Vùng nhận dạng phòng không của Trung Quốc thách thức trực tiếp Mỹ.

2013 là năm diễn ra nhiều sự kiện căng thẳng ở Đông Á theo nhận định của chuyên gia Michael Auslin thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ tại Washington (Mỹ) nêu trên báo The Wall Street Journal ngày 26-12 (giờ địa phương).

Chuyên gia Michael Auslin ghi nhận nỗi thất vọng lớn nhất trong năm 2013 chính là sự bất lực của Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc và CHDCND Triều Tiên trong việc giải quyết các vấn đề đối ngoại và tranh chấp lãnh thổ.

Các vấn đề tại biển Đông và biển Hoa Đông đang đi chệch hướng. Ba năm trước, sự kiện Nhật bắt giữ thuyền trưởng tàu cá Trung Quốc tại quần đảo Senkaku/Điếu Ngư đã châm ngòi cho xung đột Nhật-Trung. Vấn đề này đến nay vẫn chưa có giải pháp ngoại giao nào giải quyết.

Trung Quốc kiên quyết không chấp nhận giảm áp lực tại biển Đông và kết thúc năm 2013 bằng tuyên bố thiết lập vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông. Nhật và Hàn Quốc đều không tuân thủ yêu cầu của Trung Quốc đối với vùng nhận dạng phòng không này.

Ngày 27-12, người dân biểu tình trước tòa thị chính tỉnh Okinawa để phản đối Mỹ đặt căn cứ tại Okinawa. Ảnh: KYODO

Chiến lược an ninh quốc gia của Nhật chú trọng gia tăng đáng kể chi phí quốc phòng nhằm đối phó với quá trình hiện đại hóa quân đội của Trung Quốc kéo dài hơn một thập niên qua. Và rồi Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã kết thúc năm 2013 bằng chuyến thăm đền chiến sĩ trận vong Yasukuni gây nhiều phản ứng từ Hàn Quốc và Trung Quốc.

Trong khi đó, quan hệ Nhật-Hàn đã xấu đi đến mức thấp nhất trong nhiều thập niên. Tổng thống Hàn Quốc Park Guen-hye từ chối gặp Thủ tướng Shinzo Abe. Bà Park Guen-hye đã nhân chuyến thăm Seoul của các quan chức Mỹ để công kích Nhật về các vấn đề lịch sử.

Dường như trong năm 2013, không có triển vọng điều tiết chính trị nào đạt được giữa Nhật và Hàn Quốc. Hai bên cũng không hợp tác đối với các vấn đề chung như CHDCND Triều Tiên.

Vấn đề CHDCND Triều Tiên đã trở nên nóng lên trong tháng 12 khi nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Jang Song-thaek bị xử tử dù là chú dượng của nhà lãnh đạo Kim Jong-un.

Sau sự kiện này, mọi hy vọng về nhà cải cách Kim Jong-un gần như bị phá sản. Một giải pháp ngoại giao hiệu quả giữa CHDCND Triều Tiên với các cường quốc không còn nữa. Tình trạng cô lập của CHDCND Triều Tiên càng lún sâu hơn và có khả năng gây bất ổn trên bán đảo Triều Tiên.

Chuyên gia Michael Auslincho rằng năm 2013 cũng là năm thất bại của Mỹ ở Đông Á. Dù chính quyền của Tổng thống Obama tiếp tục khẳng định chiến lược tái cân bằng lực lượng tại châu Á nhưng ông Obama đã phải hủy chuyến tham dự hội nghị APEC và hội nghị Đông Á hồi tháng 10 do bế tắc chính trị trong nước.

Nhân cơ hội này, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã ký kết nhiều thỏa thuận thương mại và tăng cường quan hệ kinh tế với Indonesia và Malaysia. Cùng thời điểm đó, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường thăm Brunei, Thái Lan và Việt Nam.

Đông Á dường như chưa thể ổn định hay thậm chí là khu vực mất an ninh. Bất chấp tình trạng lệ thuộc kinh tế lẫn nhau khiến Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn của Nhật, Hàn Quốc và Việt Nam, tiềm năng xung đột vẫn hiện hữu.

Theo chuyên gia Michael Auslin, năm 2014 sẽ hứa hẹn một khu vực Đông Á đầy nguy hiểm. Thái độ rụt rè của Mỹ chỉ làm gia tăng cảm giác mất an ninh. Nếu xu hướng hiện tại tiếp tục kéo dài, nguy cơ xảy ra xung đột sẽ ngày càng gia tăng.

Vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông của Trung Quốc được xem là thách thức trực tiếp đến vị thế của Mỹ tại châu Á. Mỹ phản ứng yếu ớt với Trung Quốc và bất lực trong hợp tác với Nhật và Hàn Quốc. Trong khi Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden nhấn mạnh vấn đề này với Trung Quốc thì Hàn Quốc lại tiến hành mở rộng vùng nhận dạng phòng không riêng. Sự kiện này đã gây ra các tuyên bố chồng chéo với Nhật và Trung Quốc.

DUY KHANG