Diệp Văn Sơn
(TBKTSG) - Nhân đọc bài “Có phải có học vị cao là lãnh đạo giỏi?” (mục Ý kiến, TBKTSG số ra ngày 11-3-2010). Tôi rất đồng tình với ý kiến của tác giả bài báo này.
PGS.TS. Lê Đức Ngọc (Giám đốc Trung tâm Kiểm định, Đo lường và Đánh giá chất lượng giáo dục thuộc Hiệp hội các trường đại học - cao đẳng ngoài công lập Việt Nam), tác giả bài báo trên đã viết: “Về việc sử dụng văn bằng, chứng chỉ phải nhận rõ đây mới là “giấy chứng nhận trình độ học vấn”, còn năng lực của người có văn bằng, chứng chỉ đó là một việc có thể không tương ứng.
Vì vậy, việc sử dụng văn bằng, chứng chỉ chỉ nên là điều kiện cần để xem xét tuyển chọn và phân công trách nhiệm ban đầu mà thôi. Trong thực tiễn, sau thời gian thử việc, bao giờ cũng có sự tuyển dụng hay phân công trách nhiệm lại, phù hợp với năng lực thực chất”.
Có các năng lực cơ bản cần thiết cho công chức, giúp họ có khả năng hoàn thành nhiệm vụ một cách chủ động và sáng tạo trong bối cảnh đầy thách thức hiện nay và tương lai như năng lực tư duy (nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, lập luận, đưa ra giải pháp); năng lực hành động (khả năng tổ chức thực hiện công việc hiệu quả, hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện thực tiễn phức tạp); năng lực giao tiếp; năng lực học tập, tiếp thu, đổi mới, sáng tạo, phát triển. Những năng lực này, rõ ràng trong quá trình học để lấy bằng thạc sĩ, tiến sĩ chưa hẳn đã được dạy hoặc tích lũy được.
Thiết nghĩ, nếu muốn có một đội ngũ công chức có năng lực thật sự nên tổ chức thi tuyển đầu vào nghiêm ngặt, khoa học, khách quan hơn đối với công chức so với thời gian vừa qua. Nên chăng tổ chức những cơ quan độc lập lo việc thi tuyển công chức.
Dựa vào kết quả thi đó cơ quan cần tuyển dụng chiếu theo yêu cầu của cơ quan mình để thực hiện việc tuyển dụng. Ngoài ra, đối với các chức vụ lãnh đạo cần tổ chức thi tuyển cạnh tranh vào một chức danh nào đó. Trước mắt cho thí điểm thi tuyển trưởng, phó phòng, dần dần mở rộng đến phó, chánh giám đốc sở, vụ trưởng, vụ phó, cục trưởng, cục phó... Cũng cần bổ sung chế định sát hạch công chức định kỳ hoặc đột xuất.
Việc đòi hỏi công chức phải có bằng cấp cao vô hình trung làm bùng nổ vấn nạn mua bằng, bằng giả hay học giả bằng thật.
Lao động của công chức là loại hình lao động đặc biệt vì thế nó phải được điều chỉnh một cách đặc biệt, không thể đồng nhất với các loại hình lao động khác. Muốn làm công chức phải chấp nhận “luật chơi nghiêm khắc hơn”.
Vấn đề còn lại ở đây là chế độ đãi ngộ vật chất cũng như tinh thần phải tương xứng với “luật chơi” đó để bảo đảm thu hút lao động giỏi vào cơ quan công quyền.
Theo kinh nghiệm nhiều nước, cần nhanh chóng bãi bỏ chế độ tuyển dụng công chức suốt đời. Nước Nhật là quốc gia điển hình về áp dụng chế độ tuyển dụng công chức suốt đời, nhưng qua trên chục năm liên tục suy thoái kinh tế đã ngộ ra, một trong những nguyên nhân đưa đến sự trì trệ là do áp dụng chế độ này. Trung Quốc có những nét khá tương đồng với ta về tính bao cấp trong thực thi chế độ nhân sự. Nhưng để phát triển, vì nhu cầu tăng trưởng cao, nước này đã không ngần ngại bỏ chế độ biên chế đối với mọi loại hình lao động kể cả cán bộ, công chức để thực hiện chế độ hợp đồng linh hoạt.