Bàn về thần tượng trong giới trẻ hiện nay

Pháp luật & Xã hội - 04/09/2012 14:00

(PL&XH) - Một ngôi sao ca nhạc, một cầu thủ bóng đá hay một chính trị gia tít bên tận trời tây mà họ chưa một lần gặp mặt cũng có thể trở thành thần tượng, tùy thuộc vào lĩnh vực mà họ đang mơ ước, học hỏi để đạt tới.

Thời gian qua, một số bạn trẻ đã có những hành vi bắt chước, cổ vũ cho tên giết người Lê Văn Luyện. Thậm chí một vụ án giết người xảy ra ở Thanh Hóa, khi bị bắt, câu trả lời của hung thủ với cơ quan công an như sau: “Cháu có họ hàng với Lê Văn Luyện và muốn nổi tiếng như anh Luyện”. Rồi xuất hiện những bài hát, những lời nói liên quan đến tên giết người này khiến cho những người có suy nghĩ đều phải đặt ra câu hỏi: Giới trẻ hiện nay quan niệm về thần tượng như thế nào?

Trước hết, chúng ta cần xác định rằng: Sống có thần tượng là một nhu cầu trong đời sống của thanh niên. Thần tượng có khi là một ánh hào quang bất chợt nào đó, chỉ có thể vụt sáng rồi tắt ngấm, cũng có thể là một hình mẫu, một mô thức trong lĩnh vực cụ thể như học tập, làm việc, hay sự lập nghiệp phi thường của ai đó.



Một ngôi sao ca nhạc, một cầu thủ bóng đá hay một chính trị gia tít bên tận trời tây mà họ chưa một lần gặp mặt cũng có thể trở thành thần tượng, tùy thuộc vào lĩnh vực mà họ đang mơ ước, học hỏi để đạt tới. Cũng có người, thần tượng là những đấng vô hình mang tính tâm linh (Đức Phật, Chúa Giesu), người ta tin vào đó để tôn thờ, để sùng kính, để làm chỗ dựa về tinh thần trong đời sống hàng ngày. Vấn đề nằm ở chỗ là người hâm mộ cần biểu hiện và kiểm soát sự ngưỡng mộ của mình như thế nào, để phù hợp với cộng đồng, không gây hại cho xã hội.

Qua đó có thể thấy, việc tạo ra thần tượng cho mình là đáng được trân trọng. Khi người ta gặp những áp lực hay khủng hoảng, lúc đó có thể thần tượng là chỗ dựa để thoát khỏi tình trạng bấn loạn, vững vàng vượt qua thời điểm khó khăn. Tuy nhiên, quan niệm về hình mẫu thần tượng cũng rất khác nhau qua từng giai đoạn phát triển của xã hội. Vậy quan niệm thần tượng trong giới trẻ hiện nay như thế nào? Và sự tiếp nhận chọn lọc thần tượng, văn hóa ngưỡng mộ ra sao? Đây là vấn đề chúng ta cần phải đánh giá, xem xét lại.

Chúng ta đều biết, hình mẫu thần tượng được tạo ra phụ thuộc hoàn toàn vào lý tưởng sống của cá nhân đó. Lý tưởng sống đẹp, thì tạo ra thần tượng đẹp mang tính tích cực. Ngược lại, nếu khủng hoảng hay bế tắc về lý tưởng sống thì thần tượng chắc chắn sẽ mang tính tiêu cực, cuồng nộ. Vì vậy, quá trình tích lũy văn hóa trong cuộc sống hàng ngày và yếu tố gia đình xã hội, là điều kiện góp phần định hình lý tưởng sống, tạo nên thần tượng tương xứng với tầm nhận thức và nền tảng văn hóa của con người đó.


Trở lại một số sự việc đã xảy ra, chúng ta thấy đang có biểu hiện khủng hoảng về lý tưởng sống, lệch lạc trong việc xây dựng hình mẫu thần tượng ở giới trẻ. Bắt chước làm theo các hành vi, tôn thờ những tên tội phạm giết người một cách vô thức, dẫn đến những vụ án mà cấp độ dã man, vô nhân tính được nhân bản.

Những điều này chứng minh cho nhận định về lý tưởng sống và hình mẫu của phần lớn thanh thiếu niên hiện nay đang có vấn đề, chủ nghĩa vật chất và lối sống ích kỷ cho bản thân đang được lên ngôi, các giá trị về văn hóa, nhân văn bị bỏ qua. Vậy nguyên nhân sai lệch về lý tưởng sống và thần tượng một cách tiêu cực, gây ra nguy hiểm cho cộng đồng, tạo nên những lo ngại trong xã hội là do đâu? Tất nhiên có nhiều nguyên nhân, nhưng đầu tiên phải kể đến là nhân tố gia đình, cuộc sống thường nhật, sự phân hóa giàu nghèo...

Nhưng nếu chỉ đổ lỗi cho sự giáo dục từ phía gia đình thôi, thì e rằng chưa chính xác. Bởi trong xã hội hiện nay có quá ít nơi dành cho các bạn trẻ muốn cảm thụ các giá trị văn hóa, để hình thành các giá trị sống chân-thiện-mỹ, có ích cho gia đình, xã hội. Các buổi nói chuyện của các chuyên gia tâm lý, hay các diễn đàn chuyên đề về cuộc sống cho các bạn trẻ được giao lưu về vấn đề này gần như không được tổ chức.

Hãy nhìn vào sự giáo dục, định hướng lý tưởng và nhân cách cho các em trong hệ thống nhà trường xem sao. Rõ ràng, đã qua rồi cái thời xây dựng, tạo nên các hình tượng cách mạng, anh hùng trong chiến đấu. Và sự thật là hình tượng anh hùng cách mạng không còn hấp dẫn, không phù hợp với xã hội giai đoạn phát triển mạnh mẽ về kinh tế và khoa học kỹ thuật như hiện nay nữa. Nên việc hướng lớp trẻ noi theo các hình tượng đó đã trở nên giáo điều, lạc hậu.

Bởi các em bây giờ có cái nhìn rộng hơn và tự do hơn trong việc tiếp nhận các giá trị văn hóa của nhiều vùng miền khác nhau trên thế giới. Các định dạng thần tượng cũng mang nhiều sắc thái, đa dạng hơn trước rất nhiều. Vì vậy, đòi hỏi những người có trách nhiệm xây dựng và hoạch định văn hóa phải bám sát cuộc sống, hiểu được sự thay đổi và phát triển tâm lý của giới trẻ của từng giai đoạn xã hội như thế nào. Từ đó, mới mong định hình các giá trị văn hóa thần tượng cho lớp trẻ được.

Còn một điều cũng hết sức quan ngại, góp phần tạo nên “thần tượng ảo” như hiện nay, đó là sự khai thác một cách thái quá về những vụ án cướp-giết-hiếp của báo chí, truyện và phim ảnh. Chính sự thái quá đó đã vô tình cổ xúy cho các hành vi phạm tội, gây nên sự ngộ nhận về thần tượng đối với một số thanh thiếu niên đang trong tình trạng mất phương hướng về lẽ sống. Từ đó, các hội chứng về “cuồng thần tượng” xuất hiện, gây ra sự lo ngại cho xã hội và thậm chí gây nên tội ác từ sự ngộ nhận về giá trị đó.

Chúng ta cần phải ý thức được vai trò quan trọng trong việc xây dựng văn hóa, lý tưởng sống cho con người. Khủng hoảng kinh tế có thể theo chu kỳ 10 năm một lần và hậu quả chỉ mất chừng đó năm hay ít hơn là có thể hồi phục. Nhưng khủng hoảng về văn hóa có chu kỳ 100 năm một lần, hoặc hơn nhưng di chứng của nó là lâu dài và hết sức khủng khiếp, có thể mất đi một hay hai thế hệ.

Tình trạng xuống cấp, suy đồi về đạo đức của con người hiện nay, kèm theo những vụ việc đau lòng đang xảy ra trong xã hội là do chính hậu quả của sự nhìn nhận và đánh giá sai về “Văn hóa sống”. Dẫn đến bỏ qua vấn đề quan trọng: Luôn phải bồi đắp giá trị văn hóa cho con người bất kỳ ở thế hệ nào. Nếu một câu hỏi đưa ra: Như thế nào là lý tưởng sống đẹp? Theo tôi nghĩ, nhiều bạn trẻ sẽ lúng túng và không biết trả lời. Và xin trích dẫn câu trả lời của ni cô Thích Diệu Nhẫn trong chương trình thuyết giảng “Tuổi trẻ với tình yêu và lý tưởng”: Lý tưởng sống đẹp là luôn mang lại sự an lạc cho mọi người và chính mình.

Hóa ra, lý tưởng sống tốt đẹp không có gì xa vời, nó rất đơn giản và gần gũi. Cũng không quá khó khăn để đạt được lý tưởng đó.


Thế Sơn

Tin mới