Bầu cử tổng thống Indonesia được tiến hành theo thể thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp hai vòng. Trong kỳ bầu cử trực tiếp lần thứ 2 trong lịch sử Indonesia này, ông Yudhoyono, đại diện cho đảng Dân chủ liên danh cùng ứng viên phó Boediono trong nỗ lực ở lại dinh tổng thống thêm một nhiệm kỳ 5 năm nữa. Đối thủ của ông Yudhoyono trong đợt này là cựu Tổng thống Megawati Sukarnoputri (liên danh cùng ông Prabowo Subianto) và đương kim Phó tổng thống Jusuf Kalla (liên danh cùng cựu tướng Wiranto).
Tổng thống mãn nhiệm Yudhoyono hiện là ứng viên có nhiều triển vọng nhất. Cuộc thăm dò do Viện Điều tra Indonesia (LSI) công bố ngày 25/6 cho thấy ông Yudhoyono có thể giành được 67,2% phiếu bầu của cử tri, trong khi bà Megawati có thể được 15,8% và ông Kalla chỉ được 8,3%. Tuy nhiên, kết quả các cuộc điều tra của LSI trong 3 tháng vừa qua cũng cho thấy số người ủng hộ ông Yudhoyono có xu hướng giảm.
Tuy nhiên, những diễn biến vài ngày trước khi cuộc bầu cử diễn ra khiến người ta hy vọng ứng cử viên Yudhoyono sẽ thắng ngay vòng đầu. Hôm 4/7, ngày cuối cùng trong cuộc vận động tranh cử đã cho thấy rõ uy tín của Tổng thống Yudhoyono. Ông đã triệu tập được cả trăm nghìn người đến tham gia cuộc mít tinh cuối cùng. Đám đông chen chúc ở sân vận động Bung Karno của Jakarta là bằng chứng cụ thể cho thấy lòng mến mộ mà người dân dành cho vị tổng thống mãn nhiệm này.
Trước đó hai ngày, đối thủ của ông Yudhoyono, bà Megawati Sukarnoputri, cũng tổ chức mít tinh tại đây, nhưng người ủng hộ bà chỉ chiếm được 1/3 khán đài. Còn ứng viên tổng thống thứ 3, ông Jusuf Kalla, tiếp tục vận động ở các khu phố tại thủ đô vì ông biết rõ là sẽ không tập hợp được một số cảm tình viên đông đảo có thể bì kịp với con số 150.000 người đến ủng hộ ông Yudhoyono, mà khẩu hiệu tranh cử là "hãy tiếp tục công việc đã làm".
Theo những người ủng hộ ông Yudhoyono thì ứng cử viên này biết bảo vệ tầng lớp nghèo trong xã hội. Và có rất nhiều bằng chứng cho thấy ông đã làm việc tốt: tham nhũng đã giảm bớt, an ninh tốt hơn, giáo dục cũng vậy... Trong bối cảnh hiện tại của Indonesia, không gì thuyết phục hơn bằng việc đẩy mạnh cuộc chiến chống tham nhũng, vốn đã được ông Yudhoyono đưa lên ưu tiên số 1 kể từ khi lên nắm quyền lãnh đạo đất nước.
Những người khác giải thích thêm là cử tri sẽ dồn phiếu cho Yudhoyono, bởi vì kinh tế Indonesia đã tốt hẳn lên. Cách đây một năm, khi giá dầu hỏa tăng vọt, uy tín của Tổng thống Yudhoyono đã tuột xuống mức rất thấp. Nhưng kinh tế Indonesia đã không bị cuộc khủng hoảng toàn cầu tác động nhiều, và đây là điểm thuận lợi cho đương kim Tổng thống.
Ba ứng cử viên tổng thống Indonesia.
Bên cạnh đó, điều khiến dư luận quốc tế quan tâm trong cuộc bầu cử năm nay tại Indonesia là có tới 3 ứng viên cho chức tổng thống và phó tổng thống đều là các tướng lĩnh dưới chế độ độc tài Suharto: Tổng thống Yudhoyono (tranh chức tổng thống); còn lại 2 người tranh chức phó tổng thống là Wiranto, nguyên Tham mưu trưởng quân đội cuối cùng dưới thời Suharto, và Prabowo Subianto, con rể của cựu Tổng thống Suharto, từng là chỉ huy lực lượng đặc biệt Indonesia.
Năm nay 59 tuổi, ông Yudhoyono có sự nghiệp quân nhân thành công trong thời kỳ tướng Suharto lãnh đạo Indonesia. Kinh nghiệm và kỷ luật quân sự giúp ông nhanh chóng đi vào con đường chính trị, xây dựng một chính đảng và giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2004. Ông Yudhoyono, vẫn được coi là theo đường lối ôn hòa, có quá khứ không gây nhiều tranh luận như hai ứng viên còn lại, cũng là cựu quân nhân. Đó là các ông Wiranto và Prabowo Subianto, ứng cử vào chức vụ phó tổng thống.
Nguyên là Tham mưu trưởng quân đội cuối cùng dưới thời Suharto, ông Wiranto tiến hành vận động tranh cử với sự ủng hộ của đảng Golkar, đảng cầm quyền tại Indonesia từ năm 1966 đến 1998. Thế nhưng, Tòa án đặc biệt về Đông Timor của Liên Hiệp Quốc cáo buộc nhân vật này phạm tội ác chống nhân loại, tàn sát thường dân trong cuộc trưng cầu dân ý về nền độc lập của Đông Timor năm 1999. Ông Wiranto bác bỏ những cáo buộc này và tự khẳng định mình là một “anh hùng dân tộc”.
Nhân vật tiếp theo là ông Prabowo Subianto, con rể của nhà độc tài Suharto, trước đây là chỉ huy lực lượng đặc biệt Indonesia. Ông Subianto ra tranh cử chức phó tổng thống kỳ này với sự hậu thuẫn của cựu Tổng thống Megawati Sukarnoputri, con gái cố Tổng thống Sukarno, cha đẻ của nền độc lập Indonesia.
Ông Subianto bị tố cáo, thậm chí chính ông thừa nhận là có dính líu đến những vụ bắt cóc, thủ tiêu các nhà đối lập vào thời điểm chế độ Suharto sụp đổ, phối hợp tổ chức các đợt đàn áp trong thời kỳ có khủng hoảng kinh tế 1997, và lãnh đạo lực lượng dân quân thân Jakarta khủng bố thường dân Đông Timor. Ông Subianto hiện vẫn bị cấm nhập cảnh vào Mỹ.
Giải thích hiện tượng các ứng viên hàng đầu đều là cựu quân nhân, Giáo sư Daniel Sparingga, thuộc Viện Khoa học chính trị và xã hội tại Jakarta, cho đó là ý muốn quên quá khứ gắn liền với sự thiếu vắng tinh thần phê phán của đông đảo cử tri Indonesia. Người dân Indonesia dường như chỉ chú trọng đến bề ngoài hơn là quá khứ của các ứng viên. Môi trường này tạo thuận lợi cho những cựu quân nhân, tại một đất nước mà quân đội, trong thời gian dài, là định chế có ưu thế nhất để cung cấp những nhà lãnh đạo.
Vẫn theo Giáo sư Sparingga, truyền thống này có thể được duy trì lâu dài, bởi vì trong tiến trình quá độ chính trị từ chế độ độc tài chuyển sang dân chủ, các định chế dân sự không đủ khả năng hỗ trợ, thúc đẩy sự xuất hiện các gương mặt lãnh đạo tầm cỡ quốc gia. Điều này làm cho sự hiện diện của các tướng lĩnh trên chính trường trở thành tất yếu