hiện nhiều hơn trên thị trường. Ngay tại hội thảo, các đơn vị đã trưng "bằng chứng" những sản phẩm làm nhái, trong đó NXB Cambridge bị copy 61 tựa, NXB Mc Graw – Hill có 97 tựa, NXB Cengage có 30 tựa, NXB Macmillan có 44 tựa, NXB Pearson có 25 tựa... Và nhiều nhất là NXB Oxford, có 206 tựa sách bị công khai vi phạm bản quyền, với danh tính, đơn vị cụ thể. Theo đó, phần lớn sách giả được xuất bản và phát hành từ các NXB như Đồng Nai và đơn vị liên kết Công ty TNHH phát hành sách Sài Gòn, nhà sách Quỳnh Mai (474 Nguyễn Thị Minh Khai, Q.3, TP.HCM), NXB Lao Động và đơn vị liên kết nhà sách Minh Cường (Hà Nội)... Tuy nhiên, ngoài việc lên tiếng với công luận, với báo chí, các NXB nước ngoài chưa có hành động cụ thể nhằm phối hợp với các cơ quan chức năng tìm cách ngăn chặn tình trạng này.
Ông Vũ Mạnh Chu - Cục trưởng Cục Bản quyền sở hữu trí tuệ lưu ý, hiện hệ thống pháp luật bảo vệ tác quyền và XB đã có những thay đổi với mức chế tài cao nhất là 500 triệu đồng. Để tìm "thuốc" trị hiệu quả, không thể chỉ bắt đầu từ quyết tâm của những đơn vị hại, mà cần có sự phối hợp hiệu quả với cơ quan quản lý địa phương. Bởi lên tiếng "suông" chỉ là cách làm... bị động.
Cẩm Lệ