Xây dựng thủy điện cần tính đến nhiều phương án, trong đó cần tập trung chú trọng đến các yếu tố văn hóa, sự biến đổi môi trường và sự chuyển đổi đời sống nhân dân. (ảnh minh họa của Nguyễn Hào).
(LĐ) -
Đây là một dự án quan trọng nằm trong quy hoạch phát triển ngành điện nói chung và thủy điện nói riêng đã được nghiên cứu và phê duyệt từ nhiều năm... Điều mà các đại biểu quan tâm nhất là vấn đề di dân tái định cư; các chỉ số an toàn, cũng như các phương án ứng phó với sự cố...
Đừng để các giá trị văn hóa chìm dưới lòng hồ thủy điện
Là ĐB tỉnh Lai Châu, ông Đặng Văn Chiến - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật QH - tỏ ra nhất trí cao với tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học - Công nghệ và Môi trường QH về chủ trương đầu tư dự án Nhà máy thủy điện Lai Châu. Theo ĐB Đặng Văn Chiến thì việc Nhà nước chủ trương đầu tư xây dựng dự án (dự kiến thực hiện trên địa bàn huyện Mường Tè) thực sự là một cơ hội lớn để nhân dân các dân tộc của huyện này thoát khỏi đói nghèo, sắp xếp lại dân cư, cơ cấu lại sản xuất, xây dựng cơ cấu hạ tầng, thúc đẩy kinh tế phát triển toàn diện.
Chỉ ra những thống kê về mặt dân tộc học như Mường Tè là nơi sinh sống của 14 dân tộc anh em, trong đó có những dân tộc rất ít người và chỉ có ở nơi này như dân tộc La Hủ, dân tộc Mảng, dân tộc Khơ Mú... ĐB Đặng Văn Chiến đề nghị Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch cũng như các cơ quan trung ương cần sớm vào cuộc để gìn giữ di sản văn hóa của các dân tộc ít người. "Không được để các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc bị chìm đắm dưới lòng hồ thủy điện Lai Châu trong tương lai" - ĐB Đặng Văn Chiến nhấn mạnh.
Các ĐB cũng đề nghị các cơ quan chức năng cần đánh giá đúng các vấn đề về mất rừng, vấn đề bảo tồn động - thực vật quý hiếm, nhất là đối với các khu bảo tồn thiên nhiên trong khu vực dự án.
Băn khoăn về các phương án ứng phó sự cố
ĐB Lê Văn Học (Lâm Đồng), ĐB Trần Kim Phương (Hà Nội) lại tỏ ra băn khoăn về việc lựa chọn các phương án. Tờ trình của Chính phủ nêu đã tính toán rất kỹ các phương án. Kết quả thẩm định đã lựa chọn và trình QH phương án tối ưu là mực nước dâng bình thường 295m; mực nước chết là 270m, công suất 1.200MW, 4 tổ máy.
Tuy nhiên theo ĐB Lê Văn Học thì trong thuyết minh, các cơ quan chưa so sánh lựa chọn để đưa ra phương án tối ưu; không nêu rõ những khó khăn, thuận lợi của từng phương án, vì vậy các ĐB QH đọc sẽ thấy rất khó hiểu. Từ phân tích này, ĐB Lê Văn Học đề nghị cơ quan trình và cơ quan thẩm định cần thuyết minh, làm rõ.
Ngoài ra, cũng theo phân tích của ĐB này thì trong hồ sơ dự án cũng chưa nêu rõ được những số liệu tính toán an toàn cho đập, cũng như chưa có kết quả khảo sát về hiện tượng nứt gãy, khả năng động đất trong điều kiện hồ chứa nước đang ở mức cao; dự án cũng không có thuyết minh về tuổi thọ và các điều kiện về an toàn khi xảy ra sự cố cũng như ảnh hưởng của nó tới thủy điện Sơn La và Hòa Bình. Phương án ứng phó khi xảy ra lũ quét; phương án ứng phó khi các thủy điện của các nhà máy Trung Quốc có sự cố?
ĐB Giàng A Chu (Yên Bái) nêu rõ: Năm 2008, trên thượng nguồn Tứ Xuyên (Trung Quốc) đã xảy ra động đất mạnh và gây thiệt hại rất lớn. Từ đó, ĐB đặt câu hỏi: Việc xây dựng thủy điện Lai Châu với diện tích hồ chứa lớn như vậy, liệu đã lường và tránh được các rủi ro này hay không? Chia sẻ những băn khoăn này, ĐB Trần Kim Phương (Hà Nội) đề nghị Chính phủ cần cân nhắc, tính toán thật kỹ về vấn đề động đất, vấn đề biến đổi khí hậu trong tương lai sẽ tác động trực tiếp đến độ an toàn của công trình.
Theo ĐB thì đây là một dự án lớn, một công trình quan trọng, vì vậy quy trình kỹ thuật xây dựng phải được xem xét, lựa chọn, đảm bảo tuyệt đối an toàn. Các ĐB đề nghị các cơ quan chức năng phải xác định và khẳng định được vị trí xây dựng đập và lòng hồ luôn nằm trên một tọa độ an toàn.
Đã tính toán các phương án an toàn
Trước các câu hỏi đầy băn khoăn của các ĐB QH và theo yêu cầu của chủ tọa phiên họp, trong phiên thảo luận sáng 13.11, đại diện chủ đầu tư- ông Phạm Lê Thanh - Tổng Giám đốc Tập đoàn EVN - đã có giải trình thêm nhiều nội dung về vấn đề an toàn của công trình thủy điện Lai Châu, ông Thanh khẳng định: Động đất ở Tứ Xuyên nằm xa khu vực Lai Châu, hơn nữa chúng ta có đứt gãy sông Hồng nên các chấn động từ trận động đất này suy yếu và không ảnh hưởng đến vị trí xây dựng công trình thủy điện Lai Châu.
Ngoài ra, theo kết quả nghiên cứu mới nhất năm 2009 thì khả năng xảy ra động đất tại đứt gãy Điện Biên - Lai Châu... cả hai đứt gãy này đều cách xa đập từ 6,5 đến 17km. Hơn nữa, công trình đã được tính toán động đất ở cấp 9. Vì vậy, về động đất có thể đánh giá là an toàn.
Liên quan đến khả năng xảy ra các rủi ro từ các đập ở thượng nguồn Trung Quốc, theo ông Thanh, các cơ quan đã khảo sát tất cả các dự án và tính toán nếu có xảy ra bài toán vỡ đập thì cũng không phải là vỡ liên hoàn; khi vỡ gián đoạn xảy ra thì với dự án cuối cùng cũng là dự án cách biên giới Việt Nam 13km.
Trường hợp vỡ đập Tukahe là công trình bậc trên liền kề, toàn bộ lượng nước vỡ ở trên tràn về khoảng 13.000m3/giây, lượng nước đó về đến thủy điện Lai Châu thì đập tràn của công trình này được thiết kế có khả năng xả được lũ 25.400m3/giây... Từ đó, ông Thanh khẳng định: EVN đã tính toán kỹ những phương án để giữ an toàn nhất cho dự án.
Duy Thanh - L.S