An toàn vệ sinh thực phẩm: Đối mặt với nhiều thách thức

ĐCSVN - 30/11/2009 11:10

An toan ve sinh thuc pham: Doi mat voi nhieu thach thuc

– An toàn vệ sinh thực phẩm ở Việt Nam đang là vấn đề bức bối hiện nay, nhiều người dân tỏ ra nghi ngờ và khó chọn lựa thực phẩm an toàn, kể cả những thực phẩm thiết yếu. Dù các ban, ngành đã có nhiều nỗ lực, nhưng trước những lý do khách quan như văn bản pháp luật chưa đầy đủ, tổ chức quản lý chưa kiện toàn,... tình hình vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn là một thách thức quá lớn.

Những con số biết nói

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, mỗi năm Việt Nam có 8 triệu người (chiếm xấp xỉ 1/10 tổng dân số) bị ngộ độc thực phẩm hoặc ngộ độc do liên quan đến thực phẩm.

Tại Hội nghị Y tế dự phòng năm 2009 vừa được Bộ Y tế tổ chức mới đây, ông Nguyễn Công Khẩn, Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm cho biết: 9 tháng đầu năm 2009, cả nước đã xảy ra 111 vụ ngộ độc thực phẩm với 4128 trường hợp mắc trong đó có 31 trường hợp tử vong.

So với cùng kỳ năm 2008, số vụ ngộ độc đã giảm 66 vụ (37,3%), số mắc giảm 2165 người (34,4%), số tử vong giảm 23 người (42,6%). Những vụ ngộ độc lớn hơn hoặc bằng 30 người mắc giảm 15%.

Điểm đáng lưu ý là số vụ ngộ độc không rõ nguyên nhân chiếm tới 72%. Ngộ độc tự nhiên chiếm 19,8% và ngộ độc do vi khuẩn chiếm 8,1%.

Một trong những loại bệnh liên quan chặt chẽ đến thực phẩm là bệnh tả. Báo cáo của Cục Y tế dự phòng cho thấy năm 2009, cả nước ghi nhận 471 trường hợp dương tính với phẩy khuẩn tả tại 15 tỉnh/thành phố, trong đó có 1 người tử vong ở Ninh Bình. Tác nhân gây bệnh đã được phát hiện ở trong môi trường nước, trong thực phẩm tươi sống và trong đường ruột chó.

Còn theo nguồn số liệu liên quan khác của Bộ Y tế, hàng năm Việt Nam có 200.000 người bị ung thư, trong đó con số tử vong lên tới 150.000 người. Về nguyên nhân dẫn đến ung thư, có khoảng 35% số bệnh nhân ung thư (tức là khoảng 70.000 người) được chẩn đoán mắc bệnh do những nguyên nhân liên quan tới việc sử dụng thực phẩm độc hại.

Theo ước tính, những hậu quả để lại do sử dụng thực phẩm mất vệ sinh và không an toàn là rất lớn. Ngoài những giờ công lao động mất đi do ngộ độc còn những vấn đề khác phát sinh. Một số thực phẩm bị tẩy chay đại trà sau khi xảy ra ngộ độc có liên quan đến nó, dẫn đến thiệt hại rất lớn cho người sản xuất. Niềm tin của người tiêu dùng cũng mất đi đối với một loại nước uống thông dụng nếu có ai đó phát hiện ra có tạp chất trong nước. Tuy nhiên, vẫn có nhiều loại thực phẩm và phụ gia được cảnh báo trên các phương tiện thông tin đại chúng là không nên dùng, vì thiếu vệ sinh an toàn, nhưng không đến tai được nhiều người ở khu vực nông thôn, nên chúng vẫn được chuyển về tiêu thụ ở đây. Những hoạt động xuất nhập khẩu lén lút qua biên giới cũng giúp tuần hoàn các thực phẩm bị tẩy chay hay nghiêm cấm từ nước này sang nước khác.

Như vậy, trước thực trạng báo động đối với ATVSTP hiện nay, người tiêu dùng cần biết cách tự bảo vệ mình, cần trang bị cho mình kiến thức khoa học để lựa chọn và sử dụng thực phẩm một cách tốt nhất và an toàn nhất như: phân biệt thực phẩm còn tươi và đã ôi hỏng; phân biệt thực phẩm dùng màu tự nhiên và màu hóa học; phân biệt thực phẩm nguyên chất và đã qua xử lý gia cố lại…

Đối mặt với thách thức lớn

Khó khăn, thách thức lớn nhất hiện nay trong công tác bảo đảm ATVSTP của Việt Nam, đó là: Hệ thống tổ chức quản lý chưa thống nhất, chưa đủ mạnh; việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật còn chậm, chưa đáp ứng kịp thời cho công tác quản lý trong giai đoạn mới. Đặc biệt, hệ thống mạng lưới quản lý, thanh tra chuyên ngành kiểm nghiệm đang trong giai đoạn xây dựng nên vẫn còn thiếu nhân lực, yếu kém cả về trình độ chuyên môn và trang thiết bị. Nhận thức về những tác hại gây ra từ thực phẩm không đảm bảo vệ sinh của nhiều tổ chức cá nhân sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm còn kém.

Trong Tháng hành động vì chất lượng, ATVSTP năm 2009, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Quốc Triệu thừa nhận: “Công tác bảo đảm ATVSTP đang phải đối mặt với những thách thức lớn, đó là: tình trạng vi phạm các quy định về ATVSTP từ chăn nuôi, trồng trọt, thu hái, chế biến và kinh doanh thực phẩm vẫn đang ở mức cao; ô nhiễm vi sinh vật và các hóa chất độc hại trên nông sản, nguyên liệu, phụ gia thực phẩm còn chiếm tỷ lệ cao; việc không bảo đảm điều kiện vệ sinh của các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm còn khá phổ biến. Ngộ độc thực phẩm ở các bếp ăn tập thể, các khu công nghiệp, công trường, bệnh viện, trường học đang có chiều hướng gia tăng. Đáng lo ngại là, thực phẩm nhập lậu qua biên giới đang diễn biến phức tạp, khó kiểm soát, dẫn đến thực phẩm giả, kém chất lượng còn lưu thông trên thị trường”.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Quốc Triệu, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, nhưng nguyên nhân cơ bản là việc chưa thấy hết và làm hết vai trò, trách nhiệm của từng nhóm đối tượng trong việc bảo đảm chất lượng ATVSTP. Bên cạnh đó, đầu tư cho công tác quản lý ATVSTP của Nhà nước và trách nhiệm của chính quyền các cấp còn chưa cao.

Cần giải pháp đồng bộ

Theo các chuyên gia y tế, trong điều kiện nước ta còn hạn chế về các nguồn lực, vấn đề lựa chọn các giải pháp phù hợp trong từng lĩnh vực ưu tiên là đặc biệt cần thiết. Các giải pháp cần tập trung vào vấn đề ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể; tăng cường cảnh báo nguy cơ ô nhiễm thực phẩm; tăng cường thanh tra, kiểm tra; tăng cường vai trò chỉ đạo, điều hành của UBND các cấp; xã hội hóa hoạt động để huy động tối đa mọi nguồn lực trong nhiệm vụ bảo đảm VSATTP.

Để đảm bảo người dân có bữa ăn an toàn, cần có sự tham gia của 3 đối tượng: Nhà nước, người sản xuất và người tiêu dùng. Bởi người tiêu dùng dù thông thái tới đâu cũng không phát hiện hết được thực phẩm “bẩn”. Còn người sản xuất, ngoài phạt nặng, cấm hoạt động, phải bồi thường các chi phí khác như khám chữa bệnh, điều trị cho người bị hại, kể cả phí thuê luật sư trong trường hợp có kiện tụng.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần xác định rõ trách nhiệm đảo bảo an toàn sức khỏe cho người dân nhưng không gây phiền hà, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.

Vệ sinh an toàn thực phẩm là vấn đề không của riêng ai, để quản lý tốt vấn đề này, trước hết, hệ thống pháp luật cần được sửa đổi, bổ sung với chế tài mạnh. Thứ hai là, phân cấp quản lý với trách nhiệm rõ ràng cho từng cấp. Thứ ba là, sớm hoàn thiện một cơ quan độc lập chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm với bộ máy kiện toàn, trang thiết bị hiện đại, đủ sức điều phối các ngành. Thứ tư là, cần phát huy sức mạnh của người tiêu dùng và các cơ quan báo chí trong việc vạch mặt chỉ tên những cơ sở sản xuất, chế biến thiếu lương tâm. Thứ năm là, tuyên truyền giáo dục về ý thức đối với cộng đồng cho người sản xuất, người kinh doanh thực phẩm./.