Tuần này, Quốc hội thảo luận tại hội trường về đề án tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 – 2020. Ngay khi trình Quốc hội vào ngày làm việc đầu tiên, dự thảo đề án này đã gây chú ý đặc biệt, thậm chí là có tranh luận trái chiều bởi con số 480 tỷ USD. Báo cáo Quốc hội ngày 20/10 về đề án tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016-2020, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết dự kiến cần khoảng 10,567 triệu tỷ đồng (tương đương 480 tỷ USD) để tái cơ cấu kinh tế giai đoạn tới. Các chuyên gia trực tiếp tham gia Đề án đã lên tiếng giải thích rõ, đây là dự toán tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 5 năm 2016 – 2020 dựa trên Kế hoạch Phát triển kinh tế – xã hội 2016 – 2020 đã được Quốc hội thông qua. Hồn cốt của Đề án Tái cơ cấu không phải là giá trị tuyệt đối của VND hay USD, mà là làm thế nào để khơi thông các dòng vốn, các nguồn lực để nền kinh tế đạt hiệu quả cao nhất.

480 tỷ USD chính là dự báo tổng vốn đầu tư toàn xã hội 2016 – 2020

Một chuyên gia kinh tế tham gia soạn thảo Kế hoạch tái cơ cấu nền kinh tế 2016 – 2020 chia sẻ, ông rất băn khoăn không biết vì sao dư luận lại đặt nhiều câu hỏi về con số 480 tỷ USD như vậy. “Ngay trong Đề án đã ghi rất rõ: 10.567 nghìn tỷ đồng là tổng nguồn lực huy động của nền kinh tế giai đoạn 2016 -2020. Đây không phải là số tiền cần huy động thêm hay tiêu tốn cho tái cơ cấu nền kinh tế như cách nhiều người đang hiểu nhầm hiện nay”, ông nói.

Vậy con số 480 tỷ USD được hình thành như thế nào? Thực tế, đây chính là tổng nguồn vốn đầu tư toàn xã hội tính trong 5 năm 2016 – 2020 và con số này hoàn toàn logic với các chỉ tiêu dự kiến Quốc hội đã đưa ra trong Nghị quyết số 142/2016/QH13 về Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 2016 – 2020 ban hành ngày 12/4/2016. Nghị quyết đặt ra chỉ tiêu tổng sản phẩm GDP bình quân 5 năm tăng 6,5 – 7%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội bình quân 5 năm khoảng 32 – 34% GDP.

480 ty USD cho tai co cau nen kinh te: Nen 'chuan' trong tam, 'trung' nguon luc! - Anh 1

Để tái cơ cấu nền kinh tế thành công phải khơi thông được các dòng vốn, các nguồn lực để nền kinh tế đạt hiệu quả cao nhất.

Với GDP năm 2016 ước tính khoảng 220 tỷ USD, không khó để tính ra tổng vốn đầu tư toàn xã hội 5 năm tới và hiểu vì sao con số chính là 10.567 nghìn tỷ đồng xuất hiện trong Đề án tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam.

“Ngay trong Đề án đã ghi rất rõ: 10.567 nghìn tỷ đồng là tổng nguồn lực huy động của nền kinh tế giai đoạn 2016 -2020. Đây không phải là số tiền cần huy động thêm hay tiêu tốn cho tái cơ cấu nền kinh tế như cách nhiều người đang hiểu nhầm hiện nay”.

Với 480 tỷ USD chính là dự toán tổng vốn đầu tư toàn xã hội, nhiệm vụ của tái cơ cấu nền kinh tế là làm cách nào để nguồn lực đầu tư này mang lại hiệu quả cao hơn cho đất nước.

Có hai trụ cột chính trong Kế hoạch tái cơ cấu nền kinh tế rất cần được dư luận nhận diện rõ. Trụ cột thứ nhất là xây dựng Nhà nước kiến tạo, từng bước giảm thiểu vai trò kinh doanh, đầu tư trực tiếp của Nhà nước để thị trường có vai trò ngày càng quan trọng trong huy động và phân bổ các nguồn lực xã hội.

Trụ cột thứ hai là hiện đại hóa các ngành kinh tế và vùng kinh tế, nâng cao năng suất và giá trị gia tăng của từng ngành. Việc này khác với cách chúng ta tiến hành chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở một điểm: chuyển dịch nhấn mạnh vào sắp xếp lại các ngành theo tiêu chí về lượng, còn tái cơ cấu là sắp xếp lại theo tiêu chí về hiệu quả.

Nên làm mới mục tiêu tái cấu trúc TTCK

Liên quan đến TTCK, Đề án trình ra Quốc hội đặt mục tiêu nâng cao quy mô và hiệu quả hoạt động của TTCK, thị trường trái phiếu chính phủ, thị trường trái phiếu DN và thị trường bảo hiểm. Đến năm 2020, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 70% GDP, dư nợ thị trường trái phiếu đạt 30% GDP.

Tuy nhiên, một số chuyên gia chứng khoán góp ý rằng, Đề án nên cắt nghĩa rõ hơn mục tiêu dư nợ thị trường trái phiếu đạt 30% GDP. Cụ thể, dư nợ thị trường trái phiếu là tính theo công cụ trái phiếu chính phủ hay trái phiếu DN, hay cả hai loại này? Bên cạnh đó, nên có thêm các mục tiêu định hướng thị trường trái phiếu chính phủ để giảm dần lãi suất vay nợ của Chính phủ và hướng thị trường này hội nhập trong khối ASEAN.

Một số ý kiến khác cho rằng, mục tiêu vốn hóa thị trường cổ phiếu cũng nên xem xét lại, vì mức 70% GDP là dễ cán đích, trong bối cảnh Chính phủ kiên quyết đưa các DNNN sau cổ phần hóa, DN đại chúng lên sàn. Hiện nay, quy mô vốn hóa TTCK Việt Nam đã đạt khoảng 39% GDP.

480 ty USD cho tai co cau nen kinh te: Nen 'chuan' trong tam, 'trung' nguon luc! - Anh 2

Đầu tư phải hiệu quả

Phân tích kỹ hơn về đề án Tái cơ cấu kinh tế, theo ông Cung báo cáo đưa ra 3 kịch bản và nhiều giải pháp, tuy nhiên có 2 điểm chính đáng chú ý. Đó là thắt chặt chi tiêu ngân sách nhà nước, và đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

“Về bản chất, đó là cách phân bố lại nguồn lực bằng cơ chế thị trường. Nhà nước phải đối diện với một nguyên tắc cơ bản trong kinh tế học: nguồn lực thì luôn luôn khan hiếm, và vì thế nguồn lực phải được đầu tư vào nơi tốt nhất, có hiệu quả nhất, chứ không phải được đầu tư một cách vô tội vạ theo cơ chế xin-cho như hiện nay”, tờ Thời báo kinh tế Sài Gòn dẫn lời ông Cung nhấn mạnh.

Vấn đề được ông Cung đặt ra đó là sử dụng có hiệu quả số tiền trên để tái cơ cấu nền kinh tế. Để làm được điều đó, vị chuyên gia khẳng định cải cách phía Nhà nước không chỉ là cải cách DNNN, đầu tư công, khu vực dịch vụ công đang được bao cấp, mà đặc biệt là phải tái cơ cấu ngân sách nhà nước.

“Nếu không làm rõ chức năng, nhiệm vụ của bộ máy nhà nước, thì không sao tái cơ cấu ngân sách nhà nước được. Nhà nước cần thay đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Động lực cho tăng trưởng phải là cởi trói cho những nền tảng vi mô của kinh tế thị trường. Không thể tiếp tục cơ chế xin-cho phổ biến như hiện nay, nhất là trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Cải cách trong nước cũng phải đi cùng với hội nhập. Tiến trình này đòi hỏi không chỉ thay đổi tư duy, mà còn đòi hỏi sự quyết tâm và hành động vì nó động chạm đến quyền và lợi ích của nhiềm người liên quan”, ông Cung đánh giá.

Trong khi đó, trao đổi với Vietnamnet ngày 24/10, TS Huỳnh Thế Du, Chương trình Giảng dạy kinh tế Fulbright, nhấn mạnh đến yếu tố “công bằng” khi điều hành kinh tế.

“Công bằng hiểu đơn giản là người thổi sáo tốt nhất nên được nhận cây sáo tốt nhất. Khi đó, hiệu quả sẽ tốt lên. Nhưng Việt Nam ngược lại. Thời gian qua, người thổi sáo tệ nhất lại được nguồn lực tốt nhất, cây sáo tốt nhất”, ông Du nói.

Vị chuyên gia nhận định, thời gian qua DNNN làm ăn không hiệu quả mà lại được ưu ái nhiều. Còn DN tư nhân làm ăn tốt lúc này bị đóng thuế nhiều và gặp nhiều cản trở để trở lên tốt hơn.

Để kinh tế Việt Nam thay da đổi thịt, thời gian tới chìa khóa là phải làm sao chặn được động cơ khuyến khích ngược trong các lĩnh vực nền kinh tế; tránh kiểu làm tốt lại bị phạt, làm kém lại nhiều lợi ích.

“Nếu không câu chuyện tái cơ cấu hết năm này đến năm khác vẫn bàn mà nền kinh tế không đột phá được”, ông Du nhấn mạnh.

Khánh An

Diễn đàn

Cần mục tiêu rõ ràng và một tâm thế thực thi quyết liệt

480 tỷ USD (tương đương 10.567 nghìn tỷ đồng) ở đâu ra? Căn cứ nào đưa ra con số 480 tỷ USD? 480 tỷ USD để tái cấu trúc cái gì và hiệu quả là gì? Hàng loạt câu hỏi xoáy quanh con số 10.567 nghìn tỷ đồng có mặt trong Đề án tái cơ cấu nền kinh tế mà Chính phủ mới trình Quốc hội.

Câu chuyện sẽ không đáng phải phức tạp nếu dư luận nhận ra một điểm: tái cơ cấu là hoạt động phân bổ lại chức năng, nguồn lực trong nền kinh tế. Tái cơ cấu không yêu cầu nguồn lực tài chính, mà chỉ ra giải pháp để thúc đẩy nguồn lực mang lại hiệu quả cao hơn cho đất nước.

Thay mặt Chính phủ báo cáo trước Quốc hội về Đề án tái cơ cấu nền kinh tế tuần qua, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, mục tiêu tổng quát của Đề án là thay đổi cơ cấu và trình độ của nền kinh tế, hình thành cơ cấu kinh tế hợp lý và năng động hơn, có năng suất cao hơn, năng lực cạnh tranh cao hơn, có tiềm năng tăng trưởng lớn hơn và đảm bảo tăng trưởng xanh, sạch, bền vững.

Có rất nhiều điểm mới trong Đề án được Bộ trưởng trình bày trước Quốc hội, mới cả về tư duy và cách làm. Thứ nhất, Đề án phân định được vai trò của Nhà nước kiến tạo, các DN mới chính là đối tượng thực thi tái cấu trúc. Từ trước đến nay, việc tái cấu trúc được hiểu là nhiệm vụ của Nhà nước, thì nay, Đề án mới phân vai rõ ràng: Nhà nước tập trung kiến tạo, còn trách nhiệm tái cấu trúc là của DN, của các chủ thể trong nền kinh tế.

Điểm đặc biệt thứ hai là Đề án xác lập mục tiêu và hướng nguồn lực trong nền kinh tế chảy theo tín hiệu thị trường. Đây là điểm mà khối DN, nhất là DN tư nhân năng động hưởng ứng tích cực, khi vai trò của cơ chế thị trường được nâng lên sẽ tạo cơ chế cạnh tranh công bằng, minh bạch, các dòng chảy nguồn lực theo phân bổ, theo mệnh lệnh hành chính sẽ được giảm thiểu.

Điểm mới thứ ba của Đề án, là lần đầu tiên, Đề án đưa ra được quy trình giám sát nền kinh tế bằng các chỉ tiêu, mô hình định lượng cụ thể.

Một số nhà kinh tế chia sẻ, đọc kỹ Đề án sẽ nhận ra đây chính là sự tiếp nối, cụ thể hóa các chỉ đạo của Đảng trong Nghị quyết, văn kiện đã ban hành, nhưng được cụ thể hóa bằng các giải pháp và công cụ đo lường trong phân bổ nguồn lực đầu tư toàn xã hội. Khi xác định rõ các mục tiêu ưu tiên và Nhà nước chỉ tập trung thực hiện vai trò kiến tạo, tự thị trường sẽ sắp xếp để đạt ngưỡng hợp lý.

Bài học từ TTCK cho thấy, trong giai đoạn đầu (2000 – 2005), TTCK có quá ít DN lên niêm yết, nhưng chỉ cần Chính phủ có chính sách miễn, giảm thuế cho các DN niêm yết, sau 1 năm, TTCK đón thêm 100 DN lên sàn.

Đích đến của Đề án tái cơ cấu nền kinh tế hầu như không có gì khác các chỉ tiêu kinh tế – xã hội được nêu ra trong Nghị quyết số 142/2016/QH13 (một số chỉ tiêu đặt cao hơn hoặc cụ thể hóa hơn).

Về cách làm, Đề án đặt ra 10 nhiệm vụ ưu tiên, trong đó ưu tiên số 1 là cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp tư nhân ở cả cấp Trung ương và địa phương. Ưu tiên số 2 là kiên quyết cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước một cách thực chất theo lộ trình và kế hoạch được phê duyệt (chi tiết dự thảo Đề án trên website quochoi.vn)

Chẳng hạn, việc cổ phần hóa và thoái vốn Nhà nước đã được đặt ra từ nhiều năm nay, nhưng điểm khác trong Đề án là nhiệm vụ kiên quyết thực hiện và thực hiện một cách thực chất. Điểm thú vị là trong đánh giá kết quả tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2011 – 2015, có nhiều việc như tái cơ cấu kinh tế vùng/tái cơ cấu DNNN/xử lý nợ xấu… đều đã làm, nhưng Chính phủ cũng thẳng thắn nhìn nhận là làm chưa thực chất. Trong giai đoạn 2016 – 2020, Đề án tái cơ cấu chỉ ra những việc phải làm và phải làm thực chất mới có thể đạt các mục tiêu đã đặt ra.

Báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng cho biết, Đề án sử dụng mô hình kinh tế lượng cấu trúc đa phương trình (tổng cộng 100 phương trình, với 68 phương trình định nghĩa và 32 phương trình hành vi) để đánh giá định lượng tác động của các kịch bản tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 – 2020 theo hai kịch bản: tái cơ cấu rất quyết liệt và có nhiều đột phá (kịch bản 1) và khả năng đẩy nhanh tái cơ cấu (kịch bản 2).

Kết quả đánh giá cho thấy, kịch bản tái cơ cấu quyết liệt tạo ra những kết quả rõ ràng hơn, đặc biệt trong trung hạn và dài hạn. Nền kinh tế cần mục tiêu rõ ràng và một tâm thế thực thi quyết liệt mới có thể bước lên các thứ bậc cao hơn.

Bình luận

Chính sách tốt cũng cần truyền thông

Trình Quốc hội kế hoạch tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 – 2020, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết nguồn lực dự kiến cần hơn 10,5 triệu tỷ đồng theo giá thực tế, tương đương khoảng 480 tỷ USD. Trao đổi về đề án này, ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn (SSI) đánh giá, đây thực sự là một đề án mang tính thị trường nhất từ trước tới nay của Chính phủ, với các bước đi và hành động rất cụ thể.

Ông Hưng nói:

Theo tôi, đây là đề án phân định rõ Nhà nước làm gì và tư nhân làm gì, chọn kịch bản áp lực nhất: GDP tăng khoảng 7%, bội chi ngân sách 4% GDP, lạm phát khoảng 3,5% và dùng mô hình kinh tế để lượng hóa tác động.

Nhà nước không tập trung vào huy động nguồn lực – tức là giảm thiểu vai trò đầu tư kinh doanh của Nhà nước – mà tập trung vào chính sách để gián tiếp phân bổ nguồn lực, khu vực tư nhân sẽ là lực lượng quan trọng của quá trình tái cơ cấu. Đề án cũng thống nhất quản lý Nhà nước về kinh tế, từ Quốc hội ra nghị quyết đến các chương trình hành động của Chính phủ, xây dựng các chỉ số để giám sát. Cần lưu ý, con số 480 tỷ USD hay 10,5 triệu tỷ là tổng mức đầu tư toàn xã hội trong 5 năm mà Nhà nước phần lớn tập trung chính sách gián tiếp phân bổ tăng hiệu quả sử dụng của các thành phần kinh tế, chứ không phải nguồn vốn Nhà nước huy động.

Với riêng thị trường chứng khoán, để thị trường này để trở thành kênh dẫn vốn quan trọng hơn nữa, trở thành nơi đầu tư trung và dài hạn, thì nhà đầu tư cũng phải có tầm nhìn trung và dài hạn. Nhưng để làm việc đó, các cơ quan quản lý cần có những chính sách hỗ trợ thị trường phát triển lành mạnh và minh bạch.

Tôi đánh giá, đây thực sự là một đề án mang tính thị trường nhất từ trước tới nay, với các bước đi và hành động rất cụ thể mà Chính phủ đã đưa ra. Có thiếu chăng, là thiếu công đoạn truyền thông chính sách, để mọi người có thể hiểu và không tranh luận tiêu cực.

Dư luận

Ông Nguyễn Hữu Quang, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội:

Kế hoạch chi ngân sách của 5 năm không có khoản nào gọi là tiền tái cơ cấu. Cách thống kê 480 tỷ USD đó là các nguồn lực tổng hợp, chứ không phải chi ngân sách ra bấy nhiêu tiền để tái cơ cấu. Nguồn lực để tái cơ cấu, tạm gọi là “lấy mỡ nó rán nó”, tức là tái cơ cấu sẽ tăng hiệu quả của nền kinh tế và có hiệu quả thì lại có tiền để tái cơ cấu, chứ không dùng nguồn lực cụ thể hay một con số cụ thể nào đó để thực hiện tái cơ cấu. Đề án nói là tái cơ cấu liên quan đến cỡ khoảng 480 tỷ USD, không có nghĩa là Nhà nước bỏ 480 tỷ này để tái cơ cấu.

Nguyễn Đình Cung:

Trong đề án tái cơ cấu nền kinh tế được Bộ trưởng trình trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội có nêu trọng tâm là phân bố lại và sự dụng có hiệu quả nguồn lực hiện có, sau đó mới tính đến việc huy động các nguồn lực xã hội. Có thể mọi người đọc không kỹ đề án vì chúng tôi đã giải thích rất rõ là trọng tâm của tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng không phải là việc huy động nguồn lực. Cách tiếp cận của đề án trước hết phải phân bố lại nguồn lực và sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả. Con số 480 tỷ USD đề án đưa ra chẳng qua chỉ là sự ước lượng rằng, nếu khi cần phải huy động thì sẽ huy động, nhưng đó không phải con số để tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng mà đó chỉ là một con số giả định. Nếu đọc kỹ đề án này sẽ thấy, việc huy động nguồn lực chỉ đứng hàng thứ yếu, nhất định không phải là ưu tiên hàng đầu để tái cơ cấu nền kinh tế.

Chuyên gia kinh tế Lê Đình Ân:

So sánh năm 2011 và năm 2016, có thể thấy, tốc độ tăng GDP các quý khá giống nhau, quý I, II đều thấp. Năm 2011, GDP tăng 5,89%. Năm nay, dự báo GDP chỉ tăng 6 – 6,3%, với những khó khăn tương tự như 5 năm trước. Tôi không nhìn thấy các chính sách đột phá trong 5 năm qua, cũng như chưa thấy chính sách nào đột phá trong năm nay. Nếu không tập trung vào tái cơ cấu, đổi mới mô hình tăng trưởng, để có cách làm, các giải pháp đột phá thì tới năm 2020, có khi chúng ta lại ngồi bàn về tái cơ cấu giai đoạn tiếp theo với những mối lo tương tự.

Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh:

Suốt giai đoạn 2011-2015, Việt Nam thực hiện tái cơ cấu với 3 trọng tâm gồm tái cơ cấu đầu tư công, tái cơ cấu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và tái cơ cấu các ngân hàng thương mại. Mặc dù cả 3 chương trình tái cơ cấu này đều liên quan đến ngân sách nhà nước ở các mức độ khác nhau, song do thiếu chương trình tái cơ cấu ngân sách nhà nước tương ứng nên vai trò của ngân sách nhà nước đối với 3 trụ cột tái cơ cấu nói trên rất mờ nhạt. Tái cơ cấu đầu tư công phải gắn với tái cơ cấu ngân sách và nợ công. Để làm được, trước hết cần giữ kỷ luật “thép” trong chi ngân sách và thiết lập công bằng trong thu chi ngân sách giữa Trung ương và địa phương./.