Tháng 4/2008, trong một trường quay không có cửa sổ, nơi Howard Hughes chế tạo máy bay khoảng 70 năm trước, James Cameron trong bộ áo len khúc quân cầu và quần jean đang làm điều gì đó mà các đạo diễn thường không làm – ông đang quay phim.
“Tại sao tôi không thể nhìn thấy gì cả?”, từ nền trường quay hoàn toàn trống rỗng, ông quát mắng một đội ngũ làm phim nhỏ đang vội vàng giải quyết công việc với những chiếc máy tính ở góc phòng. “Ôi, tôi đang ở trong đầu một con quái vật!”, Cameron sao một bản dự phòng và nhìn trộm vào ống kính camera thì thấy bóng tối đang nhường chỗ cho một khu rừng mưa nhiệt đới sống động và rậm rạp nơi mà một phiên bản cao, xanh da trời và xa lạ của Sigourney Weaver đang đánh nhau với con quái vật với cái đầu vừa chắn tầm nhìn của người đạo diễn.
Và trên sàn trường quay không có rừng rậm, không quái vật, không Weaver – chỉ là một nhóm người và máy tính. Nhưng máy quay của Cameron thì đang cho phép ông ghi lại những gì có bên trong một vũ trụ kỳ ảo vốn là sự sáng tạo của chính ông. Ông bổ nhào trên vai quái vật và bước vào thế giới Avatar.
Cameron, 55 tuổi, cùng với ekip của mình đã mang đến cho thế giới phim một trường thiên tiểu thuyết những chuyến phiêu lưu của “Kẻ hủy diệt”, nhiều tầng sâu của “Địa ngục” và con tàu đắm “Tiatanic”. Nhưng hơn tất thảy những bộ phim điện ảnh nào trước đây của ông, “Avatar” hoàn toàn là thế giới của Cameron. Bản trường ca khoa học kéo dài hai tiếng rưỡi kể về một cựu lính thủy tên là Jake Sully trong cuộc chiến sống còn trên một hành tinh xa lạ (hành tinh Pandora), ngôi nhà của một loài sinh vật hèn mọn, cao lớn, màu xanh da trời tên là Navi, nơi đây cũng sở hữu một nguồn tài nguyên huyền bí gọi là unobtainium, một loại tài nguyên thu hút con người trong thế kỷ tương lai đến xâm lược hành tinh này.
Đạo diễn James Cameron trong trường quay
Jake (do Sam Worthington) thủ vai phải sinh sống trong một cơ thể hiện thân của sự lai tạo giữa ADN của người trái đất và người Navi qua chương trình Avatar để có thể hít thở được thứ không khí độc hại trên hành tinh Pandora. Jake hòa nhập được với cuộc sống ở Pandora, và chính những cuộc phiêu lưu, thử thách giúp cho tình cảm của anh với Neytiri (Zoe Saldana), một thiếu nữ Na’vi nảy nở.
Câu chuyện nảy ra trong đầu Cameron kể từ những năm 70 trong khi ông đang lái xe tải cho một trường học ở Nam California, ông bắt đầu hình dung vài cảnh tượng kỳ lạ mà sau này cứ đọng mãi trong tâm trí ông: sứa biết bay, yêu quái rừng, những cánh rừng phát quang sinh học đầy màu sắc sáng rực, những con thằn lằn bay và những con mèo với đôi mắt lớn.
Sau nhiều năm miệt mài sáng tạo, với chi phí sản xuất 200 triệu đô và nay đã tăng lên 300 triệu đô bao gồm chi phí tiếp thị, Avatar đã đến các rạp chiếu phim ngày 18/12 với biết bao sự trông đợi. Ngành công nghiệp điện ảnh hy vọng rằng những hiệu ứng đặc biệt tràn ngập trong bộ phim có thể châm ngòi cho một cuộc phục hưng màn ảnh rộng. Người hâm mộ khao khát bộ phim tiếp sau “Chiến tranh giữa các vì sao”.
Đó quả là một gánh nặng, thậm chí với cả một người đàn ông dường như chỉ thích làm những thứ khó khăn. Đầu tiên, Cameron bố trí tầm nhìn của mình cho công nghệ mà ông sẽ sử dụng trong phim trong một bản kỹ thuật số đầu những năm 90; sau đó ông lao động cật lực để biến nó thành một cỗ máy hoàn hảo trong 15 năm, những chiếc máy quay cho phép ông nhìn sát vào những thế giới ảo và thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ kỹ thuật số 3-D trong ngành điện ảnh. Kết quả là người đạo diễn dường như đã phá tan màn ảnh và kéo khán giả vào một thế giới kỳ lạ và mới mẻ.
Mang Pandora vào cuộc sống
Mặc dù thành công của Cameron với bộ phim “Titanic” – bộ phim với doanh thu cao nhất mọi thời đại và giành chiến thắng ngoạn mục với 11 giải Oscar thì “Avatar” vẫn không phải là một bộ phim dễ bán cho chính xưởng phim gia đình của ông, hãng 20th Century Fox. Kể từ năm 1997, Cameron đã vắng mặt trên phim trường Hollywood, chu du trong những con tàu lặn, quay những thước phim tư liệu và chế tạo những đồ chơi làm phim mới.
Năm 2005, Fox tài trợ một nguyên mẫu đầu tiên kéo dài 5 phút chi phí 10 triệu đô cho bộ phim. Nhưng khi Cameron chuyển bản thảo 153 trang vào các tháng sau thì hãng phim này đã từ chối. Đây là một dự án tham vọng với nhiều yếu tố mạo hiểm kể cả công nghệ chưa được kiểm chứng, những nhân vật chính có đuôi và da màu xanh da trời và một bản thảo không được dựa trên một cuốn truyện tranh, tiểu thuyết hay video game nào cả - tất cả làm cho nó lạc lõng cho một bộ phim có chi phí lớn vào thời điểm đó. Tháng 9/2006, Fox chính thức thông qua Avatar. Chỉ sau khi một hãng phim khác (Disney) có vẻ muốn đầu tư cho nó – và sau khi Cameron quyết định nhượng bộ cả về bản thảo và khoản bù đắp, Fox đã bật đèn xanh cho bộ phim.
Zoe Saldana trong vai một người Na’vi (Nguồn ảnh: allmoviephoto)
Bộ phim cuối cùng của người đạo diễn này đã tạo ra là một hệ thống lớn nhất tỉ mỉ đến từng chi tiết từ trước đến nay: một phiên bản to bằng mẫu thật của con tàu Titanic. Ngược lại, sân khấu âm thanh của Avatar lại giống như một vở kịch trào phúng trực tiếp đêm thứ bảy về rạp chiếu bóng hậu hiện đại. Thay vì các hệ thống, những hình đa giác được sơn màu xám và cây đặc biệt được di chuyển xung quanh để tạo địa hình.
Với những cảnh quay từ máy tính chiếm đến 60% thời lượng của bộ phim hoàn thành, dàn diễn viên mặc những bộ quần áo Lycra sát người được phủ bằng bột đánh dấu cho phép102 chiếc máy quay có thể nhận diện được trên trần trường quay. Họ đội những chiếc mũ chỏm được trang bị những chiếc camera tý hon để ghi lại hình ảnh khuôn mặt. Nhờ vào phần mềm được thiết lập riêng cho bộ phim, các diễn viên dưới sự chỉ đạo của Cameron xuất hiện trong thời gian thực như là những bản sao xa lạ.
Với hơn 2500 cảnh quay có hiệu ứng đặc biệt, thời gian mà mọi người dành để sản xuất Avatar không phải là ở trên sân khấu mà là ở trong một căn phòng tối ở Los Angeles, trong những cuộc họp qua điện thoại với các họa sỹ cộng tác từ trường quay kỹ thuật số Weta của Jackson ở Wellington, New Zealand. Thế giới thật đang được sử dụng để tạo nên một thế giới tiểu thuyết: một tấm bản đồ năng lượng của rừng Pandora được dựng mẫu trên các nơ-ron chuột; hàng giờ đồng hồ được dành ra để làm cho thứ nhựa cây kỳ lạ chảy một cách chính xác.
Và Cameron đã cố gắng để sắp đặt cho dàn diễn viên diễn một cách có cảm xúc nhất đến mức có thể trong môi trường hành tinh Pandora. Ông đưa các diễn viên đến những khu rừng mưa ở Hawai và quay các cảnh tham khảo cho họ sử dụng như trí nhớ tạm thời. Để giúp họ cảm thấy được một cuộc khám phá, ông tạo một tiếng ồn thông qua hệ thống khuếch âm, ném những miếng bọt biển vào họ và đánh họ bằng một cây thương độn bông. Để tạo ra vùng đất đầy rêu mốc của xứ Pandora, ông đặt các tấm nhựa lên sàn nhà và buộc các diễn viên đi bộ bằng ngón chân. Khi Zoe Saldana - đóng vai người yêu của Jake đang cưỡi một sinh vật lạ biết bay, cô bám chặt lấy một con ngựa gỗ khổng lồ màu xám đung đưa. Với những cảnh quay có sự kết hợp của người thật và máy tính, Cameron sử dụng một công cụ mới gọi là Simulcam cho phép nhìn thấy diễn viên diễn trong bối cảnh ảo do máy tính tạo ra ở thời gian thực. Mục đích của Cameron là quay như thể là ông đang làm một bộ phim tài liệu về một hành tinh khác. Đó là loại môi trường làm phim đòi hỏi cả trí tưởng tượng lẫn sự kiên nhẫn.
Avatar xuất kích
Khán giả đã có dịp cận cảnh thước phim Avatar đầu tiên hồi tháng 7 tại cuộc họp báo ở San Diego. Khi đoạn phim quảng cáo được tung lên mạng ngày 21/8, đơn đặt hàng được gửi đến ngay lập tức và nó nhanh chóng trở thành đoạn phim giới thiệu được download nhiều nhất trên Apple.com. Avatar đã lập nên một con số kỷ lục với 4 triệu lượt xem trong ngày đầu tiên. Nhưng phản ứng này không phải là đều huy hoàng.
Một vài người bình luận so sánh Na'vi với nhân vật máy tính bị chỉ trích Jar Jar Binks của George Lucas, những người khác thì so sánh nó với bộ phim hoạt hình Thundercat trên truyền hình của những năm 80. Những người xem phim ở rạp chiếu bóng thì ấn tượng một cách đáng kể nhưng sự thổi phồng và sự quan tâm ban đầu xung quanh dự án này đang chuyển sang sự phản ứng dữ dội. Đây là một nơi mà Cameron đã từng có mặt trước đây, trên “Titanic”, chỉ thay thế các blogger và những người bình luận online, trở lại với truyền thông dòng chính, kẻ đã cười thầm vào tham vọng của ông.
Một nhân tố trong kịch bản khiến ban đầu Fox từ chối đầu tư cho Avatar là sự thất bại của Cameron khi giải thích khoáng chất unobtainium, tài nguyên quý giá thôi thúc con người tới Pandora để khai thác hành tinh này một cách tệ hại. Unobtainium là một thuật ngữ mà các kỹ sư đã dùng trong nhiều thế kỷ để mô tả bất kỳ nguyên liệu nào cần thiết, hiếm có, đắt đỏ hay rất khó để có được.
Với Cameron, tính chất đặc biệt của unobtainium không phải là quan trọng và mặc cho sự phản đối của Fox, ông chưa bao giờ giải thích trong bộ phim những gì làm cho unobtainium đáng giá với hành trình khó khăn giữa các vì sao. Nhưng câu trả lời giành cho bí ẩn này đó là đặc tính siêu dẫn trong nhiệt độ phòng của chất này làm cho nó là chìa khóa cho thế hệ năng lượng giá rẻ nếu đem về Trái Đất, nơi mà dầu mỏ đã cạn kiệt. Unobtainium rất cần thiết để vận hành những con tàu như ISV Venture Star, con tàu đưa con người tới Pandora. Trớ trêu thay, càng nhiều unobtainium mà con người khai thác được trên Pandora thì họ càng có thể đi du lịch đến đó. Đó là cái vòng phản hồi tàn phá.
Giống như tất cả các bộ phim khác của Cameron, có thể xem Avatar như một trò tiêu khiển của những người muốn thoát ly thực tế hoặc như một lời cảnh báo kinh khủng về con đường hiện tại của loài người. Nhưng ở đây, lần đầu tiên, tầm nhìn tương lai của Cameron không bị giới hạn bởi những lời chỉ trích của ngành điện ảnh trong thế giới thực. Kết quả là bộ phim kỳ quái nhất của ông, một bộ phim phá vỡ những quy tắc khoa học bởi các sinh vật và môi trường của nó nhưng lại không phá vỡ những giới hạn của thế giới vật chất của đồ dùng sân khấu và cơ thể con người. Tất nhiên, nó vẫn cần thu hút công chúng đến rạp.
Thanh Huyền (dịch từ Time)
In Email Thảo luận
