Ngô Đình Diệm được quan thầy Mỹ che chở, đã ngang nhiên xé bỏ Hiệp định, xóa bỏ "tổng tuyển cử", âm mưu chia cắt lâu dài hai miền nam - bắc đất nước. Hai năm hẹn ngày đất nước đoàn tụ đã biến thành 20 năm mịt mù khói lửa trong cuộc đụng đầu lịch sử giữa khát vọng thống nhất non sông của cả dân tộc Việt Nam với dã tâm chia cắt của lũ bán nước và cướp nước. Vĩnh Linh là nơi chứng kiến và trực tiếp đối mặt với cuộc đấu tranh khốc liệt ấy. Quả bom phá hoại đầu tiên mà giặc Mỹ ném xuống miền bắc chính là trên đất Vĩnh Linh. Trước đó là gần 10 năm Vĩnh Linh vừa lao động sản xuất xây dựng XHCN, vừa ra sức bảo vệ giới tuyến, giữ vững từng tấc đất, bờ cây, ngọn cỏ, giữ cho ngọn cờ giới tuyến mãi tung bay nơi đầu cầu Hiền Lương. Đó cũng là một cuộc đấu tranh đầy cam go, mưu trí và bản lĩnh của những người lính cách mạng, của quân và dân giới tuyến Vĩnh Linh, để làm nên một Vĩnh Linh anh dũng, kiên cường và bền vững hơn mọi thứ sắt thép đạn bom mà kẻ thù đã dội xuống mảnh đất này.
Trực tiếp làm lá chắn bảo vệ miền bắc XHCN, Vĩnh Linh phải gánh chịu sự đánh phá ác liệt của kẻ thù bằng tất cả những phương tiện chiến tranh hiện đại nhất. Song, từ "chiến hạm" Cồn Cỏ giữa Biển Đông đến "pháo đài" Cù Bai trên đại ngàn Trường Sơn, đã một lòng quyết tâm chiến đấu. Hồ Xá, Vĩnh Thành, Vĩnh Thủy, Vĩnh Giang, dẫu "ba phần sắt thép, một phần đất" vẫn vững vàng, kiên gan bám trụ. Hướng Lập, Vĩnh Trường, Vĩnh Hà, Vĩnh Khê - cửa ngõ dẫn những đoàn quân vào mặt trận, những làng hậu phương hết lòng vì tiền tuyến. Từ tàn khốc của đạn bom quân thù, Vĩnh Linh đã làm nên những huyền thoại, kỳ tích mãi đi vào lịch sử. Đó là những cuộc "vạn lý trường chinh" K8, K10 sơ tán hàng chục vạn người già, em nhỏ ra miền bắc; là hệ thống hầm hào, địa đạo như thiên la địa võng trong lòng đất, mà địa đạo Vịnh Mốc là biểu tượng ý chí bất diệt của quân và dân giới tuyến; là những đội quân "ăn cơm bắc, đánh giặc nam", ngày bám trụ chiến đấu, chi viện chiến đấu và lao động sản xuất, đêm vượt sông vào nam diệt giặc, phá đồn...
Kiên cường chịu đựng và anh dũng đối mặt chiến đấu với kẻ thù, quân và dân giới tuyến Vĩnh Linh đã lập những chiến công hiển hách. Bắn rơi 293 máy bay các loại, trong đó có bảy pháo đài bay B52, nhấn chìm 69 tàu chiến, trong đó có tuần dương hạm Niu-do-ri 10.000 tấn. Chia lửa cùng miền nam, cùng Trị Thiên ruột thịt, bộ đội, dân quân du kích Vĩnh Linh đã vượt sông Bến Hải, đánh hàng trăm trận vào các căn cứ của địch ở Dốc Miếu, Cồn Tiên, Cửa Việt, Bến Ngự, Khe Sanh. Pháo binh Bến Hải trút bão lửa xuống đầu Mỹ - ngụy, diệt 27.700 tên địch, phá hủy hàng trăm máy bay, tàu thuyền, phương tiện chiến tranh của địch. Đảo Cồn Cỏ vững vàng giữa sóng gió biển khơi, hai lần được tuyên dương Anh hùng. Giữa đại ngàn hùng vĩ, Đồn Biên phòng Cù Bai thắp sáng đỉnh Trường Sơn bằng ý chí chiến đấu ngoan cường khiến kẻ thù khiếp sợ, 300 trận đánh lớn nhỏ của các chiến sĩ Đồn Công an Hiền Lương để giữ cho lá cờ đỏ sao vàng vẹn nguyên kiêu hãnh tung bay nơi đầu cầu giới tuyến và hình ảnh mẹ Diệm "vá lá cờ như vá cả buồng tim" sẽ mãi là câu chuyện như huyền thoại nơi tuyến lửa Vĩnh Linh... Rất nhiều, rất nhiều những chiến công gắn với những tên đất, tên làng, tên núi, tên sông trên mảnh đất này. Bác Hồ đã luôn dõi theo và Người đã tám lần viết thư khen, động viên và tặng hai câu thơ bất hủ "Đánh cho giặc Mỹ tan tành - Năm châu khen ngợi Vĩnh Linh anh hùng".
Bước ra từ hoang tàn đổ nát, với nhiều mất mát, hy sinh, sau gần 35 năm, Vĩnh Linh đã viết tiếp bài ca anh hùng để biến "lũy thép" xưa thành "lũy hoa" thời kỳ CNH, HĐH.
Theo từng giai đoạn lịch sử gắn liền với các nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ huyện, kinh tế - xã hội (KT-XH) phát triển đúng hướng, đời sống từ nông thôn đến thành thị đã có sự khởi sắc rõ rệt. Đến năm 2008, Vĩnh Linh đã đạt tổng sản lượng lương thực 32.000 tấn; giá trị sản xuất công nghiệp đạt 110 tỷ đồng, xây dựng cơ bản 176 tỷ đồng; thu nhập bình quân đầu người đạt gần chín triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 13,2%. Trên địa bàn huyện đã hình thành các vùng cây - con chuyên canh, các cụm, điểm công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (CN-TTCN) tập trung. Điển hình như vùng trọng điểm lúa Lâm - Sơn - Thủy, vùng cây công nghiệp, cây rau màu thuộc các xã đất đỏ miền đông, vùng tôm công nghiệp bắc sông Bến Hải, trang trại hỗn hợp ở miền tây, cụm công nghiệp làng nghề Bắc Hồ Xá, Cửa Tùng... Đặc biệt, chủ trương phát triển "cao-su tiểu điền" đã đạt được kết quả khả quan, với diện tích hơn 6.000 ha, trong đó 4.200 ha đã đưa vào khai thác, sản lượng mủ 4.100 tấn/năm, đạt giá trị hàng hóa hàng trăm tỷ đồng/năm. Cao-su, hồ tiêu, lạc, nuôi tôm xuất khẩu, kinh tế trang trại đã và đang trở thành những thế mạnh hàng đầu trong phát triển kinh tế của huyện.
THỰC hiện đề án nâng cao giá trị thu nhập trên đơn vị diện tích sản xuất nông nghiệp, hiện đã có 3.080 ha/7.600 ha đất canh tác cho thu nhập 50 triệu đồng/ha/năm trở lên. CN-TTCN tăng trưởng với tốc độ 15-18%/năm liên tục trong hơn mười năm qua, đóng góp 22% giá trị trong cán cân kinh tế. Một số sản phẩm hàng hóa của Vĩnh Linh như cao-su, hồ tiêu, lạc, thủy - hải sản, ti-tan... đã được xuất khẩu, có mặt trên thị trường trong nước và quốc tế. Gần một trăm doanh nghiệp trên địa bàn huyện hoạt động trên nhiều lĩnh vực, đã và đang làm ăn có hiệu quả, giải quyết nhiều lao động và đóng góp đáng kể vào nguồn ngân sách của địa phương. Hiền Lương - Cửa Tùng - Vịnh Mốc - Rú Lịnh - những địa danh lịch sử oai hùng, ngày nay đang được gắn kết thành tua du lịch hoàn chỉnh, thu hút đông đảo khách tham quan. Điện, đường, trường, trạm, các thiết chế văn hóa được xây dựng hoàn chỉnh ở hầu hết các địa phương, hệ thống giao thông nông thôn, thị trấn với hàng trăm km đã được bê-tông hóa, nhựa hóa, đáp ứng nhu cầu đi lại, giao lưu hàng hóa, tô thêm vẻ đẹp của bộ mặt nông thôn mới; Huyện đã hoàn thành phổ cập tiểu học - xóa mù chữ và phổ cập giáo dục trung học cơ sở, đang triển khai phổ cập giáo dục bậc trung học phổ thông. Trên những trận địa đạn bom ác liệt ngày nào, giờ đây đang là địa chỉ làm giàu cho hàng nghìn hộ nông dân. Quốc phòng, an ninh luôn được coi trọng và thường xuyên tăng cường, bảo đảm ổn định. Hệ thống chính trị được xây dựng vững mạnh từ huyện đến cơ sở. Mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân thường xuyên được vun đắp. Toàn Đảng bộ hiện có hơn 7.000 đảng viên, sinh hoạt trong 67 tổ chức cơ sở Đảng. Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" lan tỏa sâu rộng và được mọi tầng lớp nhân dân tích cực hưởng ứng thực hiện. Hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể quần chúng có nhiều đổi mới, góp phần quan trọng vào nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương. Đây là những thành tựu nổi bật, những chiến công xuất sắc nhất của Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Linh trong công cuộc CNH, HĐH quê hương, đất nước.
KẾ thừa và phát huy truyền thống vinh quang, cùng những thành tựu to lớn đã đạt được trong sự nghiệp đấu tranh giữ nước, bảo vệ quê hương cũng như giai đoạn đổi mới, phát triển, Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Linh tiếp tục nỗ lực phấn đấu, quyết tâm xây dựng Vĩnh Linh giàu đẹp, trở thành trung tâm KT-XH phía bắc tỉnh Quảng Trị.
Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, Vĩnh Linh đặt ra những định hướng phát triển chiến lược trong giai đoạn tới. Đó là: Tập trung mọi nguồn lực nhằm tạo bước chuyển biến mạnh về phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng chuyên canh trên cả ba vùng kinh tế trọng điểm; khuyến khích và có chính sách huy động mọi nguồn lực xã hội, tạo điều kiện và hành lang thông thoáng để tăng nhanh việc thu hút đầu tư vào lĩnh vực CN-TTCN trên địa bàn, nhất là công nghiệp khai khoáng, vật liệu xây dựng, chế biến nông - lâm - thủy hải sản, gia công kim-cơ khí, điện tử, điện lạnh và khu công nghiệp làng nghề Bắc Hồ Xá, Cửa Tùng; chú trọng phát triển mạnh mạng lưới thương mại, dịch vụ, du lịch trên địa bàn đặc biệt là các di tích lịch sử cách mạng và danh thắng; nâng cao chất lượng các chương trình phát triển văn hóa, xã hội nhằm tạo sự chuyển biến căn bản về lĩnh vực này, mà điểm nhấn là chương trình xây dựng huyện điển hình về văn hóa và quan tâm đầy đủ đời sống đồng bào vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và gia đình có công với cách mạng cùng các đối tượng chính sách khác; chăm lo xây dựng Đảng bộ, chính quyền các cấp thật sự vững mạnh, gắn bó mật thiết với nhân dân, nhất là tiếp tục triển khai sâu rộng, hiệu quả Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", tạo sự chuyển biến căn bản trong nhận thức và hành động cho cán bộ, đảng viên và nhân dân.
TỪ quá khứ vinh quang rất đáng tự hào, cùng những thành tựu bước đầu trong giai đoạn đổi mới, Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Linh đã đặt nền móng vững chắc cho một thời kỳ phát triển, đưa quê hương tiến nhanh, tiến mạnh trên con đường CNH, HĐH nhằm xây dựng và phát triển quê hương Vĩnh Linh anh hùng trong chiến đấu, sớm trở thành đơn vị Anh hùng thời kỳ đổi mới.
Hoàng Đức Thắng
Tỉnh ủy viên,
Bí thư Huyện ủy Vĩnh Linh (Quảng Trị)