100 năm với bao biến thiên, những nghiên cứu khảo cổ về nền văn hóa Sa Huỳnh đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Đặc biệt, trong 20 năm gần đây, những phát hiện, nghiên cứu mới đã cung cấp nhiều tư liệu quý báu làm sáng tỏ nguồn gốc, niên đại, chủ nhân của văn hóa Sa Huỳnh.
Nhân kỷ niệm 100 năm phát hiện, nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh, từ ngày 20 - 24/7/2009, Bộ VH,TT&DL sẽ phối hợp với Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức hội thảo quốc tế “100 năm phát hiện, nghiên cứu văn hóa Sa Huỳnh”. Cuộc hội thảo nhằm: Tổng kết những thành tựu nghiên cứu về văn hóa khảo cổ Sa Huỳnh, đặc biệt là những phát hiện gần đây. Phân tích các quá trình giao lưu và tiếp xúc văn hóa giữa văn hóa Sa Huỳnh với các loại hình văn hóa khác trong phạm vi Việt Nam và châu Á. Trình bày các quan điểm lý luận và thực tiễn cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Sa Huỳnh gắn với sự phát triển bền vững, khai thác phát triển du lịch.
Cũng nhân sự kiện này, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đang tổ chức trưng bày chuyên đề: “Sa Huỳnh – 100 năm phát hiện, nghiên cứu” với hơn 100 hiện vật tiêu biểu, được lựa chọn từ nhiều cuộc khai quật khảo cổ trong những năm gần đây. Trưng bày sẽ phần nào giúp khách tham quan hiểu rõ hơn về đặc trưng của văn hóa Sa Huỳnh, sự giao lưu văn hóa giữa Sa Huỳnh và các nền văn hóa khác.
Dấu ấn thời gian
Tuy mới được phát hiện và nghiên cứu trong vòng 100 năm trở lại đây, nhưng văn hóa Sa Huỳnh đã được xác định là một nền văn hóa thuộc thời đại đồ sắt sớm, cách ngày nay khoảng 2000-2500 năm, có nguồn gốc bản địa, với địa bàn phân bố rộng, tập trung chủ yếu ở miền Trung Việt Nam. Cùng với văn hóa Đông Sơn (miền Bắc), văn hóa Óc Eo (miền Nam), văn hóa Sa Huỳnh (miền Trung) là một trong ba cái nôi cổ xưa về văn minh trên lãnh thổ Việt Nam, tạo thành tam giác văn hóa của đất nước chúng ta.
Ngược dòng thời gian, chúng ta cùng trở lại thời điểm năm 1909 khi nhà khảo cổ học người Pháp M. Vinet lần đầu tiên phát hiện ở Sa Huỳnh, Đức Phổ, Quảng Ngãi khoảng 200 chiếc quan tài bằng chum. Di tích khảo cổ đó được gọi là Dépot à Jarres Sa Huỳnh (nghĩa là Kho Chum Sa Huỳnh). Từ đó đến nay, nhiều cuộc khai quật đã được diễn ra tại nhiều địa phương như: Hà Tĩnh, Đồng Nai, Quảng Bình, Tây Nguyên... Và nguồn gốc, quá trình hình thành, phát triển của nền văn hóa Sa Huỳnh cũng như đời sống của các tộc người thời tiền sơ sử ở miền Trung Việt Nam đã dần được các nhà khảo cổ làm sáng tỏ. Tuy nhiên, ngoài những di vật đã tìm thấy của văn hóa Sa Huỳnh như: mộ chum bằng gốm, đồ trang sức bằng thủy tinh, mã não, vũ khí bằng đá (rìu, cuốc, bàn mài)... nhiều người quan tâm đến văn hóa cổ vẫn không khỏi thắc mắc về “cơ cấu đời sống của cư dân Sa Huỳnh biến chuyển ra sao để đạt tới nhà nước cổ đại Chămpa?”... Hy vọng, trong tương lai, câu hỏi này sẽ được các nhà chuyên môn giải đáp.
Quang Sáng