3 phương án
Tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục quản lý giá (Bộ Tài chính) cho biết, với phương án 1, các đơn vị kinh doanh xăng dầu đầu mối phải tham gia bình ổn giá ngay từ khi điều chỉnh giá. Nhà nước can thiệp trong trường hợp giá biến động bất thường.
Các đơn vị kinh doanh xăng dầu phải giữ ổn định giá bán lẻ nếu các yếu tố cấu thành làm cho giá cơ sở tăng hoặc giảm đến 3% so với giá bán lẻ hẹn hành. Tuy nhiên, nếu các yếu tố cấu thành làm giá cơ sở tăng từ trên 3%-12%, doanh nghiệp đầu mối được quyền tăng giá bán lẻ, thời gian giữa 2 lần tăng giá liên tiếp tối thiểu là 10 ngày. Sau 3 lần tăng giá liên tiếp, nếu giá cơ sở tiếp tục tăng trên 12% so với giá bán lẻ hiện hành hoặc việc tăng giá ảnh hưởng đến phát triển kinh tế-xã hội và đời sống nhân dân, Nhà nước sẽ áp dụng biện pháp bình ổn giá.
Nếu các yếu tố cấu thành làm giá xăng dầu cơ sở giảm từ trên 3%-12% so với giá bán lẻ hiện hành, các đơn vị kinh doanh xăng dầu đầu mối phải giảm giá bán lẻ, mức giảm không thấp hơn 50% của mức giá cơ sở, thời gian giữa hai lần giảm liên tiếp là tối thiêu 10 ngày. Nếu giá cơ sở giảm trên 12%, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối phải tiếp tục giảm giá bán lẻ của mình, không hạn chế khoảng thời gian giữa hai lần giảm giá.
Tại phương án 2, các đơn vị kinh doanh xăng đầu đầu mối được điều chỉnh theo giá thị trường trong phạm vi đến 10%, nếu trên mức này thì các đơn vị được điều chỉnh mức độ, phần giá vốn biến động còn lại sẽ xử lý thông qua Quỹ bình ổn giá; thời gian giữa hai lần điều chỉnh tối thiểu là 20 ngày. Tỉ lệ tăng-giảm giá cơ sở so với giá bán lẻ được tính theo các mốc từ 10% trở xuống, trên 10-15% và trên 15%.
Tại hội thảo
Với phương án 3, các đơn vị kinhdoanh xăng dầu đầu mối được điều chỉnh giá theo thị trường trong phạm vi đến 7%, trên mức này thì thương nhân được điều chỉnh có mức độ, phần giá vốn biến động còn lại sẽ xử lý thông qua Quỹ bình ổn giá. Tỉ lệ các mốc biến động của giá cơ sở để các doanh nghiệp điều chỉnh giá là từ 7% trở xuống, từ 7-12% và trên 12%.
Theo ông Thỏa, cả 3 phương án trên đều có ưu và nhược điểm nhất định. Bộ Tài chính cho rằng phương án 3 là phù hợp trong tình hình quản lý hiện nay. Tuy nhiên, tại dự thảo lần thứ 4 của Nghị định sửa đổi, bổ sung trên, Bộ Công thương lại nghiêng về phương án 1.
Đại diện Bộ Tài chính cũng công khai công thức tính giá xăng dầu. Theo đó, giá bán lẻ xăng dầu = giá CIF + thuế nhập khẩu + thuế TTĐB, rồi tất cả nhân với tỉ giá ngoại tệ, sau đó lấy kết của cộng với thuế VAT, phí xăng dầu, mức trích quỹ bình ổn giá, các loại thuế, lệ phí và các khoản trích nộp khác theo luật định (nếu có), chi phí kinh doanh và lợi nhuận định mức.
Trong đó, giá CIF là giá xăng dầu thành phẩm theo công bố của tờ Plalt's Singapore được tính bình quân của số ngày dự trữ lưu thông theo quy định công với chi phí phát sinh để đưa xăng dầu về cảng Việt Nam (bảo hiểm, vận chuyển...); tỉ giá ngoại tệ là tỉ giá bình quân thực tế của các NHTM đến thời điểm xác định giá.
Ông Thỏa cũng khẳng định, nguyên tắc điều hành giá là thực hiện cơ chế thị trường có sự kiểm soát của Nhà nước; doanh nghiệp được quyền định giá bán xăng dầu trên cơ sở nguyên tắc, phướng pháp tính giá và các biện pháp bình ổn giá do Nhà nước quy định; lấy giá xăng dầu thành phẩm thế giới bình quân trong một thời gian nhất định trước thời điểm xác định giá để tính giá bán lẻ trong nước.
Cần coi không giảm giá kịp thời là hành vi vi phạm
Tại hội thảo, nhiều ý kiến đã đóng góp rất thiệt thực cho phương án điều hành giá xăng dầu nói riêng và dự thảo Nghị định sửa đổi và bổ sung Nghị định số 55/2007/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu nói chung.
Đại diện Hội tiêu chuẩn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng kiến nghị đưa vào dự thảo Nghị định coi hành vi giảm giá bán lẻ xăng dầu không kịp thời khi giá xăng dầu thế giới giảm là hành vi vi phạm và phải xử lý nghiêm minh. Đưa ra điều này bởi theo ông, thời gian qua, khi giá xăng dầu thế giới tăng thì các doanh nghiệp kinh doanh xăng đầu đầu mối tăng giá bán lẻ nhanh nhưng khi giá giảm thì các doanh nghiệp lại giảm giá rất chậm.
Bên cạnh đó, đại diện này còn kiến nghị quy định xử lý các trường hợp gian lận về số lượng và chất lượng sản phẩm xăng dầu.
Theo TS Nguyễn Minh Phong-Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế- xã hội Hà Nội, dự thảo đã có bước tiến lớn so với cơ chế điều hành hiện nay, đặc biệt là việc có công thức tính giá. Tuy nhiên, dự thảo lại không bóc tách các loại giá trong giá cơ sở và còn ẩn những điều khiến doanh nghiệp có thể lợi dụng. Đó là chưa phân định rõ phần xăng dầu dự trữ quốc gia và phần kinh doanh. Cách tính giá bán lẻ còn bị chi phối nhiều bởi cơ chế xin cho, khó khuyến khích tính năng động của doanh nghiệp.
TS Phong đề xuất, thay vì cách tính giá cơ sở của dự thảo với nhiều loại giá cộng vào gây sự mập mờ thì dự thảo Nghị định nên dùng cách tính giá tối thiểu. Trong đó, giá CIF và các loại chi phí lưu thông được cộng thành giá tối thiểu. Các chi phí khác cần minh bạch, rõ ràng. Theo đó, doanh nghiệp được tùy ý bán lẻ xăng trên giá tối thiểu. Do giá CIF phải được công khai và đấu thầu cùng sự minh bạch của các chi phí khác nên doanh nghiệp phải giảm tối đa những chi phí không cần thiết để bán xăng dầu với giá thấp nhất. Từ đó, sẽ làm rõ được đâu là chi phí từ giá của thị trường thế giới, từ hoạt động của doanh nghiệp, từ thuế phí của Nhà nước và phân định rõ trách nhiện của doanh nghiệp và Nhà nước; đồng thời định hướng được giá trên thị trường khuyến khích tối đa sự tiết kiệm chi phí và sự năng động của doanh nghiệp, đặc biệt là tránh sự nghi ngờ của người tiêu dùng về sự thiếu minh bạch.
Ông Nguyễn Khánh Toàn- Phó Tổng thư ký Hiệp hôi Vận tải Ô tô Việt Nam cho rằng cách tính giá cơ sở sẽ dẫn đến tình trạng trên thị trường chỉ có một giá bán lẻ xăng dầu như hiện nay, vì các yếu tố hình thành giá gần như được định trước, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối sẽ không năng động trong nhập khẩu xăng dầu dẫn đến ngành kinh doanh xăng dầu khi lãi thì được hưởng, lỗ thì nhà nước và người tiêu dùng gánh chịu (giảm thuế và tăng giá bán lẻ). Từ đó dẫn đến việc khó để ngành xăng dầu chuyển sang hoạt đọng theo cơ chế thị trường.
Việc điều chỉnh tăng-giảm giới hạn 3% thì nên đổi bằng 5% để tránh sự thay đổi liên tục về giá. Đồng thời nên quy định điều chỉnh giá giữa hai lần tối thiểu là 30 ngày thay vì như hiện nay để tránh nhỏ giọt. Cũng theo ông Toàn, Quỹ Bình ổn xăng dầu thực chất là tiền đóng góp của người tiêu dùng nên việc quản lý giám sát ngoài Bộ Tài chính nên có sự tham giá của người tiêu dùng.
Bộ Công thương vẫn đang tiếp tục lấy ý kiến về Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 55/2007/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu .
Hương Thủy