Ông Mitsuo Sakaba - Ảnh: Hương Giang
- Đây là hội nghị đầu tiên giữa Nhật Bản và các nước khu vực Mekong ở cấp cao nhất, cho thấy mối quan tâm mạnh mẽ của Nhật trong quan hệ với các nước ở khu vực này. Thủ tướng Nhật đã có một số cam kết quan trọng, trong đó có cam kết viện trợ 500 tỉ yen (khoảng 5,5 tỉ USD) cho các nước khu vực sông Mekong trong ba năm. Các cuộc thảo luận cũng tập trung vào vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu, trong đó có việc quản lý nguồn nước sông Mekong, phát triển năng lượng thay thế. Đây là một khía cạnh quan trọng trong quan hệ giữa Nhật Bản và các nước khu vực Mekong.
- Tôi không nhận thấy có sự thay đổi mạnh mẽ nào về mặt chính sách. Đúng hơn đó là sự tiếp nối chính sách của các chính phủ trước, nhưng có một số khía cạnh được nhấn mạnh hơn trong quan hệ với các nước khu vực sông Mekong, chẳng hạn như môi trường, biến đổi khí hậu... Thủ tướng Yukio Hatoyama cũng công bố ý tưởng về cộng đồng Đông Á, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của chính phủ mới trong phát triển quan hệ giữa Nhật Bản với các nước Đông Á và Đông Nam Á khác.
- Thủ tướng Hatoyama không định nghĩa cụ thể về cộng đồng đó và đây mới là giai đoạn sơ khai của ý tưởng mà thôi. Tại hội nghị thượng đỉnh, Nhật Bản thể hiện sự coi trọng việc phát triển quan hệ hợp tác với khu vực Đông Á. Theo tôi, bản thân việc tạo ra cộng đồng không phải là mục tiêu, mà suy cho cùng sự hợp tác giữa các nước Đông Á sẽ dẫn tới hình thành một cộng đồng Đông Á. Điều quan trọng là phải phát triển các chương trình hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau trước khi nghĩ tới một cấu trúc cụ thể của cộng đồng này và cấu trúc này chỉ có thể hình thành khi đã có sự hợp tác chặt chẽ.
“Chúng ta phải làm rõ khái niệm ảnh hưởng như thế nào. Nếu nó có nghĩa tích cực thì đúng là chúng tôi muốn có ảnh hưởng hơn thông qua phát triển các mối quan hệ kinh tế và kinh doanh chặt chẽ”
- Chúng tôi coi trọng toàn bộ khu vực Đông Nam Á và muốn hỗ trợ quá trình hội nhập vì ASEAN là khu vực then chốt với sự ổn định trên toàn châu Á. Trong quá trình đó, khu vực Mekong cần được quan tâm hơn vì các nước này phát triển kinh tế tương đối chậm hơn, trong khi để tạo ra sự hội nhập vững chắc, sự phát triển phải đồng đều ở mức độ nào đó.
Về mặt kinh doanh, các công ty Nhật đang đầu tư rất nhiều vào Thái Lan, Việt Nam và Myanmar. Để phát triển quan hệ kinh doanh, biên giới quốc gia không nên là trở ngại. Chúng tôi muốn hỗ trợ việc thiết lập mạng lưới kinh doanh xuyên biên giới ở khu vực này, vì thế chúng ta có hành lang kinh tế Đông - Tây nối Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan và Myanmar. Mạng lưới giao thông xuyên biên giới có thể đóng góp cho các chiến lược kinh doanh mang tầm toàn cầu của các doanh nghiệp Nhật và doanh nghiệp trong khu vực sông Mekong.
Toàn bộ khu vực sông Mekong có số dân hơn 220 triệu người, gần bằng với số dân của Indonesia. Điều đó đồng nghĩa với một thị trường rộng lớn hơn. Ngày nay, kinh doanh trở nên mở rộng với tầm nhìn toàn cầu chứ không chỉ bó hẹp trong biên giới một quốc gia. Vì vậy, chúng ta có thể tạo điều kiện mở rộng kinh doanh bằng cách hỗ trợ sự hội nhập kinh tế của các nước này, đặc biệt hai nước Thái Lan và Việt Nam nếu được kết nối hơn sẽ giúp ích rất nhiều cho việc mở rộng quan hệ kinh tế trong khu vực.
- Sẽ là quá khi nói đến sự cạnh tranh. Chúng tôi muốn cùng với Trung Quốc hỗ trợ khu vực sông Mekong và chào đón sự tham gia của Trung Quốc, nếu sự tham gia đó có ý nghĩa tích cực với phát triển kinh tế của khu vực. Do đó tôi thấy không có sự kình địch nào ở đây. Bản thân Trung Quốc có thể làm nhiều việc để hỗ trợ và chúng tôi cũng sẽ hỗ trợ tương tự cho lợi ích của các nước sông Mekong.
Như vậy, tôi khẳng định không có sự cạnh tranh nào với Trung Quốc là căn nguyên của viện trợ Nhật Bản trong khu vực này. Hơn nữa, từ “ảnh hưởng” là một khái niệm rất mơ hồ. Nếu quan hệ chặt chẽ hơn, đồng nghĩa với ảnh hưởng lớn hơn thì chúng tôi muốn có quan hệ gần gũi hơn với các nước khu vực sông Mekong. Chính vì vậy chúng tôi đăng cai tổ chức hội nghị thượng đỉnh vừa qua ở Tokyo. Vì thế chúng ta phải làm rõ khái niệm ảnh hưởng như thế nào. Nếu nó có nghĩa tích cực thì đúng là chúng tôi muốn có ảnh hưởng hơn thông qua phát triển các mối quan hệ kinh tế và kinh doanh chặt chẽ. Chúng tôi tin tưởng rằng các mối quan hệ chặt chẽ hơn sẽ góp phần giúp các nước ASEAN hội nhập tốt hơn.
- Vì Nhật Bản tin tưởng Việt Nam có tiềm năng phát triển kinh tế mạnh mẽ, đặc biệt về cơ sở hạ tầng. Trên thực tế, Việt Nam có nhu cầu rất lớn về lĩnh vực này. Chúng ta đã bắt đầu xây dựng đường cao tốc Bắc - Nam, đường sắt cao tốc, khu công nghệ cao Hòa Lạc... Những dự án lớn đã có và chúng cần rất nhiều tiền. Vì thế cơ sở hạ tầng là nội dung quan trọng trong ODA của Nhật dành cho Việt Nam, năm nay chúng tôi đồng thời quan tâm hơn đến các vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Ngoài ra, để tạo ra sự phát triển kinh tế cân bằng hơn, các doanh nghiệp vừa và nhỏ rất cần thiết. Các doanh nghiệp lớn của Việt Nam đang hoạt động tốt nên chúng tôi muốn hướng hỗ trợ của mình tới các doanh nghiệp nhỏ hơn, đặc biệt cho ngành công nghiệp phụ trợ. Khoản vay dành cho đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ lần này là một khoản vay hai bước trị giá gần 17,4 tỉ yen. Số tiền này thông qua các ngân hàng thương mại sẽ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vay.
- Tiền ODA là tiền nộp thuế của người dân Nhật nên nó phải được sử dụng hiệu quả và đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế của nước được nhận viện trợ. Bất cứ hành vi tham nhũng nào đều không thể chấp nhận được. Chúng ta đã có trường hợp đáng tiếc xảy ra và qua đó đã thiết lập cơ chế mới để kiểm tra bất cứ hành vi tham nhũng hay không rõ ràng nào xuất hiện trong quá trình thực hiện ODA. Như vậy, một cơ chế minh bạch hơn là chìa khóa để ngăn ngừa tham nhũng. Chúng tôi đang làm việc với Chính phủ Việt Nam trong vấn đề này và đã bắt đầu áp dụng cơ chế mới. Cho đến nay mọi việc vẫn ổn và chúng tôi mong chờ sẽ có được các chương trình phi tham nhũng (corruption-free programs).
1. Hành lang kinh tế Nam - Bắc: bắt đầu từ Côn Minh (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc) được chia làm hai tuyến: một tuyến đi Bangkok và tuyến kia nối với Hà Nội.
2. Hành lang kinh tế Đông - Tây: hành lang này nối các khu vực giữa Mawlamyine ở Myanmar và Đà Nẵng, đi qua phía đông bắc Thái Lan và Savannakhet (Lào). Chính phủ Nhật xây cầu quốc tế Mekong thứ hai vào tháng 12-2006 và cam kết hỗ trợ thêm 20 triệu USD để cải thiện tính hiệu quả của giao thông vận tải và phân phối trong hai hành lang trên tại cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao Nhật Bản - Mekong vào tháng 1-2008.
3. Hành lang kinh tế phía Nam: hành lang này là một phần của đường cao tốc châu Á nối Bangkok với TP.HCM, đi qua Phnom Penh. Tiến độ xây dựng chậm hơn so với hai hành lang kinh tế Nam - Bắc và Đông - Tây, nhưng được kỳ vọng sẽ là một huyết mạch công nghiệp và kinh tế khi hoàn tất.
4. Tam giác phát triển: để hỗ trợ các vùng kém phát triển hơn ở dọc biên giới Campuchia, Lào và Việt Nam, Chính phủ Nhật đã công bố tại hội nghị thượng đỉnh năm 2005 cung cấp 2 tỉ yen ODA trong năm tài khóa 2005 cho các nước này. Tiếp đó, vào tháng 1-2007 tại cuộc họp cấp ngoại trưởng, Nhật Bản tuyên bố cấp 20 triệu USD thông qua Quỹ hội nhập Nhật Bản - ASEAN (JAIF).